COVID-19 կորոնավիրուսով վարակման դեպքերը Չինաստանում
COVID-19-ի տարածումը ամբողջ աշխարհում հունիսի 1-ի դրությամբ՝      Ավելի քան 10 000 հաստատված դեպք      1000-ից մինչև 9999 հատ հաստատված դեպք      100-ից մինչև 999 հատ հաստատված դեպք      10-ից մինչև 99 հատ հաստատված դեպք      1-ից մինչև 9 հատ հաստատված դեպք

COVID-19 կորոնավիրուսի հետևանքով առաջացած հիվանդության պանդեմիան սկսվել է 2019 թվականի դեկտեմբերի կեսին Չինաստանի կենտրոնական Հուբեյ նահանգի Ուհան քաղաքում[1], այնտեղ գտնվող կենդանիների և ծովամթերքի շուկայի հետ կապված տեղացիների մոտ անհայտ ծագման թոքաբորբի առաջին դեպքերի հայտնաբերմամբ[2]:

Հետագայում չինացի գիտնականները առանձնացրել են նոր` COVID-19 կորոնավիրուս, որն իր գենետիկական հաջորդականությամբ ոչ պակաս, քան 70%-ով նման է ծանր սուր շնչառական համախտանիշի (հայտնի է նաև որպես ատիպիկ թոքաբորբ) վիրուսին[3][4][5][6]։

Հունվարի 22-ից Ուհանում կարանտին է հայտարարվել, ամբողջ հասարակական տրանսպորտի աշխատանքը դադարեցվել է, իսկ քաղաքը փակվել է մուտքի և ելքի համար[7]։ Ընդհանուր առմամբ, Չինաստանի իշխանությունները սահմանափակել են 14 քաղաքների մուտքն ու ելքը[8][9]։ Վիրուսը գրանցվել է Չինաստանի վարչական կազմավորումների մեծ մասում[10]։

Հունվարի 22-ին վիրուսի բռնկման կապակցությամբ տեղի է ունեցել Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) արտակարգ կոմիտեի արտահերթ նիստը[11]: Հունվարի 23-ին ԱՀԿ-ի գլխավոր տնօրեն Թեդրոս Ադհանոմ Հեբրեյեսուսը հայտարարել է, որ ԱՀԿ-ի արտակարգ իրավիճակների կոմիտեն համակարծիք է այն հարցում, թե արդյոք նոր կորոնավիրուսի բռնկումն առանձնակի վտանգ է ներկայացնում, ինչի կապակցությամբ հանրային առողջապահության բնագավառում առայժմ արտակարգ դրություն միջազգային նշանակություն չի հայտարարվում[12][13][14][15]:

Հունվարի 30-ին ԱՀԿ-ի արտակարգ իրավիճակների կոմիտեի նիստում նոր կորոնավիրուսի բռնկումը ճանաչվել է արտակարգ իրավիճակ հանրային առողջապահության ոլորտում[16], որն ունի միջազգային նշանակություն[17][18][19]:

Փետրվարի 24-ին ԶԼՄ-ներում տեղեկատվություն է հայտնվել վիրուսով կրկնակի վարակվելու մասին[20][21]:

Մարտի 11-ին ԱՀԿ-ն աշխարհում հայտարարեց կորոնավիրուսի պանդեմիա[22][23]:

ՀամաճարակաբանությունԽմբագրել

Չինաստանի Հուբեյ նահանգի մայրաքաղաք Ուհանի առողջապահական մարմինները հայտնել են անհայտ թոքաբորբի դեպքերի կուտակման մասին 2019 թվականի դեկտեմբերի 31-ին[24], իսկ հետաքննությունը սկսվել է 2020 թվականի հունվարի սկզբին[25]: Այս դեպքերը հիմնականում կապված էին Ուհանի ծովամթերք մեծածախ շուկայում, և, հետևաբար, ենթադրվում է, որ վիրուսը ունի կենդանական ծագում[26]: Վիրուսը հայտնի է որպես SARS-CoV-2 սերտորեն կապված է չղջիկների կորոնավիրուսների[27], գզրուկների կորոնավիրուսների և SARS-CoV-ի հետ[28][29]:

2Ախտանշաններով ամենավաղ հայտնի մարդն ավելի ուշ հայտնաբերվել է 2019 թվականի դեկտեմբերի 1-ին և նրանք տեսանելի կապեր չեն ունեցել խոնավ շուկայի հետ[30][31]: 2019 թվականի դեկտեմբերին գրանցված դեպքերի առաջին խմբից երկու երրորդը ճ22անաչվել է շուկայի հետ կապված[32][33][34]։ 2020 թվականի մարտի 13-ին South China Morning Post թերթի չստուգված հաշվետվությունը ենթադրել է, որ այն դեպքը, որը տեղի է ունեցել 2019 թվականի նոյեմբերի 17-ին Հուբեյ նահանգի 55-ամյա բնակչի հետ, հնարավոր է, եղել է առաջինը[35][36][37]:

Փետրվարի 26-ին երիտասարդների շրջանում հիվանդության համեմատաբար քիչ դեպքեր են գրանցվե և կազմել են ամբողջ աշխարհում դեպքերի 2,4 տոկոսը[38][39][40]:

Գերմանիայում և Միացյալ Թագավորությունում կառավարական աղբյուրները հաշվարկել են, որ բնակչության 60-70 տոկոսը պետք է վարակվի, նախքան արդյունավետ իմունիտետի ձեռք բերելը[41][42][43]:

ԴեպքերԽմբագրել

Այս Պահին աշխարհի ամենամեծ ցուցանիշը ԱՄՆ-ում է ըստ վարակվածների և մահերի:


Հիվանդության դեպքերը ներառում են այն մարդկանց թիվը, ովքեր փորձարկվել են COVID-19-ում և որոնց թեստը հաստատվել է դրական, ըստ պաշտոնական արձանագրությունների[44]: COVID-19-ի վարակված մարդկանց թիվը, հավանաբար, շատ ավելի բարձր կլինի, քանի որ նրանցից շատերը, ովքեր ունեն միայն թեթև ախտանիշներ կամ ախտանիշներ, չեն կարող փորձարկվել[45]: Մարտի 23-ի դրությամբ, ոչ մի երկիր չի փորձարկել իր բնակչության ավելի քան 3%-ին[46], և շատ երկրներ ունեն պաշտոնական քաղաքականություն, որը չի փորձարկում նրանց, ովքեր ունեն միայն թույլ ախտանիշներ, ինչպիսիք են Իտալիան, Նիդեռլանդները և Շվեյցարիան[47][48][49]:

ՄահերԽմբագրել

Ախտանշանների զարգացումից մինչև մահ ընկած ժամանակահատվածը 6-ից մինչև 41 օր է, և ամենահաճախը 14 օրն է[50]: Չինաստանում փետրվարի 5-ի դրությամբ մահերի շուրջ 80 տոկոսը բաժին է ընկել 60-ից բարձր տարիքի մարդկանց, իսկ 75 տոկոսն ունեցել է նախկինում գոյություն ունեցող առողջական հիվանդություններ, ներառյալ սիրտ-անոթային հիվանդություններն ու շաքարախտ[51]:

Առաջին հաստատված մահը վրա է հասել 2020 թվականի հունվարի 9-ին Ուհանում[52]: Չինաստանի սահմաններից դուրս առաջին մահը տեղի է ունեցել փետրվարի 1-ին Ֆիլիպիններում[53], իսկ Ասիայից դուրս առաջին մահը՝ փետրվարի 14-ին Ֆրանսիայում[54]: Փետրվարի 28-ին Չինաստանի սահմաններից դուրս գրանցվել է մահվան ավելի քան մեկ տասնյակ դեպք Իրանում, Հարավային Կորեայում և Իտալիայում[55][56][57]: Մարտի 13-ին ավելի քան քառասուն երկրներ և տարածքներ հաղորդել են բոլոր մայրցամաքներում մարդկանց մահվան մասին, բացի Անտարկտիդայից[58]:

Մահացության քանակական գնահատման համար սովորաբար օգտագործվում են մի քանի ցուցանիշներ[59][60]: Այս թվերը տարբերվում են տարածաշրջանի և ժամանակի ընթացքում և կախված են փորձարկման ծավալից, առողջապահական համակարգի որակից, բուժման տարբերակներից, նախնական բռնկման ժամանակից և բնակչության բնութագրերից, ինչպիսիք են տարիքը, սեռը և ընդհանուր առողջությունը[61][62]:

Մահացության հարաբերակցությունը հիվանդացության արտացոլում է մահացությունների թիվը, որը բաժանված է մի շարք ախտորոշված դեպքերում հիվանդության ընթացքում կանխորոշված ժամանակահատվածում[63]: ԱՀԿ-ի վիճակագրական տվյալների համաձայն՝ հիվանդացության նկատմամբ մահացության գլոբալ հարաբերակցությունը կազմել է 4,7 տոկոս (29 957 / 634 835)[39]:

ՏևողությունԽմբագրել

ԱՀԿ-ն պնդում է, որ պանդեմիան կարելի է վերահսկել[64]։ Առավելագույն և վերջնական բռնկման տևողությունը որոշված չէ և կարող է տարբերվել ըստ գտնվելու վայրի: Փենսիլվանիայի նահանգի համալսարանից Մարչեյ Բոնին հայտարարել է, որ առանց հսկողության թողնված վարակիչ բռնկումները սովորաբար հասնում են սարահարթի, իսկ հետո սկսում են նվազել, երբ հիվանդությունն ավարտվում է մատչելի կրիչներով[65]: Բայց հիմա գրեթե անհնար է որևէ խելամիտ կանխատեսում անել, թե երբ դա տեղի կունենա[65]։ Սակայն Չինաստանի կառավարության ավագ բժշկական խորհրդական Չժուն Նանշանը հայտարարել է, որ այս ամենը կարող է ավարտվել մինչև հունիս, եթե բոլոր երկրները մոբիլիզացվեն վիրուսի տարածումը դադարեցնելու միջոցառումների վերաբերյալ ԱՀԿ-ի հանձնարարականների կատարման համար[66]: Լոնդոնի հիգիենայի և արևադարձային բժշկության դպրոցից Ադամ Կուչարսկին հայտարարել է, COVID-19-2-ը շրջանառության մեջ կլինի, հնարավոր է, մեկ տարի կամ երկու տարի: Նիլ Ֆերգյուսոնի ղեկավարությամբ Կայսերական քոլեջի հետազոտության համաձայն, ֆիզիկական հեռավորությունը և այլ միջոցառումներ անհրաժեշտ կլինեն մինչև պատվաստանյութը հասանելի չլինի (պոտենցիալ 18 ամիս կամ ավելի)[67]: Ուիլյամ Շաֆները Վանդերբիլթի համալսարանից ասել է, որ նա կարծում է, որ քիչ հավանական է, որ այս կորոնավիրուսը ամբողջությամբ կվերանա, և նա կարող է վերածվել սեզոնային հիվանդության, վերադառնալով ամեն տարի[68]:

Նշանները և ախտանիշներըԽմբագրել

 
COVID-19-ի ախտանիշները[69]

COVID-19-ի ախտանիշները կարող են համեմատաբար ոչ հատուկ լինել, և վարակված մարդիկ կարող են լինել ասիմպտոմատիկ: Երկու ամենատարածված ախտանիշներն են՝ ջերմությունը (88%) և չոր հազը (68%): Ավելի քիչ տարածված ախտանիշներ են հոգնածության, շնչառական խնդիրներ, համի, հոտի զգայարանների կորուստ, հևոց, մկանային ցավ, կոկորդի ցավ, գլխացավ կամ սարսուռ[70][71]:

ԱՀԿ-ն պնդում է, որ մոտավորապես յուրաքանչյուր վեցերորդ մարդը լրջորեն հիվանդանում է և շնչառության հետ կապված դժվարություններ է ունենում[72][73]: Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման ամերիկյան կենտրոնները (CDC) թվարկում են արտակարգ ախտանիշներ, ինչպիսիք են շնչառությունը, կրծքավանդակի ցավը կամ ճնշումը, գիտակցության հանկարծակի խառնաշփոթությունը, դեմքի կամ շրթունքների զարթոնքի դժվարությունները և կապտությունը.այս ախտանիշների առկայության դեպքում խորհուրդ է տրվում անհապաղ բժշկական օգնություն[74][75]:

Հետագա զարգացումը հիվանդության կարող է հանգեցնել ծանր թոքաբորբի, սուր շնչառական համախտանիշի, սեպտիկ շոկի և մահվան: Որոշ վարակված մարդիկ կարող են անցնել առանց կլինիկական ախտանիշների, սակայն վարակը հաստատող թեստերի արդյունքները, հետևաբար, հետազոտողները խորհուրդ են տալիս, որ նրանք, ովքեր սերտ կապ ունեն հաստատված վարակված մարդկանց հետ, ենթարկվեն մանրակրկիտ հսկողության և հետազոտության՝ վարակի բացառման համար[76][77][78][79]: Սովորական ինկուբացիոն շրջանը (վարակի և ախտանիշների առաջացման միջև ժամանակը) տատանվում է մեկից մինչև 14 օր: Առավել հաճախ դա հինգ օրն է[80][81]:

ՊատմությունԽմբագրել

Կան տարբեր տեսություններ, թե որտեղից կարող էր առաջանալ առաջին դեպքը (այսպես կոչված զրոյական հիվանդը)[82]: Նոր կորոնավիրուսով հիվանդության առաջին հայտնի դեպքը կարող էր գրանցվել 2019 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Չինաստանի Հուբեյ նահանգի Ուհան քաղաքում[83]: Մեկ ամսվա ընթացքում Հուբեյ նահանգում կորոնավիրուսով հիվանդանալու դեպքերի թիվն աստիճանաբար ավելացել է: Նրանք հիմնականում կապված էին Ուհանի ծովամթերքի մեծածախ շուկայի հետ, որտեղ նաև վաճառվում էին կենդանի կենդանիներ, և տեսություններից մեկն այն է, որ վիրուսը ծագել է կենդանիների այդ տեսակներից մեկից, այլ կերպ ասած, ունի կենդանական ծագում[84]:

 
Ուհան, դեղատնում դիմակներ գնելու հերթ:

ՊատճառԽմբագրել

Փոխանցման ձևերԽմբագրել

 
Շնչառական կաթիլները, որոնք առաջանում են մարդու փռշտոցի ժամանակ:
Տեսագրություն, որտեղ քննարկվում են պանդեմիայի համատեքստում վերարտադրության և մահացության հիմնական ցուցանիշները

Որոշ մանրամասներ, թե ինչպես է հիվանդությունը տարածվում, դեռ պարզվում են[85][86]: Այն հիմնականում տարածվում է սերտ շփմամբ և շնչառական կաթիլներով, որոնք տարածվում են հազող կամ փռշտացող մարդկանցով[87][86][85]: ԱՀԿ-ն խորհուրդ է տալիս պահպանել սոցիալական հեռավորությունը 1 մետրից ոչ պակաս (3,3 ֆուտ): CDC ԱՄՆ-ն առաջարկում է առնվազն 2 մետր (6,6 ոտնաչափ)[86][87]: Սինգապուրում տեղի ունեցած ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ չբացահայտված հազը կարող է հանգեցնել այն բանին, որ կաթիլները բարձրանան մինչև 4,5 մետր (15 ոտնաչափ)[88][89][90]: Վիրուսը առավել վարակիչ է, երբ մարդիկ ախտանիշներ են ունենում: Թեև տարածումը կարող է հնարավոր լինել մինչև ախտանիշների հայտնվելը, այդ ռիսկը մեծ չէ[86][87]: Եվրոպական հիվանդությունների կանխարգելման և վերահսկման կենտրոնը (ECDC) պնդում է, որ թեև պարզ չէ, թե որքան հեշտ է հիվանդությունը տարածվում, մեկ անձը սովորաբար վարակում է երկու-երեք այլ մարդկանց[85]:

Վիրուսը ապրում է մակերեսների վրա մի քանի ժամից մինչև մի քանի օր[85][91]: Մասնավորապես, վիրուսը հայտնաբերվել է երեք օրվա ընթացքում պլաստիկ և չժանգոտվող պողպատից, մեկ օրվա ընթացքում ստվարաթուղթի վրա և չորս ժամ պղնձի: Սա, սակայն, կախված է խոնավությունից և օդի ջերմաստիճանից[92][93]:

ՎիրուսաբանությունԽմբագրել

 
SARSr-CoV-ի պատկերազարդումը:

Մարդու օրգանիզմից դուրս վիրուսը սպանում է տնտեսական օճառով, որը պատռում է նրա պաշտպանիչ շերտը[94]:

SARS-CoV-2 սերտորեն կապված է բուն SARS-CoV-ի հետ[95]: Գենետիկական վերլուծությունը ցույց է տվել, որ կորոնավիրուսը գենետիկորեն կապվում է Betacoronavirus-ի ցեղի հետ: Այն 96%-ով նույնական է ամբողջ գենոմի մակարդակով չղջիկների կորոնավիրուսի այլ նմուշների հետ(BatCov, RaTG13)[96][97]։

ԱխտորոշումԽմբագրել

Վիրուսային վարակը կարող է նախապես ախտորոշվել ախտանիշների հիման վրա[98][99]: Ուսումնասիրությունը՝ համեմատելով PCR-ը հետ CT-ի հետ պարզել են, որ CT-ն զգալիորեն ավելի զգայուն է, թեև պակաս կոնկրետ[98]: 2020 թվականի մարտից ռադիոլոգիայի ամերիկյան քոլեջը խորհուրդ է տալիս, որ CT-ն չօգտագործվի սկրինինգի համար կամ որպես COVID-19 ախտորոշման առաջին գծի թեստ[100]:

Վիրուսային թեստավորումԽմբագրել

ԱՀԿ-ն հրապարակել է ՌՆԹ-ի՝ ատիպիկ թոքաբորբի՝ SARSr-CoV-2-ի փորձարկման մի քանի արձանագրություններ, որոնցից առաջինը հրապարակվել է հունվարի 17-ին[101][102][103]: Թեստավորումը օգտագործում է պոլիմերազային շղթայական ռեակցիա հակադարձ տառադարձությամբ իրական ժամանակում (rri-PCR)[104]: Թեստը կարող է կատարվել է օդուղիների կամ արյան նմուշների: Արդյունքները սովորաբար հասանելի է մի քանի ժամ կամ օր[105][106]:

Մարդը համարվում է ռիսկի խմբում, եթե նա շրջագայել է նախորդ 14 օրվա ընթացքում մշտական վարակի փոխանցումով համայնքից կամ վարակված անձի հետ սերտ կապ է ունեցել[107][108]:

ԿանխարգելումԽմբագրել

 
Ինֆոգրաֆիկա՝ ԱՄՆ CDC-ից, որը նկարագրում է, թե ինչպես դադարեցնել մանրէների տարածումը

Հիվանդության փոխանցման կանխարգելման ռազմավարությունները ներառում են ընդհանուր լավ անձնական հիգիենայի պահպանումը, ձեռքի լվացումը, աչքերը, քիթը կամ բերանը չլվացված ձեռքերով հպելուց խուսափելը, ինչպես նաև հազը կամ անձեռոցիկի մեջ փռշտալը և հյուսվածքի տեղադրումը անմիջապես թափոնների կոնտեյներով: Նրանք, ովքեր արդեն ունեն վարակ, խորհուրդ են տվել վիրաբուժական դիմակ կրել հանրության համար[109][110][111]: Վարակի կանխմանը նպատելու համար նաև խորհուրդ է տրվում ֆիզիկական հեռավորության միջոցառումներ կատարել[112][113]:

Շատ կառավարություններ սահմանափակել կամ խորհուրդ են տվել ձեռնպահ մնալ բոլոր ոչ էական ուղևորություններից դեպի երկրներ և շրջաններ, որոնք տուժել են այս բռնկման ժամանակ[114]: Սակայն, վիրուսը հասել է համայնքային տարածման փուլին աշխարհի մեծ մասերում[115]:

Բժշկական աշխատողները, ովքեր հոգ են տանում նրանց մասին, ովքեր կարող են վարակվել, խորհուրդ են տալիս օգտագործել ստանդարտ նախազգուշական միջոցներ, կոնտակտային նախազգուշական միջոցներ և աչքի պաշտպանություն[116]:

Շփմանը հետևելը կարևոր մեթոդ է առողջապահական մարմինների համար, որը թույլ է տալիս որոշել վարակի աղբյուրը և կանխել վարակի հետագա փոխանցումը[117]: Շրջանառության սխալ պատկերացումները, թե ինչպես պետք է կանխել վարակը՝ օրինակ, քթի ողողումը և կոկորդի ողողումը արդյունավետ չեն[118]: 2020 թվականի հունվարի 29-ի դրությամբ COVID-19-ի պատվաստանյութ գոյություն չունի, թեև շատ կազմակերպություններ աշխատում են դրա մշակման վրա[119]:

Ձեռքերի լվացումԽմբագրել

Ձեռքի լվացումը խորհուրդ է տրվում հիվանդության տարածումը կանխելու համար[120]: CDC-ն խորհուրդ է տալիս մարդկանց հաճախ լվանալ ձեռքերը օճառով և ջրով առնվազն 20 վայրկյան, հատկապես զուգարան այցելելուց հետո, կամ երբ ձեռքերը նկատելիորեն կեղտոտ են, ուտելուց առաջ, ինչպես նաև հազից հետո[110]: Դա տեղի է ունենում այն պատճառով, որ մարդու օրգանիզմից դուրս վիրուսը սպանվում է տնտեսական օճառով, որը խախտում է իր պաշտպանիչ փուչիկը[121]։ Բացի այդ, CDC-ն խորհուրդ է տալիս օգտագործել ալկոհոլային հիմքով ձեռքի ախտահանիչ միջոց, որը պարունակում է առնվազն 60% սպիրտ, երբ օճառն ու ջուրը հասանելի չեն[109]: The WHO advises people to avoid touching the eyes, nose, or mouth with unwashed hands.

ԿառավարումԽմբագրել

ԲուժումԽմբագրել

COVID-19-ի համար հաստատված հատուկ հակավիրուսային դեղամիջոցներ գոյություն չունեն, սակայն աշխատանքներ են տարվում դրանց մշակման ուղղությամբ, ներառյալ առկա դեղերի փորձարկումը[122][123]: Կախված հիվանդության ծանրությունից կարող է պահանջվել թթվածնային թերապիա, ներերակային հեղուկ և շնչառական աջակցություն[124]: Մի քանի միացություններ, որոնք նախկինում հաստատվել են այլ վիրուսային հիվանդությունների բուժման համար, ուսումնասիրվում են COVID-19-ի բուժման օգտագործման համար[125]:

Առողջապահության ներուժԽմբագրել

COVID-19-ի հիվանդների կարիքներին առողջապահական համակարգի կարողությունների բարձրացումը և հարմարեցումը նկարագրվում են ԱՀԿ-ի կողմից որպես հիվանդության բռնկմանը արձագանքելու հիմնարար միջոց[126]: ECDC-ն և ԱՀԿ-ի Եվրոպական տարածաշրջանային գրասենյակը թողարկել են ուղեցույցներ հիվանդանոցների և առաջնային առողջապահական ծառայությունների համար ռեսուրսների վերաբաշխման մի քանի մակարդակներում, ներառյալ՝ COVID-19 փորձարկման լաբորատոր ծառայությունների կենտրոնացումը, հնարավորության դեպքում պլանային ընթացակարգերի վերացումը, COVID-19-ի դրական արդյունքներով հիվանդների բաժանումը և մեկուսացումը, ինչպես նաև անձնակազմի ուսուցման միջոցով ինտենսիվ թերապիայի հնարավորությունների ընդլայնումը և մատչելի թոքերի և կոկորդի արհեստական օդափոխության սարքերի թիվը[126][127]:

COVID-19-ի բռնկումը ՉինաստանումԽմբագրել

Ծագման պատճառներըԽմբագրել

Առաջին հիվանդներից շատերը կապ են ունեցել Ուհան քաղաքի շուկայի հետ, որտեղ վաճառում են ծովամթերք, ինչպես նաև թռչուններ, օձեր, չղջիկներ և այլ կենդանիներ: Ենթադրվում էր, որ վիրուսը հենց կենդանու օրգանիզմում մուտացիայից հետո է հնարավորություն ունեցել վարակել մարդուն։

Սկզբում ենթադրվում էր, որ դրանք ծովամթերք էին (բայց այս տարբերակը խիստ կասկածելի էր, քանի որ հիվանդությունը սկսվում է թոքաբորբից, ինչը նշանակում է, որ խոսքը փոխանցման օդային ճանապարհի մասին է): Ավելի ուշ փորձագետները հանգել են այն եզրակացության, որ SARS-CoV-2-ը, ըստ երևույթի, կորոնավիրուսի հիբրիդն է, որը հայտնաբերվել է չղջիկների մոտ: Հաջորդ փուլում հետազոտողները պարզել են, որ վիրուսը, հավանաբար, մարդկանց փոխանցվել է օձերից[128]։ Գուանչժոու քաղաքի Հարավչինական գյուղատնտեսական համալսարանի հետազոտողները կարծում են, որ նոր կորոնավիրուսի աղբյուրը կարող էին դառնալ պանգոլինները[129][130]:

ՀամաճարակաբանությունԽմբագրել

2019 թվականի դեկտեմբերԽմբագրել

Հիվանդության բռնկումների մասին առաջին հաղորդումները հայտնվել են Չինաստանում 2019 թվականի դեկտեմբերի 31-ին, իսկ հիվանդների առաջին կլինիկական դրսևորումները ծագել են ավելի վաղ՝ 2019 թվականի դեկտեմբերի 8-ին[131]: Նշվում է, որ 2019 թվականի դեկտեմբերի 30-ին ակնաբույժ լի Վենլյանն առաջինը հայտնել է SARS վիրուսին նման նոր վիրուսի մասին՝ Ուհան քաղաքի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի շրջանավարտների WeChat զրուցարանում, որից հետո կանչվել է ոստիկանություն և խիստ զգուշացվել է ասեկոսեների տարածման անթույլատրելիության մասին[132][133]:

2020 թվականի հունվարԽմբագրել

2020 թվականի հունվարի 1-ին Ուհանի շուկան փակ էր, իսկ վարակի կլինիկական դրսևորումներով մարդկանց մեկուսացրել էին։ Հետագայում դիտարկվել է ավելի քան 700 մարդ, այդ թվում՝ ավելի քան 400 բուժաշխատողներ, որոնք առնչվել են հիվանդությունների կասկածելի դեպքերին[134]: Ախտորոշիչ ՊՇՌ-թեստի կիրառման ժամանակ հաստատվել է COVID-19 կորոնավիրուսային վարակի առկայությունը Ուհանի շրջանում 41 մարդու մոտ: Ավելի ուշ հաղորդվել էր ամուսնական զույգի մասին, որտեղ ամուսիններից մեկը շուկայում չի եղել, բայց, միևնույն է, հիվանդացել է, մինչդեռ այդ նույն ընտանիքի ևս երեք անդամներ աշխատել են այդ շուկայում[135][136]: Հունվարի 9-ին Ուհանում նոր հիվանդությունից մահացել է 61-ամյա մի մարդ։ Հունվարի 16-ին Չինաստանի իշխանությունները հայտարարել են, որ նախօրեին մահացել է ևս մեկ 69-ամյա տղամարդ Ուհանում, որի մոտ նույնպես հաստատվել էր հիվանդությունը[137][138][139]:

Չինաստանի սահմաններից դուրս առաջին դեպքը հայտնի է դարձել հունվարի 13-ին: Դա 61-ամյա կին էր, որը հունվարի 8-ին Ուհանից ժամանել էր Բանգկոկ (Թաիլանդ)։ Հունվարի 18-ին Չինաստանի սահմաններից դուրս դեպքերի թիվը հասել է երեք դեպքի (երկուսը Թաիլանդում, մեկը Ճապոնիայում):

Այն փաստից, որ Չինաստանի սահմաններից դուրս հիվանդության մի քանի դեպք է գրանցվել, համաճարակաբանները եզրակացրել են, որ Ուհանում վարակված մարդկանց թիվը պետք է զգալիորեն ավելի մեծ լինի, քան պաշտոնապես հայտարարված 41 դեպք: Վիրուսաբան փորձագետների կողմից արտահայտվող գնահատումների համաձայն՝ Ուհանում վարակված մարդկանց թիվը Հունվարի 17-ի դրությամբ կազմել է մինչև 1700 մարդ:

Այն փաստը, որ հիվանդանոցի մի քանի աշխատակիցներ, որոնք զբաղվում էին հիվանդների բուժմամբ, նույնպես հիվանդացել են, հստակ ցույց է տվել, որ վիրուսը կարող է փոխանցվել մարդուց մարդուն[140]:

Հունվարի 18-ից հսկողության համապատասխան միջոցներ են սահմանվել նաև ԱՄՆ-ի երեք հիմնական օդանավակայաններում՝ Սան Ֆրանցիսկոյի միջազգային օդանավակայանում (SFO), Լոս Անջելեսի միջազգային օդանավակայանում (LAX) և Նյու Յորքի Ջոն Քենեդիի անվան միջազգային օդանավակայանում (JFK): Նմանատիպ միջոցներ են ձեռնարկվել նաև Ռուսաստանում։ Ըստ Ռոսպոտրեբնադզորի հաղորդագրության՝ Հունվարի 28-ի դրությամբ հայտնաբերվել է սուր շնչառական վիրուսային վարակների նշաններով 103 հիվանդ, սակայն լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքներով նրանցից ոչ մեկի մոտ նոր կորոնավիրուսային վարակ (COVID-19) չի գրանցվել[141][142]:

Հունվարի 20-ին Չինաստանի իշխանությունները հաղորդել են COVID-19 կորոնավիրուսային վարակի հետևանքով առաջացած հիվանդության նոր դեպքերի թվի կտրուկ ավելացման մասին, միանգամից 140 նոր հիվանդներով: Նրանցից ոմանք հայտնվել են Շենչժենում և Պեկինում՝ գտնվող Ուհանից դուրս[143]: Նաև հաղորդվել է վիրուսի հետևանքով առաջացած ևս մեկ մահվան և Հարավային Կորեայում հիվանդության առաջին դեպքի մասին: Չինաստանի իշխանությունները պաշտոնապես հաստատել են, որ տեղի են ունեցել մարդուց մարդուն վարակի փոխանցման դեպքեր[144]։ Հունվարի 21-ին ամերիկացու մոտ, ով Ուհանից Սիեթլ է վերադարձել հունվարի 15-ին, ախտորոշվել է առաջին COVID-19-ի դեպքը Ասիայի սահմաններից դուրս: Լուրջ մտահոգություններ են հնչել, որ առաջիկա չինական Նոր տարին կարող է զգալիորեն նպաստել վիրուսի տարածմանը[145]։ Հարյուր միլիոնավոր չինացիներ ավանդաբար այցելում այս տոնը Չինաստանում և նրա սահմաններից դուրս է հանգստանալ, նշելու և այցելել իրենց հարազատներին[146]:

Հաջորդող ամիսներըԽմբագրել

2020 թվականի փետրվարին վարակը սկսել է արագորեն տարածվել տարբեր երկրներում, չնայած Չինաստանի իշխանությունների կողմից ձեռնարկված կարանտինային միջոցներին: 2020 թվականի մարտի 11-ին ԱՀԿ-ն հայտարարել է, որ բռնկումը ձեռք է բերել համաճարակի բնույթ: Միևնույն ժամանակ, Չինաստանի հետ բռնկման վարակի երկրորդ կեսին մարտի հաջողվել է հաղթահարել: Մարտի 19-20-ը մայրցամաքային Չինաստանում վարակի նոր դեպքեր չեն գրանցվել (թեև հայտնաբերվել են արտերկրից ժամանած վարակված անձինք)[147]:Մարտի 25-ին Չինաստանի իշխանությունները հանեցին կարանտինը Հուբեյ նահանգում[148]:

Չինատանի տնտեսության վրա ազդեցությունըԽմբագրել

Համաճարակի սկզբում մտավախություն կար, որ նոր վիրուսը կարող է վնաս հասցնել չինական տնտեսությանը, որը նման է 2003 թվականին հավի գրիպին (այն ժամանակ վիրուսային համաճարակը վնաս է հասցրել Չինաստանի՝ Գուանդուն նահանգի և Պեկինի շրջանի տնտեսական առումով շատ ավելի նշանակալի տարածաշրջաններին, որոնց բաժին է ընկել Չինաստանի ՀՆԱ-ի 15 տոկոսը, այն դեպքում, երբ 2019-2020 թվականների վիրուսը հունվարի 23-ին ներկա է եղել միայն Հուբեյ նահանգում[149][150][151]:

Արդեն հունվարի 21-ին սկսել են նվազել ֆոնդային բորսաների առևտրի ծավալները Հոնկոնգում, Շանհայում և Շենչժենում։ Հունվարի 27-ին, հիվանդների թվի աճի ֆոնին, անկումը ազդել է FTSE 100-ի և եվրոպական բորսաների վրա[152]:

Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում Չինաստանի մետաղների և օգտակար հանածոների պահանջարկի նվազման մտավախությունների պատճառով ամենից շատ նվազել են հանքարդյունաբերական ընկերությունների բաժնետոմսերը: Անկման են ենթարկվել հյուրանոցային հոլդինգների, ավիաընկերությունների և լյուքս դասի ռիթեյլերների բաժնետոմսերը (այդ ապրանքների վաճառքի 35 տոկոսը բաժին է ընկնում Չինաստանին), միջազգային շուկաներում նավթի գինը նվազել է 3 տոկոսով: Միևնույն ժամանակ, գները բարձրացել են ավելի անվտանգ ակտիվների, ինչպիսիք են ոսկու և պետական պարտատոմսերի[149][152]:

Համաճարակը և դրա հետ կապված կարանտինային միջոցառումները հանգեցրել են իրենց խոշորագույն սպառողի և ներմուծողի՝ ՉԺՀ-ի կողմից էներգակիրների պահանջարկի նվազմանը: Brent եվրոպական տեսակի նավթի գինը հունվարից փետրվար ընկած ժամանակահատվածում նվազել է 69-ից մինչև 54 դոլար՝ մեկ բարելի համար, եվրոպական ttf հարթակի ռուսական բնական գազի համար նախատեսված պայմանագրերի գինը նվազել է մինչև 102 դոլար՝ 1000 ծորանարդ մետրի համար (2019 թվականին միջին գինը կազմել է 204,7 դոլար)[153]:

Հունվարի 27-ին Չինաստանի հետ իր սահմանը հետիոտների և ավտոմոբիլիստների համար փակել էր Մոնղոլիան, ինչպես նաև դադարեցվել էին զանգվածային միջոցառումներն ու կրթական գործունեությունը: Ընդ որում, Ուլան-Բատորյան երկաթուղին, որը վերջին անգամ թարմացրել է միջազգային գնացքների երթևեկության ժամանակացույցը 2020 թվականի հունվարի սկզբին, Չինաստանի հետ ուղևորատար հաղորդակցության դադարեցման մասին չի հայտարարել[154]:

Հունվարի 30-ին BMW ընկերությունը մինչև փետրվարի 10-ը երկարաձգել է իր խոշորագույն մասնաճյուղի՝ Շենյան մեգապոլիսի 10 հազար աշխատակիցներից բաղկացած երեք գործարանների ամանորյա արձակուրդները: Volkswagen-ը դադարեցրել է մինչև փետրվարի 10-ը համատեղ արտադրությունը Shanghai Automotive Group-ի և First Automotive Works-ի հետ: Volvo ընկերությունը երկարաձգել է արձակուրդը մինչև փետրվարի 9-ը իր բոլոր չինական գործարաններում։ Փետրվարի 1-ին Apple ընկերությունը հայտնել Էր Չինաստանում սեփական գրասենյակների, խանութների և սպասարկման կենտրոնների ժամանակավոր փակման մասին մինչև փետրվարի 9-ը[155][156]:

Փետրվարի 2-ին ՉԺՀ-ի Կենտրոնական բանկը ազգային տնտեսության պահպանման և կայունացման համար հայտարարել է 1,3 տրիլիոն յուանի (156 մլրդ եվրո) լիկվիդայնության շուկաներ դուրս գալու մասին[157]:

Փետրվարի 3-ին չինական բորսաներում ամանորյա արձակուրդների ավարտից հետո մեկնարկած սակարկությունները սկսվել են ռեկորդային անկումից: Այս միտումը հետագայում տարածվել է համաշխարհային բոլոր շուկաներում[158][159][160]:

Փետրվարի 28-ին հայտնի է դարձել չինական App Store-ից Plague Inc խաղի հեռացման մասին[161], որը հունվարի վերջին դարձել է ամենահանրաճանաչ բջջային խաղը տվյալ երկրի օգտատերերի շրջանում[162][163]:

2020 թվականի փետրվարի վերջի գնահատականով՝ 2020 թվականի առաջին եռամսյակում COVID-19 համաճարակի պատճառով չինական տնտեսության կորուստները կարող էին կազմել շուրջ 143 մլրդ դոլար[164][165]:

Կորոնավիրուսի տարածումը այլ երկրներումԽմբագրել

ԻրանԽմբագրել

Իրանում առաջին հաստատված դեպքը տեղի է ունեցել 2020 թվականի փետրվարի 19-ին՝ Ղոմում: Ըստ Իրանի առողջապահական մարմինների տվյալների, այդ պահին Իրանում գրանցվել էր 54 մահվան դեպք, իսկ վարակվածների թիվը կազմում էր շուրջ 980: Նույն ամսաթվի դրությամբ Իրանում կա ամենից շատ մահվան դեպքերը Չինաստանից դուրս:

ԱվստրալիաԽմբագրել

Արդեն 2020 թվականի հունվարի վերջին COVID-19-ի բռնկումից Ավստրալիայի տնտեսության ընդհանուր կորուստները գնահատվում էին ավելի քան 1 մլրդ Ավստրալական դոլար[166]։

Մարտի 13-ին Ֆորմուլա 1-ի և FIA-ի ղեկավարության որոշմամբ Australian Grand Prix Corporation-ի (EGPC) փրոմոութերների աջակցությամբ չեղարկվել Է Ավստրալիայի Գրան Պրին, որը պետք է դառնար 2020 թվականի մրցաշրջանի առաջին մրցարշավը[167]։ Մրցարշավը չեղարկելու մասին որոշումը հրապարակվել է ազատ Մրցումների մեկնարկից մեկուկես ժամ առաջ: Պատճառը McLaren Racing թիմի աշխատակիցներից մեկի COVID-19-ի վերլուծության դրական արդյունքն է:

ՀունգարիաԽմբագրել

Հունգարիայի կառավարությունը մարտի 11-ին երկրում արտակարգ դրություն Է հայտարարել։ Այդ օրը երկրում եղել են վիևուսով վարակման 13 հաստատված դեպքեր[168]:

ԳերմանիաԽմբագրել

Մարտի սկզբին Գերմանիայում արգելվել էր ավելի քան 1000 հանդիսատեսի մասնակցությամբ զանգվածային միջոցառումների անցկացումը[169]։

Գերմանիայի 2019/2020 տափօղակով հոկեյի առաջնությունը, որին մասնակցել է 14 ակումբ, դադարեցվել է մարտի 10-ին[170]։

Երկիրն աշխարհում ամենաշատ վարակված ունեցող երկրների հնգյակում է։ Ընդ որում, Գերմանիայում անոմալ ցածր է արձանագրվում՝ համեմատած այլ եվրոպական երկրների հետ՝ կորոնավիրուսից մահացությունը (0,35%, կորոնավիրուսով առավել ախտահարված մյուս երկրներում այդ ցուցանիշը հասնում է 10%-ի (Իտալիա), 3%-ի (Ֆրանսիա), 5%-ի (Իսպանիա) և 4%-ի Չինաստանում)[171]:

Ռոբերկ Կոխի ինստիտուտը իր կայքում հրապարակում է ամենօրյա հաշվետվություններ՝ հաստատված դեպքերի և մահերի քանակով։ Վիճակագրությունը հրապարակվում է ինչպես ամբողջ Գերմանիայում, այնպես էլ շրջաններում առանձին-առանձին։

ԻտալիաԽմբագրել

Իտալիայում, արագորեն տարածվող կորոնավիրուսի պատճառով, տեղական իշխանությունները փետրվարի 23-ից փակել են Վենետիկի Սան Մարկո բազիլիկան և Միլանի Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի մայր տաճարը՝ այցելելության համար: Նման որոշում է կայացվել հասարակական վայրերում մարդկանց կուտակումը սահմանափակելու նպատակով[172]:

Մարտի 8-ից Իտալիայի հյուսիսում ընդլայնվում է կարանտինային ռեժիմը, մուտքը և ելքը շրջաններից (Լոմբարդիա և ևս 14 նահանգ, այդ թվում՝ Էմիլիա-Ռոմանիա, Մարկե, Պիեմոնտ, Վենետո) կթույլատրվի միայն բացառիկ դեպքերում։ Մարտի 10-ից նմանատիպ միջոցները տարածվել են Իտալիայի ամբողջ տարածքում[173]։

2020 թվականի մարտի 9-ին Իտալիայի կառավարությունը հայտարարեց, որ դադարեցնում է բոլոր մարզական մրցաշարերը երկրում, ներառյալ Սերիա A-ն, մինչև 2020 թվականի ապրիլի 3-ը[174]։

2020 թվականի մարտի 21-ին Իտալիայի Նախարարների խորհրդի նախագահ Ջուզեպպե Կոնտեի հետ հեռախոսազրույցից հետո Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը կարգադրել է անհրաժեշտ օգնություն ցուցաբերել հանրապետությանը: Օգնություն է ցուցաբերվել պաշտպանության նախարարության գծով՝ Ռուսաստանի Դաշնության օդատիեզերական ուժերի ինքնաթիռների գործարկմամբ[175][176]։

ՃապոնիաԽմբագրել

2020 թվականի փետրվարի 14 -ին ճապոնական CIPA (Camera & Imaging Products Association) կազմակերպությունը, որը միավորում է Ճապոնական ֆոտոտեխնիկայի արտադրողներին, հայտարարել է CP+ 2020 խոշոր միջազգային լուսանկարչական ցուցահանդեսի չեղարկման մասին՝ վկայակոչելով կորոնավիրուսի հետ կապված մտահոգությունները: Ցուցահանդեսը պետք է տեղի ունենար 2020 թվականի փետրվարի 27-ից մարտի 1-ը[177]։

Տոկիոյի մարաթոնի կազմակերպիչները որոշում են կայացրել 2020 թվականին չեղարկել սիրողական մարզիկների զանգվածային մրցավազքը՝ սահմանափակվելով միայն 200 մարդուց բաղկացած մասնագետների վազքով[178]:

Տոկիոյում 2020 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերը, որոնք պետք է սկսվեն հուլիսի 24-ին, կորոնավիրուսի հետ կապված իրադրության սրման պատճառով ձախողման կամ տեղափոխման սպառնալիքի տակ են:

ԷստոնիաԽմբագրել

Մարտի 13-ի առավոտյան Էստոնիայում արտակարգ դրություն Է հայտարարվել մինչև մայիսի 1-ը՝ արգելվել են բոլոր հանրային հավաքները, համերգները և մարզական մրցումները, փակվել են թանգարաններն ու կինոթատրոնները, դպրոցներն անցնում են հեռավոր և տնային ուսուցման, հիվանդանոցներում և բանտերում գործում է այցելության արգելք, սահմանին, օդանավակայաններում և նավահանգիստներում սանիտարական հսկողություն է սահմանվել[179]: Մարտի 12-ին Էստոնիայում կորոնավիրուսով վարակվածների ընդհանուր թիվը հասել է 27-ի[180]։

ՖրանսիաԽմբագրել

Ֆրանսիայում մարտի 17-ից (Եվրոպայում վիրուսի տարածման ցուցանիշով 4-րդ տեղը) սահմանափակումներ են մտցվել երկիր ուղևորությունների նկատմամբ, առնվազն երկու շաբաթով[181]: Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը ազգին հղած հեռուստաուղերձում հայտնել է կորոնավիրուսի հետ կապված իրադրությունների մասին (նախագահի ուղերձը դիտել Է Ելիսեյան պալատի համար ռեկորդային հեռուստաալսարան՝ ավելի քան 35 միլիոն մարդ):

Տանից դուրս գալ կարելի է միայն մթերքի համար, հիվանդանոց (բայց միայն ծայրահեղ անհրաժեշտության դեպքում), աշխատանքի (եթե հնարավոր չէ հեռակա աշխատել), թույլատրվում են կարճ զբոսանքներ և հարազատներին անհետաձգելի օգնություն, փողոցում չարդարացված հայտնվելու համար տուգանք 38-ից մինչև 135 եվրո: Յուրաքանչյուր շրջանում, քաղաքներից և ազգային մայրուղիներում տեղակայված են բջջային հսկիչ անցակետեր[182]:

ՈւզբեկստանԽմբագրել

Մարտի 16-ից Ուզբեկստանում հայտարարվել են արձակուրդներ բոլոր կրթական հաստատությունների համար, դադարում են տրանսպորտային հաղորդակցությունը այլ երկրների հետ, չեղյալ են հայտարարվում ժողովրդական զբոսանքները Նավրուզի տոնակատարության կապակցությամբ, դադարում են աշխատել կինոթատրոնները[183][184][185]:

ԱՄՆԽմբագրել

ԱՄՆ-ի տարածքում կորոնավիրուսով հիվանդանալու առաջին դեպքը գրանցվել է 2020 թվականի հունվարի 21-ին, Վաշինգտոնում[186][187]։ Փետրվարի 29-ին հայտարարվել էր կորոնավիրուսի պատճառով GDC 2020 միջազգային կոնֆերանսի տեղափոխման մասին, որը պետք է տեղի ունենար մարտի 16-ից 20-ը Սան Ֆրանցիսկոյում[188]։

Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնները (ԱՄՆ առողջապահության նախարարության կառուցվածքային ստորաբաժանում) ամեն կերպ խրախուսում են էվֆեմիզմը, որը խորհուրդ է տալիս ամեն կերպ խուսափել մարդկանց զանգվածային կուտակումներից, սկսում են չեղյալ հայտարարել հայտնի մարզական մրցումները, օրինակ՝ քոլեջների բասկետբոլի թիմերի խաղերը[189]։

Մարտին չեղարկվել են Ինդիան Ուելսի և Մայամիի խոշորագույն թենիսի մրցաշարերը, որոնք պետք է տեղի ունենային մարտին և ապրիլին[190]։ Մարտի 12-ից NBA-ը պաշտոնապես դադարեցրել է կանոնավոր սեզոնի անցկացումը՝ մի քանի խաղացողների կորոնավիրուսի հայտնաբերման պատճառով[191]:

Electronic Entertainment Expo (E3) խաղային ցուցահանդեսը, որը պետք է տեղի ունենար հունիսի 9-ից 11-ը Լոս Անջելեսում, չեղյալ է հայտարարվել[192]։

Մարտի 11-ին չինական կորոնավիրուսի պանդեմիա հայտարարումից հետո ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հանդես է եկել ազգին ուղղված ուղերձով[193]։ Նա հայտարարել է, որ եվրոպացիների մուտքը երկիր մեկամսյա արգելք է սահմանել, որի տակ, սակայն, բրիտանացիներ չեն հայտնվել, և ֆինանսական աջակցություն է խոստացել առավել տուժած ամերիկացիներին[194]:

Մարտի 12-ին դադարեցվել է NHL-ի առաջնությունը[195]։

Ultra Music Festival 2020-ը, որը նախատեսված է 2020 թվականի մարտի 20-ին, 21-ին և 22-ին, կտեղափոխվի 2021 թվականի մարտի 26, 27 և 28[196]։

ԿանադաԽմբագրել

Մարտի 11-ին հայտնի դարձավ Կանադայում գեղասահքի աշխարհի առաջնությունը չեղյալ հայտարարելու մասին, որը պետք է տեղի ունենար մարտի 18-ից 22-ը Մոնրեալում, առաջնությանը պետք է մասնակցեին 183 գեղասահորդներ ավելի քան 30 երկրներից[197]:

Տարածումն աշխարհումԽմբագրել

Համաճարակաբանություն և կարանտինային միջոցներԽմբագրել

Մարտի 11-ին ԱՀԿ-ն հայտարարել է, որ COVID-19 վիրուսի բռնկումը ձեռք է բերել համաճարակի բնույթ[199], իսկ երկու օր անց, որ համաճարակի կենտրոնը Եվրոպան է: Այդ պահին այնտեղ ամեն օր հայտարվել Է վարակման ավելի մեծ թվով նոր դեպքերի մասին, քան Չինաստանում համաճարակի գագաթնակետում[200]: Դրա հետ մեկտեղ աճում է համաճարակաբանական կապերի բացակայության դեպքերի թիվը՝ վիրուսի փոխանցման աղբյուրը բացատրելու համար[201]։ Եվրոպայում վարակի տարածման առաջատարը Իտալիան է։ Մարտի 16-ի դրությամբ վարակման դեպքերի թիվը կազմել է մոտ 25 հազար, իսկ զոհերի թիվը գերազանցել է 1800-ը[202]։ Վարակվածների թվով երկրորդ տեղում Իսպանիան է՝ վարակման շուրջ 8 հազար դեպք և մոտ 300 մահ: Վարակման հազարավոր դեպքեր են գրանցվել նաև Ֆրանսիայում և Գերմանիայում։ Չինաստանի սահմաններից դուրս վարակվածների ընդհանուր թիվը (88365) մարտի 16-ի դրությամբ գերազանցել Է Չինաստանում վարակվածների թվին (81020)։ Նույն օրը հայտարարվեց, որ Շենգենյան գոտու և Եվրամիության արտաքին սահմանները մարտի 17-ից փակվում են մուտքի համար (սահմանափակումների գործողության նախնական ժամկետը 30 օր է)[203]։

Սոցիալ-տնտեսական հետևանքներԽմբագրել

Վարակի շարունակվող տարածումը ամբողջ աշխարհում հանգեցրել է ֆոնդային շուկայի վթարի, որը սկսվել է 2020 թվականի փետրվարի կեսերին: Մասնավորապես, Դոու Ջոնսի արդյունաբերական ցուցանիշը և S&P 500 ցուցանիշը հաջորդ ամսվա ընթացքում նվազել են 26-27%-ով[204][205][206]։

Հետաձգվել են բազմաթիվ սպորտային մրցումներ, այդ թվում՝ եվրոպական երկրների ազգային առաջնությունները գրեթե բոլոր մարզաձևերով, այդ թվում՝ ֆուտբոլը, հետաձգվել է մեկ տարով՝ 2020 թվականի ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնությունը[207][208]։

Չեղարկվել կամ հետաձգվել են բազմաթիվ փառատոներ, ցուցահանդեսներ և մրցույթներ, ներառյալ Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնը, Կաննի կինոփառատոնը, Ֆարնբորոյի ավիասալոնը և Եվրատեսիլ-2020 երգի մրցույթը[209]։


COVID-19-ը հասել է ընդհանուր՝ 210 երկիր և տարածք և 2 միջազգային փոխադրամիջոց (Diamond Princess, MS Zaandam ճամփորդանավերը:

Ընդհանուր աշխարհում ըստ 24.05.2020 դրությամբ Covid19 - ից վարակվել է 5,503,459 մարդ

Երկիր Վարակվածներ Մահացածներ Բուժվածներ Վարակման նոր դեպքեր Ծանոթագրություններ
  ԱՄՆ 1,648,283 81,795 139,162 3,189 Ներկա պահին աշխարհում վարակման էպիկենտրոնը, ինչպես նաև Հյուսիսային Ամերիկայում կորոնավիրուսով վարակման և մահվան հաստատված առաջին դեպքերը:
  Ռուսաստան 335,882 3,388 8,456 9,434
  Բրազիլիա 334,777 21,215 67,000 3,887 Կորոնավիրուսով վարակման առաջին հաստատված դեպքը Հարավային Ամերիկայում:
  Իսպանիա 281,904 28,628 55,668
  Մեծ Բրիտանիա 254,195 36,393 135
  Իտալիա 228,658 32,616 30,455 Եվրոպայում վարակման էպիկենտրոնը:
  Ֆրանսիա 182,219 28,289 24,932 ԵՄ-ում կորոնավիրուսով վարակման և մահվան հաստատված առաջին դեպքերը:
  Գերմանիա 179,768 8,354 52,407 55
  Թուրքիա 139,771 3,841 2,423 [211][212]
  Իրան 109,286 6,685 35,465 [212] Կորոնավիրուսից մահվան առաջին հաստատված դեպքը Մերձավոր Արևելքում:
  Չինաստան 82,919 4,633 77,455 [213][214] Վիրուսի ծագման երկիրը:
  Հնդկաստան 70,827 2,294 774 [215][212]
  Կանադա 69,981 4,993 40,523 [212]
  Պերու 68,822 1,961 22,407 [216][212]
  Բելգիա 53,449 8,7,07 5,568 [212]
  Նիդերլանդներ 42,788 5,456 250 [217]
  Սաուդյան Արաբիա 41,014 255 685 [218]
  Մեքսիկա 36,327 3,573 9,086 [219]
  Պակիստան 32,081 706 3233 [220]
  Շվեյցարիա 30,344 1,185 11,100 [221][212]
  Չիլի 30,063 323 7,710 [222][212]
  Էկվադոր 29,509 2,145 368 [223]
  Պորտուգալիա 27,679 1,144 233 [224]
  Շվեդիա 26,670 3,256 381 [225][212]
  Սինգապուր 24,671 21 492 [212]
  Բելառուս 23,906 136 1,993 [226]
  Կատար 23,623 14 1,134 [227]
  Իռլանդիա 23,135 1,467 25 [228]
  ԱՄԷ 18,870 201 2,181 [229][17][230][212] Կորոնավիրուսով վարակման առաջին հաստատված դեպքը Մերձավոր Արևելքում:
  Բանգլադեշ 16,660 250 33 [231]
  Լեհաստան 16,556 827 2,655 [232]
  Իսրայել 16,526 258 5,124 [233]
  Ուկրաինա 16,023 425 61 [234]
  Ավստրիա 15,882 620 6,064 [235]
  Ճապոնիա 15,847 663 1,899 [236][212]
  Ռումինիա 15,588 991 3,404 [237]
  Ինդոնեզիա 14,749 1,007 282 [238]
  Կոլումբիա 11,613 479 174 [239][212]
  Ֆիլիպիններ 11,350 751 140 [240][212] Կորոնավիրուսից մահվան առաջին հաստատված դեպքը Չինաստանի սահմաններից դուրս:
  Հարավային Կորեա 10,936 258 7,117 [212]
  Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն 10,652 206 410 [241]
  Դոմինիկյան Հանրապետություն 10,634 393 98 [242][212]
  Դանիա 10,591 553 1,773 [243]
  Սերբիա 10,176 218 118 [244]
  Հայաստան 10,009 158 3427 [245][212]
  Եգիպտոս 9,746 533 384 [212] Կորոնավիրուսով վարակման առաջին հաստատված դեպքը Աֆրիկայում:
  Քուվեյթ 9,286 65 1,176 [246]
  Պանամա 8,616 249 16 [247][212]
  Արգենտինա 8,278 314 1,140 [248][212] Կորոնավիրուսից մահվան առաջին հաստատված դեպքը Հարավային Ամերիկայում:
  Չեխիա 8,177 286 346 [249]
  Նորվեգիա 8,132 224 32 [250]
  Ավստրալիա 6,970 97 3,141 [251][212]


  Մալայզիա 6,726 109 1,830 [252][212]
  Մարոկկո 6,281 188 122 [253]
  Ֆինլանդիա 5,984 276 4,000 [254][212]
  Ալժիր 5,891 507 405 [255]
  Ղազախստան 5,279 32 774 [256]
  Բահրեյն 5,236 8 539 [257]
  Մոլդովա 4,995 175 56 [258]
  Գանա 4,700 22 31 [259]
  Աֆղանստան 4,678 122 228 [260]
  Նիգերիա 4,641 150 35 [261]
  Լյուքսեմբուրգ 3,888 101 500 [262]
  Օման 3,721 17 364 [263]
  Հունգարիա 3,263 413 112 [264]
  Թաիլանդ 3,009 56 1,013 [265][212] Չինաստանի սահմաններից դուրս առաջին վարակման հաստատված դեպքը:
  Հունաստան 2,710 151 269 [266]
  Իրաք 2,679 107 1,319 [267]
  Ադրբեջան 2,422 31 1,221 [268] [212] Կորոնավիրուսից մահվան առաջին հաստատված դեպքը Կովկասում:
  Խորվաթիա 2,061 67 1,232 [269][212]
  Ուզբեկստան 1,969 8 992 [270][212]
  Կամերուն 1,806 12 61 [271]
  Իսլանդիա 1,797 10 751 [272]
  Բոսնիա և Հերցեգովինա 1,677 65 129 [273]
  Էստոնիա 1,666 50 93 [274] Կորոնավիրուսով վարակման առաջին հաստատված դեպքը Բալթյան երկրներում:
  Նոր Զելանդիա 1,474 19 373 [275]
  Բուլղարիա 1,437 61 205 [276]
  Կուբա 1,437 58 563 [277]
  Հյուսիսային Մակեդոնիա 1,421 71 41 [278]
  Սլովենիա 1,418 89 137 [279]
  Սլովակիա 1,391 22 23 [280][212]
  Լիտվա 1,375 45 54 [281]
  Գվինեա 1,240 7 5 [282]
  Կոտ դ'Իվուար 1,183 14 52 [283][212]
  Հոնկոնգ 990 4 309 [212] Չինաստանն իր վիճակագրության մեջ է ներառում նաև Հոնկոնգը:
🚢 Diamond Princess 712 11 603 [284][212] Ճամփորդանավ, որը կանգ է առել Ճապոնիայի Յոկոհամա քաղաքի ափերում, ի սկզբանե ճամփորդանավում եղել է 2 666 զբոսաշրջիկ և 1045 հոգի անձնակազմ:
  Թունիս 671 25 25 [285]
  Վրաստան 639 11 168 [286] Կորոնավիրուսով վարակման առաջին հաստատված դեպքը Կովկասում:
  Լատվիա 612 3 16 [287]
  Լիբանան 609 20 76 [288]
  Անդորա 601 26 71 [289][212]
  Կիպրոս 595 10 58 [290][212]
  Կոստա Ռիկա 539 3 30 [291]
  Ուրուգվայ 473 7 206 [292]
  Բուրկինա Ֆասո 443 24 146 [293][212]
  Ալբանիա 416 23 182 [294]
  Չինաստանի Հանրապետություն (Թայվան) 373 5 57 [17][212]
  Հորդանան 349 6 126 [295][212]
  Ռեյունյոն 349 40 [296]
  Գերնսի 323 7 27 [297][212]
  Հոնդուրաս 298 22 6 [298]
  Սան Մարինո 266 32 35 [299]
  Նիգեր 253 10 26 [282]
  Պաղեստին 253 1 25 [300]
  Մավրիկիոս 244 7 7 [301]
  Մալթա 241 5 [302][303]
  Վիետնամ 257 144 [304][212]
  Չեռնոգորիա 255 2 4 [305]
  Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն 215 20 13 [306][212]
  Սենեգալ 226 2 92 [307]
  Ղրղզստան 216 4 33 [308]
  Ֆարերյան կղզիներ 183 93 [309] Դանիայի ինքնավար շրջան:
  Շրի Լանկա 178 5 38 [310][212]
  Վենեսուելա 159 7 52 [311]
  Քենիա 158 6 4 [312]
  Մարտինիկա 151 4 50 [313] Ֆրանսիայի տարածքային միավոր (դեպարտամենտ):
  Մայոտ 147 2 14 [314]
  Մեն կղզի 139 1 55 [315]
  Գվադելուպա 135 7 31 [316][212]
  Բրունեյ 135 1 82 [317][303]
  Ջիբութի 50 [318]
  Կամբոջա 114 50 [319][212]
  Պարագվայ 113 5 12 [320][212]
  Ջիբրալթար 109 52 [321][212]
  Տրինիդադ և Տոբագո 105 8 1 [322][212]
  Ռուանդա 105 [323]
  Մադագասկար 82 2 [324][212]
  Լիխտենշտայն 77 1 55 [325]
  Մոնակո 77 1 4 [326]
  Արուբա 64 1 [327][212] Ֆրանսիայի տարածքային միավոր (դեպարտամենտ):
  Գվատեմալա 57 2 15 [328]
  Ֆրանսիական Գվիանա 57 22 [329][212] Ֆրանսիայի տարածքային միավոր (դեպարտամենտ):
  Սալվադոր 56 3 [330]
  Ճամայկա 53 3 7 [331][212]
  Բարբադոս 52 [332][212]
  Նեպալ 49 1 [333]
  Ուգանդա 48 [334]
  Մակաո 43 10 [335][336][212] Չինաստանն իր վիճակագրության մեջ է ներառում նաև Մակաոն:
  Մալի 41 3 1 [337]
  Տոգո 41 3 17 [338]
  Զամբիա 39 1 2 [339]
  Ֆրանսիական Պոլինեզիա 39 [340]
  Եթովպիա 38 4 [337]
  Բերմուդներ 35 2 [341]
  Կայմանյան կղզիներ 29 1 1 [342][212]
  Բահամյան Կղզիներ 24 3 1 [343][212]
  Գայանա 23 4 [344]
  Սինտ Մարտեն 23 1 [345]
  Կոնգոյի Հանրապետություն 22 2 2 [337]
  Էրիթրեա 22 [346]
  Գաբոն 21 1 [347][212]
  Մյանմա 21 1 [348]
  Տանզանիա 20 1 3 [349]
  Հայիթի 20 1 [350][17][212]
  Մալդիվներ 19 13 [351]
  Նոր Կալեդոնիա 18 1 [352]
  Լիբիա 17 1 [353]
  Սիրիա 16 2 2 [354]
  Բենին 16 2 [159]
  Սեն Մարտեն 15 1 [355] Ֆրանսիայի տարածքային միավոր (դեպարտամենտ):
  Հասարակածային Գվինեա 16 1 [356]
  Անտիգուա և Բարբուդա 15 [357]
  Գվինեա Բիսաու 15 [212][353]
  Մոնղոլիա 14 [358][212]
  Նամիբիա 14 2 [359][212]
  Դոմինիկա 14 [360]
  Սենտ Լյուսիա 13 1
  Ֆիջի 12 [361]
  Գրենադա 12
  Կյուրասաո 11 1 2 [362]
  Գրենլանդիա 11 3 [345]
  Լաոս 10 [363]
  Սուրինամ 10 [364]
  Սեյշելյան կղզիներ 10 [365]
  Սուդան 10 2 [366]
  Լիբերիա 10 1 [367]
  Էսվատինի 9 [368]
  Սենթ Քիթս և Նևիս 9 [369]
  Չադ 9 [370]
  Թըրքս և Կայկոս կղզիներ 9 [371]
  Գվինեա 8 [372][212]
  Մոզամբիկ 8 [373]
  Զիմբաբվե 8 1 [374]
  Անգոլա 8 [375]
  Վատիկան 7 [376]
  Կանաչ Հրվանդան 7 1 [377]
  Սենտ Վինսենթ և Գրենադիններ 7 1 [378]
  Սոմալի 7 [379]
  Սուրբ Բարդուղիմեոսի կղզի (St-Barth) 6 [380] Ֆրանսիայի տարածքային միավոր (դեպարտամենտ):
  Մավրիտանիա 6 [381]
  Մոնտսերատ 6 [382]
Արևմտյան Սահարա 6
  Բութան 5 [383]
  Բուրունդի 5 [383]
  Նիկարագուա 5 [384]
  Գամբիա 4 1 [385]
  Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն 4 [386]
  Բոտսվանա 4 1 [383]
  Մալավի 4 [379]
  Բելիզ 4 [387]
  Սիեռա Լեոնե 4 [379]
  Հարավային Սուդան 4 [379]
  Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ 3 [388]
🚢 MS Zaandam 2 [384]
  Պապուա Նոր Գվինեա 2 [389]
  Արևելյան Թիմոր 2 [390]
  Անգիլիա 3 [384]
Հյուսիսային Կորեա 1 1 [390]
  Սաբա կղզի 1 [391]
  Սեն Պիեռ և Միքելոն 1 [391]
  Եմեն 1 [391]
Ընդհանուր 3,077,266 211,964 925,924

Վիրուսի տարածման ժամանակագրությունըԽմբագրել

Ամսաթիվ Ընդհանուր բացահայտվել է Ընդհանուր մահերի քանակը Ընդհանուր դուրս է գրվել
03.05.2020 3,506,009 247,470 1,125,830
02.05.2020 3,427,343 243,808 1,093,706
01.05.2020 3,343,610 238,650 1,053,456
30.04.2020 3,256,840 233,382 1,015,346
29.04.2020 3,170,422 227,638 952,431
28.04.2020 3,095,191 217,153 917,382
27.04.2020 3,025,070 211,167 885,751
26.04.2020 2,958,187 206,544 860,632
25.04.2020 2,886,339 202,846 817,252
24.04.2020 2,804,178 197,149 793,992
23.04.2020 2,708,553 190,856 739,054
22.04.2020 2,623,802 183,064 710,284
21.04.2020 2,546,172 176,580 680,413
20.04.2020 2,472,152 169,985 646,082
19.04.2020 2,401,284 165,043 624,243
18.04.2020 2,317,683 159,510 592,663
17.04.2020 2,240,130 153,822 568,687
16.04.2020 2,152,615 143,801 541,930
15.04.2020 2,066,023 134,177 510,822
14.04.2020 1,986,192 125,984 474,113
13.04.2020 1,917,320 119,480 448,532
12.04.2020 1,846,680 114,089 421,312
11.04.2020 1,771,500 108,533 401,435
10.04.2020 1,679,952 101,681 373,538
09.04.2020 1 595 350 95 455 354 021
08.04.2020 1 511 104 88 338 328 675
07.04.2020 1 426 096 81 865 300 069
06.04.2020 1,337,416 74,182 277,757
05.04.2020 1,272,322 69,396 260,154
04.04.2020 1,182,825 63,924 244,108
03.04.2020 1,095 917 58,787 225,811
02.04.2020 1,013 ,56 52,9011 210,596
01.04.2020 932,605 46,498 193,632
31.03.2020 850,357 41,661 176,558
30.03.2020 780,392 37,551 164,631
29.03.2020 716,482 33,691 150,889
28.03.2020 657,777 30,431 141,419
27.03.2020 589,312 26,935 132,440
26.03.2020 525,054 23,684 122 200
25.03.2020 467,656 21,181 113,749
24.03.2020 418,736 18,623 108,281
23.03.2020 378,330 16,497 101,136
22.03.2020 336,016 14,631 97,891
21.03.2020 304,580 12,976 91,678
20.03.2020 272,214 11,299 87,433
19.03.2020 242,760 9,866 84,962
18.03.2020 214,957 8,733 83,313
17.03.2020 197,194 7,905 80,840
16.03.2020 181,597 7,126 78,088
15.03.2020 167,485 6,440 76,034
14.03.2020 156 137 5 819 72 624
13.03.2020 145 246 5 404 70 252
12.03.2020 128 374 4 720 68 324
11.03.2020 125 890 4 615 67 003
10.03.2020 118 592 4 262 64 404
09.03.2020 113 603 3 996 62 512
08.03.2020 109 835 3 803 60 695
07.03.2020 105 836 3 558 58 359
06.03.2020 101 800 3 460 55 866
05.03.2020 97 886 3 348 53 797
04.03.2020 95 124 3 254 51 171
03.03.2020 92 844 3 160 48 229
02.03.2020 90 309 3 085 45 602
01.03.2020 88 371 2 996 42 716
29.02.2020 86 013 2 941 39 782
28.02.2020 84 124 2 869 36 711
27.02.2020 82 756 2 814 33 277
26.02.2020 81 397 2 770 30 384
25.02.2020 80 415 2 708 27 905
24.02.2020 79 570 2 629 25 227
23.02.2020 78 985 2 469 23 419
22.02.2020 78 599 2 458 22 886
21.02.2020 77 277 2 360 19 919
20.02.2020 76 199 2 247 18 177
19.02.2020 75 641 2 122 16 121
18.02.2020 75 138 2 007 14 352
17.02.2020 73 260 1 868 12 583
16.02.2020 71 226 1 770 10 865
15.02.2020 69 032 1 666 9 395
14.02.2020 66 887 1 523 8 058
13.02.2020 60 414 1 371 6 295
12.02.2020 48 076 1 203 5 150
11.02.2020 44 803 1 113 4 683
10.02.2020 42 673 1 013 3 946
09.02.2020 40 151 906 3 244
08.02.2020 37 121 806 2 616
07.02.2020 34 392 719 2 011
06.02.2020 30 818 634 1 487
05.02.2020 28 276 565 1 124
04.02.2020 23 892 492 852
03.02.2020 19 881 426 623
02.02.2020 16 787 362 472
01.02.2020 13 950 304 284
31.01.2020 11 302 258 242
30.01.2020 8 288 171 143
29.01.2020 6 197 133 126
28.01.2020 5 578 131 107
27.01.2020 2 927 82 61
26.01.2020 2 120 56 56
25.01.2020 1 444 42 40
24.01.2020 945 26 36
23.01.2020 653 18 30
22.01.2020 555 17 28
21.01.2020 440 9 25
20.01.2020 294 6 25
19.01.2020 198 3 25
18.01.2020 121 2 19
17.01.2020 65 2 15
16.01.2020 47 2 12
15.01.2020 42 2 8
14.01.2020 42 1 7
13.01.2020 42 1 7
12.01.2020 41 1 6
11.01.2020 41 1 2
10.01.2020 41 1 2

Առաջին գրանցված մահը եղել է Ուհանում[392]:

Չինաստանի սահմաններից դուրս առաջին մահը գրանցվել է Ֆիլիպիններում[393] [394] [395] [396]:

Առաջին մահը Ասիայից դուրս` Փարիզում[397]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19 - 11 March 2020»։ World Health Organization։ 11 March 2020։ Վերցված է 11 March 2020 
  2. «Coronavirus Update (Live) for COVID-19 Wuhan China Virus Outbreak – Worldometer»։ www.worldometers.info 
  3. Pinghui Zhuang (2020-01-15)։ «Wuhan pneumonia: how search for source unfolded»։ South China Morning Post (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-01-15-ին։ Վերցված է 2020-01-16 
  4. «Undiagnosed pneumonia - China (HU) (01): wildlife sales, market closed, RFI Archive Number: 20200102.6866757»։ Pro-MED-mail։ International Society for Infectious Diseases։ Վերցված է 2020-01-13 
  5. Hui, David S.; Azhar, Esam EI; Madani, Tariq A.; Ntoumi, Francine; Kock, Richard; Dar, Osman; Ippolito, Giuseppe; Mchugh, Timothy D.; Memish, Ziad A. The continuing epidemic threat of novel coronaviruses to global health – the latest novel coronavirus outbreak in Wuhan, China(անգլ.) // International Journal of Infectious Diseases : journal. — 2020. — Т. 91. — С. 264—266. — ISSN 1201-9712. — doi:10.1016/j.ijid.2020.01.009
  6. «Wuhan seafood market pneumonia virus isolate Wuhan-Hu-1, complete genome»։ NCBI Genbank։ National Center for Biotechnology Information։ Վերցված է 2020-01-20 
  7. «Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)»։ Centers for Disease Control and Prevention (en-us)։ 11 February 2020։ Վերցված է 9 March 2020 
  8. «湖北黃岡:城鐵站、火車站離開黃岡市區通道暫時關閉»։ www.hkcna.hk։ Վերցված է 2020-01-23 
  9. hermesauto (2020-01-23)։ «Wuhan virus: China locks down Huanggang, imposes tough travel restrictions in 3 other cities, after Wuhan lockdown» (անգլերեն)։ The Straits Times։ Վերցված է 2020-01-23 
  10. https://www.telegraph.co.uk/news/2020/01/24/china-locks-eight-cities-pledges-new-hospital-within-six-days/
  11. «截至1月29日24时新型冠状病毒感染的肺炎疫情最新情况» (չինարեն)։ Национальная комиссия по здравоохранению КНР։ 2020-01-30։ Վերցված է 2020-01-30 
  12. Hui, David S.; Azhar, Esam EI; Madani, Tariq A.; Ntoumi, Francine; Kock, Richard; Dar, Osman; Ippolito, Giuseppe; Mchugh, Timothy D.; Memish, Ziad A. The continuing epidemic threat of novel coronaviruses to global health – the latest novel coronavirus outbreak in Wuhan, China(անգլ.) // International Journal of Infectious Diseases : journal. — 2020. — Т. 91. — С. 264—266. — ISSN 1201-9712. — doi:10.1016/j.ijid.2020.01.009
  13. «Undiagnosed pneumonia - China (HU) (01): wildlife sales, market closed, RFI Archive Number: 20200102.6866757»։ Pro-MED-mail։ International Society for Infectious Diseases։ Վերցված է 2020-01-13 
  14. Pinghui Zhuang (2020-01-15)։ «Wuhan pneumonia: how search for source unfolded»։ South China Morning Post (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-01-15-ին։ Վերցված է 2020-01-16 
  15. «Wuhan seafood market pneumonia virus isolate Wuhan-Hu-1, complete genome»։ NCBI Genbank։ National Center for Biotechnology Information։ Վերցված է 2020-01-20 
  16. «Coronavirus impacts education»։ UNESCO (անգլերեն)։ 4 March 2020։ Վերցված է 7 March 2020 
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 Tracking coronavirus: Map, data and timeline
  18. «Here Comes the Coronavirus Pandemic – Now, after many fire drills, the world may be facing a real fire.»։ The New York Times։ 29 February 2020։ Վերցված է 1 March 2020 
  19. Krugman P (27 February 2020)։ «When a Pandemic Meets a Personality Cult»։ The New York Times։ Վերցված է 29 February 2020 
  20. «В Ухане зафиксировали 195 случаев повторного заражения коронавирусом»։ tass.ru (ռուսերեն)։ ТАСС։ 2020-02-24։ Վերցված է 2020-02-24 
  21. Perper Rosie (5 March 2020)։ «As the coronavirus spreads, one study predicts that even the best-case scenario is 15 million dead and a $2.4 trillion hit to global GDP»։ Business Insider – via Yahoo! 
  22. «ԱՀԿ-ն աշխարհում հայտարարել է կորոնավիրուսի համաճարակ»։ Zonapositive.com (հայերեն)։ Zona News։ 2020-03-11։ Վերցված է 2020-03-11 
  23. Clamp Rachel (5 March 2020)։ «Coronavirus and the Black Death: spread of misinformation and xenophobia shows we haven't learned from our past»։ The Conversation – via Yahoo! 
  24. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-69 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  25. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ bbc50984025 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  26. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ characteristicsZH անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  27. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ LancetNowcasting անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  28. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ aGWE9 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  29. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ ECDC risk assessment անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  30. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-67 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  31. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Wang24Jan2020 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  32. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Huang24Jan2020 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  33. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Joseph24Jan2020 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  34. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ han24Jan2020 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  35. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ original_report անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  36. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ U09eH անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  37. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ c55py անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  38. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Fl4VA անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  39. 39,0 39,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ qgiV1 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  40. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-21 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  41. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ 2w5Oj անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  42. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ J1db8 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  43. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ JLWR2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  44. «Laboratory testing for 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) in suspected human cases»։ www.who.int (անգլերեն)։ Վերցված է 30 March 2020 
  45. Lau Hien, Khosrawipour Veria, Kocbach Piotr, Mikolajczyk Agata, Ichii Hirohito, Schubert Justyna, Bania Jacek, Khosrawipour Tanja (14 March 2020)։ «Internationally lost COVID-19 cases»։ Journal of Microbiology, Immunology and Infection (անգլերեն)։ ISSN 1684-1182։ PMID 32205091 ։ doi:10.1016/j.jmii.2020.03.013 
  46. «COVID-19: First results of the voluntary screening in Iceland»։ Nordic Life Science—the leading Nordic life science news service (en-US)։ 23 March 2020։ Վերցված է 30 March 2020 
  47. «RIVM: verspreiding coronavirus lijkt af te remmen»։ RTL Nieuws (հոլանդերեն)։ 25 March 2020։ Վերցված է 30 March 2020 
  48. «Bund sucht nicht mehr alle Corona-Infizierten»։ Der Bund (գերմաներեն)։ ISSN 0774-6156։ Վերցված է 30 March 2020 
  49. «Special Report: Italy and South Korea virus outbreaks reveal disparity in deaths and tactics»։ Reuters (անգլերեն)։ 13 March 2020։ Վերցված է 30 March 2020 
  50. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ pathogenesis անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  51. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-22 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  52. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-25 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  53. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ NYT2020PhilDeath2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  54. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-27 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  55. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AJE_Qom_coverup_50deaths անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  56. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ SKorea_total_20200224 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  57. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-28 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  58. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ HN0sa անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  59. «Principles of Epidemiology | Lesson 3—Section 3»։ www.cdc.gov (en-us)։ 18 February 2019։ Վերցված է 28 March 2020 
  60. «Coronavirus disease 2019: Situation Report 69»։ World Health Organization։ 29 March 2020։ Վերցված է 29 March 2020 
  61. Ritchie Hannah, Roser Max (25 March 2020)։ Chivers Tom, ed.։ «What do we know about the risk of dying from COVID-19?»։ Our World in Data։ Վերցված է 28 March 2020 
  62. Lazzerini Marzia, Putoto Giovanni (18 March 2020)։ «COVID-19 in Italy: momentous decisions and many uncertainties»։ The Lancet Global Health (English) 0։ ISSN 2214-109X։ PMID 32199072 ։ doi:10.1016/S2214-109X(20)30110-8 
  63. «What do we know about the risk of dying from COVID-19?»։ Our World in Data։ Վերցված է 28 March 2020 
  64. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ WHOpandemic2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  65. 65,0 65,1 «Modelers Struggle to Predict the Future of the COVID-19 Pandemic»։ The Scientist Magazine։ Վերցված է 21 March 2020 
  66. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Resnick անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  67. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ pfyes անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  68. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ e7bko անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  69. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Symptoms-diagram անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  70. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ WHO report 28 February 2020 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  71. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ RFLSD անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  72. The Key Stat in the NYTimes' Piece About Losing Your Sense of Smell Was Wrong, Slate, Shannon Palus, 27 March 2020. "... The actual percentage of patients in South Korea with anosmia, based on a survey from a medical society, was 15 percent ..."
  73. Iacobucci Gareth (24 March 2020)։ «60 seconds on . . . anosmia [loss of smell]»։ BMJ 368: m1202։ PMID 32209546 ։ doi:10.1136/bmj.m1202 
  74. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ XQq4a անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  75. Q&A on coronaviruses (COVID-19), WHO, 9 March 2020.
  76. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Huang24Jan20202 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  77. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ S3BzI անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  78. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-33 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  79. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-5 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  80. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-34 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  81. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-35 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  82. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ patientZero անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  83. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-672 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  84. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ characteristicsZH2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  85. 85,0 85,1 85,2 85,3 «Q & A on COVID-19»։ European Centre for Disease Prevention and Control (անգլերեն)։ Վերցված է 23 March 2020 
  86. 86,0 86,1 86,2 86,3 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ CDCTrans անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  87. 87,0 87,1 87,2 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ WHO2020QA անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  88. Loh Ne-Hooi Will, Tan Yanni, Taculod Juvel H. (18 March 2020)։ «The Impact of High-Flow Nasal Cannula (HFNC) on Coughing Distance: Implications on Its Use During the Novel Coronavirus Disease Outbreak»։ Canadian Journal of Anesthesia։ PMC 7090637 ։ PMID 32189218 ։ doi:10.1007/s12630-020-01634-3 
  89. Bourouiba Lydia (26 March 2020)։ «Turbulent Gas Clouds and Respiratory Pathogen Emissions: Potential Implications for Reducing Transmission of COVID-19»։ JAMA։ PMID 32215590 ։ doi:10.1001/jama.2020.4756 
  90. 6 feet enough for social distancing? MIT researcher says droplets carrying coronavirus can travel up to 27 feet, USA Today, Jordan Culver, 31 March 2020.
  91. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ CDC2020Surfaces անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  92. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Stable NIH անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  93. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ GunterTPS_9days_persistence անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  94. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝
    02 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  95. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Zhu24Jan2020 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  96. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ WHO report 28 February 20202 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  97. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ bioRxivBatOrigin անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  98. 98,0 98,1 «Correlation of Chest CT and RT-PCR Testing in Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) in China: A Report of 1014 Cases»։ Radiology: 200642։ February 2020։ PMID 32101510 ։ doi:10.1148/radiol.2020200642 
  99. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ 7XzeF անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  100. «ACR Recommendations for the use of Chest Radiography and Computed Tomography (CT) for Suspected COVID-19 Infection»։ American College of Radiology։ 22 March 2020 
  101. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ oaBq3 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  102. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ D9Wvk անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  103. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ WHO_InterimGuidance անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  104. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ 20200130cdc անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  105. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ 20200130businessinsider անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  106. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ globenewswire1977226 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  107. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-43 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  108. Li Lin, Qin Lixin, Xu Zeguo, Yin Youbing, Wang Xin, Kong Bin, Bai Junjie, Lu Yi, Fang Zhenghan, Song Qi, Cao Kunlin, Liu Daliang, Wang Guisheng, Xu Qizhong, Fang Xisheng, Zhang Shiqin, Xia Juan, Xia Jun (19 March 2020)։ «Artificial Intelligence Distinguishes COVID-19 from Community Acquired Pneumonia on Chest CT»։ Radiology: 200905։ ISSN 0033-8419։ PMID 32191588 ։ doi:10.1148/radiol.2020200905 
  109. 109,0 109,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ CDC Prevention անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  110. 110,0 110,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ WHO-advice անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  111. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-48 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  112. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ NprYv անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  113. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Tx4L9 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  114. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-50 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  115. «Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)—Transmission»։ Centers for Disease Control and Prevention (en-us)։ 17 March 2020։ Վերցված է 28 March 2020 
  116. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-51 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  117. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ web անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  118. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ WHO2020Myth անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  119. Spinney Laura (29 March 2020)։ «Coronavirus vaccine: when will it be ready?»։ The Guardian (en-GB)։ ISSN 0261-3077։ Վերցված է 29 March 2020 
  120. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝
    03 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  121. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-52 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  122. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ BMJ2020Best անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  123. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ AutoDW-63 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  124. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ hxm4a անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  125. McCreary Erin K., Pogue Jason M. (2020)։ «COVID-19 Treatment: A Review of Early and Emerging Options»։ Open Forum Infectious Diseases։ doi:10.1093/ofid/ofaa105 
  126. 126,0 126,1 «Hospital readiness checklist for COVID-19»։ www.euro.who.int (անգլերեն)։ 25 March 2020։ Վերցված է 27 March 2020 
  127. (անգլերեն) Checklist for hospitals preparing for the reception and care of coronavirus 2019 (COVID-19) patients (Report). 26 February 2020. https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/checklist-hospitals-preparing-reception-and-care-coronavirus-2019-covid-19։ Վերցված է 27 March 2020.  COVID-19 պանդեմիա
  128. «Китайский коронавирус оказался гибридным и передался людям от змей»։ nauka.vesti.ru (ռուսերեն)։ Վերցված է 2020-02-28  // Вести.ру, 23.01.2020
  129. Mystery deepens over animal source of coronavirus
  130. От кого коронавирус?
  131. «Pneumonia of unknown cause – China. Disease outbreak news»։ World Health Organization։ 2020-01-05։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-01-07-ին։ Վերցված է 2020-01-06 
  132. Schnirring Lisa (2020-01-14)։ «Report: Thailand's coronavirus patient didn't visit outbreak market»։ CIDRAP (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-01-14-ին։ Վերցված է 2020-01-15 
  133. Китайский врач ещё 30 декабря предупредил о коронавирусе — но тогда ему никто не поверил. В итоге он сам заразился и умер // «Медуза», 3.02.2020.
  134. Schnirring Lisa (2020-01-11)։ «China releases genetic data on new coronavirus, now deadly»։ CIDRAP (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-01-11-ին։ Վերցված է 2020-01-12 
  135. Schnirring Lisa (2020-01-15)։ «Second family cluster found in Wuhan novel coronavirus outbreak»։ CIDRAP (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-01-16 
  136. Wee Sui-Lee, Jr Donald G. McNeil (2020-01-08)։ «China Identifies New Virus Causing Pneumonialike Illness»։ The New York Times (անգլերեն)։ ISSN 0362-4331։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-01-14-ին։ Վերցված է 2020-01-14 
  137. Schirring Lisa (2020-01-16)։ «Japan has 1st novel coronavirus case; China reports another death»։ CIDRAP (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-01-20-ին։ Վերցված է 2020-01-16 
  138. Kyodo News։ «China announces 2nd death from new coronavirus»։ Kyodo News+։ Վերցված է 2020-01-16 
  139. «武汉市卫生健康委员会»։ wjw.wuhan.gov.cn։ 2020-01-16։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-01-20-ին։ Վերցված է 2020-01-16 
  140. «Контроль в российских аэропортах из-за коронавируса. Фоторепортаж»։ РБК։ Վերցված է 2020-01-29 
  141. «Информационный бюллетень о ситуации и принимаемых мерах по недопущению распространения заболеваний, вызванных новым коронавирусом»։ www.rospotrebnadzor.ru (ռուսերեն)։ Վերցված է 2020-02-28 
  142. «Онищенко объяснил, почему Китай справился со вспышкой коронавируса» (ռուսերեն)։ Интерфакс։ Վերցված է 2020-03-21 
  143. Imai, Natsuko; Dorigatti, Ilaria; Cori, Anne; Riley, Steven; Ferguson, Neil M "Estimating the potential total number of novel Coronavirus cases in Wuhan City, China (Report 2" (ут) // Imperial College London. — 2020.
  144. Lisa Schnirring | News Editor | CIDRAP News | Jan 22, 2020։ «WHO decision on nCoV emergency delayed as cases spike» (անգլերեն)։ CIDRAP։ Վերցված է 2020-01-23 
  145. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ rt2 անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  146. Gallagher James (2020-01-18)։ «New Chinese virus 'will have infected hundreds'»։ BBC News։ Վերցված է 2020-01-23 
  147. «Власти Китая вторые сутки не обнаружили новых заразившихся коронавирусом» (ռուսերեն)։ Интерфакс։ 2020-03-20։ Վերցված է 2020-03-21 
  148. «Китай снимает двухмесячный карантин в провинции Хубэй после спада эпидемии» (ռուսերեն)։ ТАСС։ 2020-03-25։ Վերցված է 2020-03-25 
  149. 149,0 149,1 «World financial markets rocked by China coronavirus»։ The Guardian։ 2020-01-23 
  150. «Запретный город закрыт, нефть падает: коронавирус наносит удар по экономике»։ www.vesti.ru (ռուսերեն)։ Վերցված է 2020-02-28  // Вести.ру, 24 января 2020
  151. «Бизнес в опасности: коронавирус подтачивает экономику»։ www.gazeta.ru (ռուսերեն)։ Վերցված է 2020-02-28  // Газета.Ru, 29.01.2020
  152. 152,0 152,1 «Global markets slide on back of coronavirus concerns in China»։ The Guardian։ 2020-01-27 
  153. «Чем коронавирус опасен для "Газпрома"»։ DW։ 2020-02-11 
  154. «Монголия закрыла границу с Китаем из-за коронавируса»։ РИА Новости։ 2020-01-27։ Վերցված է 2020-02-26 
  155. «Apple временно закрыла магазины в Китае из-за коронавируса»։ Forbes։ 2020-02-01 
  156. «Немецкие автоконцерны приостанавливают производство в КНР»։ DW։ 2020-01-30 
  157. «Центробанк Китая поддержит экономику страны на фоне вспышки коронавируса»։ DW։ 2020-02-02 
  158. «Китайские биржевые индексы рухнули из-за коронавируса»։ Радио Свобода։ 2020-02-03 
  159. «Коронавирус: рухнули рынки и цена на нефть»։ Радио Свобода։ 2020-02-28 
  160. «Коронавирус ввел рынки в историческое падение»։ The Bell։ 2020-02-28 
  161. Li R, Pei S, Chen B, Song Y, Zhang T, Yang W, Shaman J (2020)։ «Substantial undocumented infection facilitates the rapid dissemination of novel coronavirus (COVID-19)»։ Medrxiv: 2020.02.14.20023127։ doi:10.1101/2020.02.14.20023127 
  162. Симулятор эпидемий удалили из китайского App Store
  163. Sun H, Dickens BL, Chen M, Cook AR, Clapham HE (2020)։ «Estimating number of global importations of COVID-19 from Wuhan, risk of transmission outside mainland China and COVID-19 introduction index between countries outside mainland China»։ Medrxiv: 2020.02.17.20024075։ doi:10.1101/2020.02.17.20024075 
  164. «Эксперт рассказал, сколько теряет экономика Китая из-за коронавируса»։ ria.ru (ռուսերեն)։ Վերցված է 2020-02-28 
  165. Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) (Report). World Health Organization. 2020. https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/who-china-joint-mission-on-covid-19-final-report.pdf
  166. Jack Derwin (2020-01-31)։ «The Wuhan coronavirus will hurt these Australian companies and cost the economy billions, according to global bank UBS» (անգլերեն)։ Business Insider Australia։ Վերցված է 2020-02-11 
  167. «Formula 1, FIA and AGPC announce cancellation of the 2020 Australian Grand Prix | Formula 1®» (անգլերեն)։ www.formula1.com։ Վերցված է 2020-03-13 
  168. «Венгрия ввела чрезвычайное положение из-за коронавируса. Через 5 недель в Будапеште запланирован финал Кубка Федерации»։ 2020-03-11 
  169. «Чемпионата Германии остановлен из-за коронавируса, титул разыгран не будет»։ Советский спорт։ 2020-03-10 
  170. Объяснена аномально низкая смертность от коронавируса в Германии // Лента. Ру, 21 марта 2020
  171. «RKI - Coronavirus SARS-CoV-2 - Archiv der Situationsberichte des Robert Koch-Instituts zu COVID-19 (ab 4.3.2020)»։ www.rki.de։ Վերցված է 2020-03-22 
  172. «В Италии из-за коронавируса закрыли достопримечательности // Российская газета, 23.02.2020»։ rg.ru (ռուսերեն)։ Վերցված է 2020-02-28 
  173. Карантинный режим введен на большей части севера Италии // Известия, 8 марта 2020
  174. «Coronavirus: All sport in Italy suspended because of outbreak» (անգլերեն)։ BBC Sport։ 2020-03-09 
  175. Телефонный разговор с премьер-министром Италии Джузеппе Конте / kremlin.ru
  176. В группу Минобороны России для оказания помощи Италии вошли ведущие специалисты в области вирусологии и эпидемиологии / mil.ru
  177. «Крупная японская фотовыставка CP+ 2020 тоже отменена из-за вспышки коронавируса»։ 3dnews.ru (ռուսերեն)։ Վերցված է 2020-02-28  . 3DNews.ru
  178. 21 февраля 2020 года организаторы глобальной биофармацевтической конференции Bio Asia, запланированной на 10-12 марта 2020 года в Токио, сообщили об отмене мероприятия в связи с коронавирусом «Tokyo Marathon Cancels Mass Participation Race, To Go Ahead as Elite-Only Event (updated)»։ japanrunningnews.blogspot.com։ Վերցված է 2020-02-28 
  179. Эстония объявила чрезвычайное положение из-за коронавируса // Лента.ру, 13 марта 2020
  180. «В Эстонии уже 41 больной коронавирусом. Это число будет расти»։ RUS Delfi։ 2020-03-13։ Վերցված է 2020-03-13 
  181. Франция ограничила поездки по стране // Лента. Ру, 16 марта 2020
  182. Французов просят сменить привычки: Макрон ввел «военное положение» из-за коронавируса // Вести, 17 марта 2020
  183. Какие меры приняты в Узбекистане против коронавируса. Главное
  184. Гуляния на Навруз отменены
  185. Работа кинотеатров приостанавливается, футбольные матчи отменяются
  186. Конференцию GDC 2020 перенесли на лето из-за коронавируса
  187. Important GDC 2020 Update
  188. «First Travel-related Case of 2019 Novel Coronavirus Detected in United States» (անգլերեն) 
  189. Коронавирус обнажил хрупкость американского процветания // Взгляд, 9 марта 2020
  190. ««Мастерс» в Индиан-Уэллсе отменили. Дальше будет хуже?»։ 2020-03-09 
  191. «Источник: «Мастерс» в Майами из-за коронавируса отменён»։ 2020-03-12 
  192. «Коронавирус отменил выставку E3: какие игры мы не увидим» (ռուսերեն)։ Газета.Ru։ Վերցված է 2020-03-12 
  193. «ВОЗ объявила пандемию коронавируса в мире» (ռուսերեն)։ www.kommersant.ru։ 2020-03-11։ Վերցված է 2020-03-12 
  194. Осторожно, Америка закрывается // Коммерсантъ.
  195. Коронавирус разрушает мировой спорт на наших глазах. Катастрофа в режиме LIVE
  196. «Official Notice · Ultra Music Festival» (անգլերեն)։ Ultra Music Festival։ Վերցված է 2020-03-16 
  197. «Чемпионат мира-2020 по фигурному катанию в Монреале отменен из-за коронавируса»։ 2020-03-11 
  198. The Novel Coronavirus Pneumonia Emergency Response Epidemiology Team. The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19) – China, 2020. China CDC Weekly, 2020, 2(8): 113–122.
  199. Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ rt անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  200. «There is an increasing number of cases in several EU/EEA countries without epidemiological links to explain the source of transmission» Daily risk assessment on COVID-19(անգլ.) ECPC, 13 March 2020
  201. Марика Димитриади։ «Что делает Европа, чтобы остановить коронавирус?» (ռուսերեն)։ Euronews։ Վերցված է 2020-03-19 
  202. «Зараженных СOVID-19 в мире уже больше, чем в Китае» (ռուսերեն)։ КорреспонденТ.net։ Վերցված է 2020-03-20 
  203. Мария Лисицына։ «Макрон объявил о закрытии въезда в Шенген с 17 марта» (ռուսերեն)։ РБК։ Վերցված է 2020-03-19 
  204. Harsh Chauhan։ «The U.S. Stock Market Could Crash Another 25% If This Nightmare Scenario Unfolds» (անգլերեն)։ CNN։ Վերցված է 2020-03-20 
  205. «Московский кинофестиваль перенесли из-за коронавируса» (ռուսերեն)։ Интерфакс։ Վերցված է 2020-03-20 
  206. Олег Усков։ «Каннский кинофестиваль перенесли из-за пандемии» (ռուսերեն)։ Российская газета։ Վերցված է 2020-03-20 
  207. [1]
  208. Наталья Копылова։ «Международный авиасалон Фарнборо отменили из-за коронавируса» (ռուսերեն)։ РИА Новости։ Վերցված է 2020-03-20 
  209. «https://www.interfax.ru/world/699805» (ռուսերեն)։ Интерфакс։ Վերցված է 2020-03-21 
  210. [https://newsobservatory.com/breaking-spains-health-ministry-confirms-first-case-of-coronavirus Spain’s Health Ministry confirms first case of coronavirus]
  211. [2]
  212. 212,00 212,01 212,02 212,03 212,04 212,05 212,06 212,07 212,08 212,09 212,10 212,11 212,12 212,13 212,14 212,15 212,16 212,17 212,18 212,19 212,20 212,21 212,22 212,23 212,24 212,25 212,26 212,27 212,28 212,29 212,30 212,31 212,32 212,33 212,34 212,35 212,36 212,37 212,38 212,39 212,40 212,41 212,42 212,43 212,44 212,45 212,46 212,47 212,48 212,49 212,50 212,51 212,52 212,53 212,54 212,55 212,56 212,57 212,58 WUHAN CORONAVIRUS OUTBREAK
  213. «3g.dxy.cn» 
  214. «news.qq.com» 
  215. [https://pib.gov.in/PressReleseDetail.aspx?PRID=1601095 Update on Novel Coronavirus: one positive case reported in Kerala]
  216. [3]
  217. [4]
  218. [5]
  219. [6]||
  220. [7]
  221. [8]
  222. [9]
  223. [10]
  224. [11]
  225. [https://ria.ru/20200131/1564122734.html В Швеции зафиксировали первый случай заражения коронавирусом]
  226. [12]
  227. [13]
  228. [14]
  229. [https://www.scmp.com/news/world/middle-east/article/3048057/china-coronavirus-uae-confirms-first- cases-middle-east China coronavirus: UAE confirms four members of Chinese family first cases in Middle East]
  230. [https://gulfnews.com/uae/health/how-first-coronavirus-case-in-uae-was-cured- 1.1581323524356 Watch: How the first coronavirus case in UAE was cured]
  231. [15]
  232. [16]
  233. [17]
  234. [18]
  235. [19]
  236. «Japan confirms 4th coronavirus case»։ Japan Broadcasting Corporation։ 2020-01-26 
  237. [20]
  238. [21]
  239. [22]
  240. https://www.facebook.com/OfficialDOHgov/videos/225636625111007/?__tn__=-R
  241. [23]
  242. [24]
  243. [25]
  244. [26]
  245. [27]
  246. [28]
  247. [29]
  248. [30]
  249. [31]
  250. [32]
  251. [https://7news.com.au/lifestyle/health-wellbeing/coronavirus-first-case-confirmed-in- queensland-bringing-total-in-australia-to-7-c-671143 Coronavirus: First case confirmed in Queensland, bringing total in Australia to 7]
  252. [https://www.reuters.com/article/us-china-health-malaysia- idUSKBN1ZO065 «Malaysia confirms fourth case of coronavirus infection»]։ Reuters։ 2020-01- 25։ Վերցված է 2020-01-26 
  253. [33]
  254. [https://yle.fi/uutiset/osasto/news/finlands_first_coronavirus_case_confirmed_in_lapland/11182855 Finland’s first coronavirus case confirmed in Lapland]
  255. [34]
  256. [35]
  257. [36]
  258. [37]
  259. [38]
  260. [39]
  261. [40]
  262. [41]
  263. [42]
  264. [43]
  265. «สธ.ยืนยันพบผู้ป่วย "ไวรัส โคโรนา" 8 ราย»։ PPTVHD36 (թայերեն)։ 2020-01-25։ Վերցված է 2020-01-26 
  266. [44]
  267. [45]
  268. [46]
  269. [47]
  270. [48]
  271. [49]
  272. [50]
  273. [51]
  274. [52]
  275. [53]
  276. [54]
  277. [55]
  278. [56]
  279. [57]
  280. [58]
  281. [59]
  282. 282,0 282,1 [60]
  283. [61]
  284. [62]
  285. [63]
  286. [64] [65]
  287. [66]
  288. [67]
  289. [68]
  290. [69]
  291. [70]
  292. [71]
  293. [72]
  294. [73]
  295. [74]
  296. [75]
  297. [https://www.reuters.com/article/us-health-china-sri-lanka/sri-lanka-confirms-first-case-of-coronavirus-health- official-idUSKBN1ZQ1WF Sri Lanka confirms first case of coronavirus: health official]
  298. [76]
  299. Gruppo coordinamento emergenze sanitarie: aggiornamento del 27 febbraio 2020
  300. [77]
  301. [78]
  302. [79]
  303. 303,0 303,1 «Operations Dashboard for ArcGIS»։ www.arcgis.com։ Վերցված է 2020-03-22 
  304. Le Phuong (2020-01-23)։ [https://e.vnexpress.net/news/news/vietnam-confirms- first-acute-pneumonia-cases-from-wuhan-virus-4046310.html «Vietnam confirms first acute pneumonia cases from Wuhan virus»]։ VnExpress 
  305. [80]
  306. [81]
  307. [82]
  308. [83]
  309. [84]
  310. [https://www.reuters.com/article/us-health-china-sri-lanka/sri-lanka-confirms-first-case-of-coronavirus-health- official-idUSKBN1ZQ1WF Sri Lanka confirms first case of coronavirus: health official]
  311. [85]
  312. [86]
  313. [87]
  314. [88]
  315. [89]
  316. [90]
  317. [91]
  318. [92]
  319. [https://www.channelnewsasia.com/news/asia/wuhan-virus-cambodia-confirms-first-case-china-health- minister-12358724 «Cambodia confirms first case of Wuhan virus: Health minister»]։ Վերցված է 2020-01-25 
  320. [93]
  321. [94]
  322. [95]
  323. [96]
  324. [97]
  325. [98]
  326. [99]
  327. [100]
  328. [101]
  329. [102]
  330. [103]
  331. [104]
  332. [105]
  333. [106]
  334. [107]
  335. [https://www.tdm.com.mo/c_news/radio_news.php? id=452507 «電台新聞>本澳新增3宗新型冠狀病毒感染病例(2020.01.26 10:18)»]։ TDM։ 2020-01-26 
  336. HK (zh-hk)։ 23 January 2020 https://hk.on.cc/hk/bkn/cnt/news/20200123/mobile/bkn-20200123095348297-0123_00822_001.html 
  337. 337,0 337,1 337,2 [108]
  338. [109]
  339. [110]
  340. [111]
  341. [112]
  342. [113]
  343. [114]
  344. [115]
  345. 345,0 345,1 [116]
  346. [117]
  347. [http://www.rainews.it/dl/rainews/articoli/Conte-due-casi-di-coronavirus-accertati-in-Italia-60b4294a-3a3f- 4b05-ad1f-b096d1c60110.html Coronavirus in Italia, due casi accertati e due sospetti. Cdm decreta stato d’emergenza]
  348. [118]
  349. [119]
  350. [http://www.rainews.it/dl/rainews/articoli/Conte-due-casi-di-coronavirus-accertati-in-Italia-60b4294a-3a3f- 4b05-ad1f-b096d1c60110.html Coronavirus in Italia, due casi accertati e due sospetti. Cdm decreta stato d’emergenza]
  351. [120]
  352. [121]
  353. 353,0 353,1 [122]
  354. [123]
  355. [124]
  356. [125]
  357. [126]
  358. [127]
  359. [https://www.reuters.com/article/us-health-china-sri-lanka/sri-lanka-confirms-first-case-of-coronavirus-health- official-idUSKBN1ZQ1WF Sri Lanka confirms first case of coronavirus: health official]
  360. [128]
  361. [129]
  362. [130]
  363. [131]
  364. [132]
  365. [133]
  366. [134]
  367. [135]
  368. [136]
  369. [137]
  370. [138]
  371. [139]
  372. [140]
  373. [141]
  374. [142]
  375. [143]
  376. [144]
  377. [145]
  378. [146]
  379. 379,0 379,1 379,2 379,3 [147]
  380. [148]
  381. [149]
  382. [150]
  383. 383,0 383,1 383,2 [151]
  384. 384,0 384,1 384,2 [152]
  385. [153]
  386. [154]
  387. [155]
  388. [156]
  389. [157]
  390. 390,0 390,1 [158]
  391. 391,0 391,1 391,2 «Coronavirus Update (Live): 1,835,474 Cases and 113,191 Deaths from COVID-19 Virus Pandemic - Worldometer»։ www.worldometers.info (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-04-12 
  392.  
  393. Philippines World Health Organization (1 February 2020)։ «A 44-year-old male is confirmed as the second person with Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) in the Philippines. He passed away on 1 February 2020.pic.twitter.com/5a5tPWtvpc»։ @WHOPhilippines։ Արխիվացված է օրիգինալից 2 February 2020-ին։ Վերցված է 2 February 2020 Կաղապար:Primary source inline
  394.  
  395.  
  396. «Coronavirus updates: U.S., Japanese citizens die in Wuhan»։ NBC News։ Արխիվացված է օրիգինալից 9 February 2020-ին։ Վերցված է 10 February 2020 
  397.  

Արտաքին հղումներԽմբագրել