Կորոնավիրուսային հիվանդության համաճարակ 2019 (անգլ.՝ COVID-19՝ corona virus disease[Ն 1]), վարակային հիվանդություն, առաջացած SARS-CoV-2 (կորոնավիրուս)-ով[36], որը սերտ առնչվում է Ծանր ընթացքով սուր շնչառական համախտանիշ (SARS) վիրուսային բնույթով հանդիսացող հիվանդության հետ[37][38][39]: Այս հիվանդությունը 2019-20-ի կորոնավիրուսային համաճարակի պատճառն է[40][41]: Այն հիմնականում փոխանցվում է մարդկանց միջև փոքր կաթիլների միջոցով, երբ ինֆեկցված անձինք շնչում կամ հազում են (կամ փռշտում)[42]:[43] Վարակումից մինչև ախտանշանների դրսևորումն ընկած ժամանակահատվածը (ինկուբացիոն շրջան) հիմնականում 2-ից 14 օր է տևում[44][45]: Ձեռքերի լվացումը, հազող կամ փռշտացող անձանցից հեռավորության պահպանումը, ինչպես նաև դեմքին դիպչելուց խուսափումը խորհուրդ է տրվում հիվանդությունը կանխարգելելու նպատակով[46]: Հիվանդության տարածումը կանխարգելելու նպատակով խորհուրդ է տրվում փռշտալիս և հազալիս փակել բերանը և քիթը ծալված արմունկով կամ կտորով (թաշկինակով), ապա ազատվել դրանից (անմիջապես նետել այն աղբամանի մեջ)[47]:

COVID-19
Կորոնավիրուսային հիվանդություն 2019.svg.png
Տեսակemerging infectious disease? և թոքաբորբ
ՊատճառSARS-CoV-2
Փոխանցման ձևօդակաթիլային փոխանցում[1][2][3], օդակաթիլային փոխանցում[4][3], կոնտակտային փոխանցում[4][1], direct transmission?[1], fomite transmission?[5] և eye infection?[6][7][8]
Հիվանդության ախտանշաններհազ[9][10], տենդ[11][12], շնչառական անբավարարություն[11], գլխացավ[11], միալգիա[11], հոգնածություն[11], Արյունախխում[11], լուծ[11][13], Հևոց[11][12], լիմֆոպենիա[11], մեծահասակների դիսթրես համախտանիշ[11], Սակավարյունություն[11], influenza like illness?[14], anosmia?[15], ageusia?[15], ուղեղախտություն[16], Թթվածնաքաղց[17], դող[18], nasal congestion?[19], անորեքսիա[20], սրտխառնոց[20], Կոնյունկտիվիտ[21], որովայնային ցավ[21] և viral pneumonia?[22]
ՀետևանքՆոր կորոնավիրուսի բռնկում (2019-2020), մեծահասակների դիսթրես համախտանիշ, viral pneumonia?, Թրոմբոզ[23], Տոքսիկ շոկի համախտանիշ[24], pediatric multisystem inflammatory syndrome?[25][26][27] և cytokine release syndrome?[28][29]
ԲուժաքննությունCOVID-19 testing?
Բժշկական մասնագիտությունվարակաբանություն, թոքաբանություն, Վիրուսոլոգիա, Համաճարակաբանություն և անհետաձգելի բժշկություն
ՀՄԴ-10U07.1 և U07.2
ՀոմանիշներԿորոնավիրուս
Բուժումsymptomatic treatment?, Հակավիրուսային դեղեր, Օքսիգենոթերապիա, immunotherapy?[30][31], Իմունոգլոբուլինային թերապիա[32], immunosuppressive drug?[33] և Իմունային շիճուկներ[34][35]
COVID-19 Վիքիպահեստում

Հիվանդները կարող են քիչ ախտանշաններ ունենալ, կամ նրանց շրջանում կարող է զարգանալ տենդ, հազ և հևոց[48][49][50]: Հիվանդությունը կարող է խորանալ՝ հանգեցնելով թոքաբորբի և բազմաօրգանային անբավարարության[40][41]: Պատվաստանյութ կամ յուրահատուկ հակավիրուսային թերապիա դեռևս գոյություն չունի, և բուժման տարբերակներից են ախտանշանային, սատարող և փորձնական գործողությունները[51]: Դեպքերի մահացության ցուցանիշը գնահատվել է 1-ից 3 տոկոսի միջև[52][53]:

Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպությունը և ԱՄՆ-ի Հիվանդությունների Վերահսկման և Կանխարգելման Կենտրոնները խորհուրդ են տալիս, որ այն անձիք, ովքեր կարծում են, որ իրենք վիրուսը կրողներ են, բժշկական դիմակ կրեն և բժշկական խորհուրդ փնտրեն կանչելով բժշկին, անձամբ հիվանդանոց այցելելու փոխարեն: Դիմակների կրումը խորհուրդ չի տրվում ընդհանուր հասարակության շրջանում[54][55]:ԱՀԿ-ն հայտարարել է, որ 2019-20 կորոնավիրուսային համաճարակը Հանրային Առողջությանը սպառնացող Անհետաձգելի Միջազգային Խնդիր է (PHEIC)[56][57]: 2020-ի փետրվարի 19-ի դրությամբ միայն Մայրցամաքային Չինաստանն է ներառված որպես հիվանդության հայտնի շարունակական հանրային տարածում ունեցող երկիր[58]:

Նշաններ և ախտանշաններԽմբագրել

Վարակված անձինք կարող են անախտանիշ լինել, կամ նրանց շրջանում կարող են զարգանալ այնպիսի ախտանշաններ, ինչպիսիք են տենդը, հազը և հևոցը[48][49][50]: Փորլուծությունը և վերին շնչուղիների ախտանշանները (օրինակ փռշտոց, քթահոսություն, կոկորդացավ) ավելի հազվադեպ են հանդիպում[59]: Հիվանդությունը կարող է խորանալ, հանգեցնելով թոքաբորբի, բազմաօրգանային անբավարարության և մահվան[40][41]:

Ինկուբացիոն շրջանի տևողությունը գնահատվել է երկուսից տասը օր ԱՀԿ-ի կողմից և երկուսից 14 օր ԱՄՆ-ի Հիվանդությունների Վերահսկման և Կանխարգելման Կենտրոնների (CDC) կողմից[60][50]: Հետազոտությունների արդյունքում հայտնաբերվել են հազվադեպ դեպքեր, երբ ինկուբացիոն շրջանը տևել է մինչևիսկ 24 օր[61]:

ՊատճառԽմբագրել

 
SARS-CoV-2-ի(դեղին) սկանավորող էլեկտրոնային մանրադիտակային պատկեր

Հիվանդության հիմքում ընկած է ծանր սուր շնչառական համախտանիշի կորոնավիրուս 2-ը (SARS-CoV-2), որը նախկինում հիշատակվել է, որպես 2019-ի նոր կորոնավիրուս (2019-nCoV)[38]: Հետազոտողները գտնում են, որ վիրուսը կենդանական ծագում ունի[62]:

Հիվանդությունը հիմնականում տարածվում է մարդկանց միջև հազից կամ փռշտոցից առաջացած շնչառական կաթիլների միջոցով[63]:

Չինաստանի կողմից հրապարակված առաջին 72,314 դեպքերի համաճարակաբանական հետազոտությունը ենթադրել է «շարունակական վարակման ընդհանուր աղբյուրի» առկայություն, որը հիվանդության բռնկման պատճառ է դարձել 2019-ի դեկտեմբերին, ինչը նշանակում է, որ մի քանի կենդանուց մարդկանց վարակման զոոնոտիկ իրադարձություններ են տեղի ունեցել Հուանանի Ծովամթերքի Մեծածախ Առևտրի Շուկայում: Այս վարկածի համաձայն մարդուց մարդուն փոխանցումը փոխանցման հիմնական ուղին է դարձել 2020-ի հունվարի սկզբում[64]:

ԱխտորոշումԽմբագրել

 
ՀՎԿԿ լաբորատոր թեստավորման հավաքածու COVID-19-ը հայտնաբերելու համար[65]

ԱՀԿ-ն հիվանդության թեստավորման մի քանի ուղեցույցներ է հրապարակել[66][67]: Թեստավորումն օգտագործում է իրական ժամանակում հետադարձ տրանսկրիպցիոն պոլիմերազային շղթայական ռեակցիա (rRT-PCR)[68]: Թեստավորումը կարող է իրականացվել օգտագործելով շնչառական կամ արյան նմուշները[69]: Արդյունքները հիմնականում հասանելի են դառնում ժամերի կամ օրերի ընթացքում[70][71]: Չինացի գիտնականները մեկուսացրել են կորոնավիրուսի շտամը (SARS-CoV-2) և հրապարակել են դրա գենետիկական հաջորդականությունը, ուստի ամբողջ աշխարհի լաբորատորիաները կարող են անկախ և ինքնուրույն կերպով վիրուսային ինֆեկցիան հայտնաբերելու նպատակով ՊՇՌ իրականացնել[40][72][73]: COVID-19-ի թեստավորումը կարող է նաև իրականացվել նուկլեինաթթու-հիմնված թեստերի կամ հակամարմինների հայտնաբերման միջոցով[74]:

Վուհանի Համալսարանի Ժոնյանի Հոսպիտալի կողմից հրապարակված ախտորոշիչ ուղեցույցներն առաջարկում են մեթոդներ, որոնք միտված են հիվանդության կլինիկական հատկանիշների և համաճարակաբանական ռիսկերի հիման վրա հիվանդությունը հայտնաբերելուն: Վերջիններս ներառում են այն հիվանդների նույնականացումը, ովքեր ի լրացում դեպի Վուհան ճանապարհորդության կամ վարակված հիվանդների հետ շփման պատմությանը, ունեն հետևյալ ախտանշաններից գոնե երկուսը. տենդ, տեսապատկերմամբ (կրծքավանդակի ռենտգեն) թոքաբորբին բնորոշ հատկանիշներ, լեյկոցիտների նորմալ կամ նվազած քանակություն, կամ լիմֆոպենիա[75]:

ԿանխարգելումԽմբագրել

Առողջապահական գլոբալ կազմակերոպությունները հրապարակել են կանխարգելիչ միջոցառումներ, ինֆեկցիայի առաջացման հավանականությունը նվազեցնելու նպատակով: Խորհորդները նման են այլ կորոնավիրուսների համար առաջարկվածներին. օճառով և ջրով ձեռքերը հաճախակի լվանալ, աչքերին, քթին և բերանին չդիպչել չլվացած ձեռքերով, և պատշաճ շնչառական հիգիենա իրականացնել[76][77]:

Հասարակության առողջ անդամների կողմից դիմակների օգտագործումը Չինաստանից դուրս խորհուրդ չի տրվում[78][79][80]:

Փոխանցումը կանխարգելելու նպատակով, ՀՎԿԿ-ն խորհուրդ է տալիս, որ ինֆեկցված անձինք մնան տանը, և դուրս գան բացառությամբ բուժօգնություն ստանալու նպատակով, հիվանդանոց այցելելուց առաջ նախապես զանգել, վիրաբուժական դիմակ կրել (հատկապես դրսում և մարդաշատ վայրերում), հազի և փռշտոցի դեպքում փակել բերանը և քիթը կտորով, պարբերաբար լվանալ ձեռքերը օճառով և ջրով և խուսափել անձնական օգտագործման կենցաղային իրերը մեկ այլ անձի հետ կիսելուց[81]:

SARS-CoV-2 դեմ այս պահին պատվաստում գոյություն չունի[82]:

ԲուժումԽմբագրել

Հիվանդությունը բուժելու համար հաստատված յուրահատուկ հակավիրուսային դեղորայք գոյություն չունի: Ախտանշանները վերահսկվում են սատարող թերապիայի միջոցով[83]: ԱՀԿ հրապարակել է SARS-CoV-2 ինֆեկցիայի կասկածով ծանր սուր շնչառական վարակ ունեցող հոսպիտալացված հիվանդների բուժման մանրամասն ուղեցույցներ[84]: ԱՀԿ-ն նաև հորդորել է կամավորներին ռանդոմիզացված վերահսկիչ խմբերով հետազոտություններում մասնակցություն ունենալ, պոտենցիալ բուժմների էֆեկտիվությունը և անվտանգությունը ստուգելու նպատակով[85]:

Բրյուս Այլվարդը, ով ԱՀԿ-ի գլխավոր տնօրենի օգնականն է[86], ասել է հետևյալը. «...այս պահին միայն մեկ դեղ կա, որը մեր կարծիքով կարող է իսկապես էֆեկտիվ լինել և դա Ռեմդեզիվիրն է»: Այս դեղի կլինիկական փորձարկումները ընթացքի մեջ են և արդյունքները շուտով հասանելի կլինեն[87]:

Չինաստանի Ազգային Առողջապահական Հանձնաժողովի Բեյջինգի ճյուղն առաջարկել է օգտագործել Լոպինավիր/Ռիտոնավիր, որպես բուժման ծրագրի մի մաս, հաստատված էֆեկտիվություն ունեցող դեղորայքի բացակայության պայմաններում[88]: Լոպինավիր/Ռիտոնավիր դեղորայքային համակցումը և ինտերֆերոնը կարելի է ձեռք բերել որոշ երկրներում առողջության ապահովագրության միջոցով[89]:

Քլորոքվինը փորձարկվել է Չինաստանում և նախնական արդյունքները բավականին դրական են թվում: Այն ներառվելու է նրանց բուժման ուղեցույցների հաջորդ տարբերակում[90]:

ՀոգեբանականԽմբագրել

Վարակված անձինք կարող են դիսթրեսի ենթարկվել կարանտինից, ճամփորդության սահմանափակումներից, բուժման կողմնակի էֆեկտներից և ինքնին՝ ինֆեկցիայի վախից: Չինաստանի Ազգային Առողջապահական Հանձնաժողովը, այս մտահոգութունները հաշվի առնելով, հրապարակել է ազգային ուղեցույցներ հոգեբանական աջակցության համար 2020-ի հունվարի 27-ին[91][92]:

Ալտերնատիվ բժշկությունԽմբագրել

Չինաստանի առողջապահության հեղինակությունները խորհուրդ են տվել ավանդական Չինական բժշկության (ԱՉԲ) կիրառումը ի լրացում ստանդարտ բժշկական սատարող թերապիայի, հիվանդությունը կանխարգելելու կամ բուժելու նպատակով: Հունվարի 22-ին Ազգային Առողջապահական Հանձնաժողովը COVID-ի ախտորոշման և բուժման ծրագրում ԱՉԲ-ին երրորդ տեղն է հատկացրել[93]: Փետրվարի երկուսին Վուհանի իշխանությունները հրամայել են բոլոր հիվանդների յուրահատուկ ԱՉԲ բուժումներ տրամադրել[94][95]: Փետրվարի 14-ին Վուհանում բացվել է ԱՉԲ-կողմնորոշված ժամանակավոր հիվանդանոց[96]: ԱՉԲ-ի էֆեկտիվությունն ու անվտանգություն կորոնավիրուսային ինֆեկցիաները բուժելու համար հաստատված չէ[97][98]:

ԿանխատեսումԽմբագրել

ԱՀԿ-ի համաձայն, Հուբեյ նահանգում COVID-19-ի 44,000 դեպքերի վերլուծության հիման վրա, հիվանդների 80 տոկոսը տանում են հիվանդության թեթև ձևը, 14 տոկոսի շրջանում զարգանում է ավելի ծանր հիվանդություն, ինչպիսին թոքաբորբն է, 5 տոկոսի շրջանում հիվանդությունը կրիտիկական է դառնում և 2 տոկոսը մահանում են[99]: Մահացածներից շատերն ի սկզբանե ունեցել են պրեմորբիդ վիճակներ, ներառյալ հիպերտենզիան, դիաբետը կամ սիրտ-անոթային հիվանդությունը[100], և նախնական ախտանշանների դրսևորումից մինչև մահը միջինում 14 օր է անցել (6-41 օրվա տիրույթ)[101]:

ՀամաճարակաբանությունԽմբագրել

Վարակից ընդհանուր մահացությունը և հիվանդացությունը դեռևս լավ գնահատված չեն, մինչդեռ դեպքերի մահացության ցուցանիշը փոփոխվում է ժամանակի ընթացքում, ինֆեկցիաների հարաբերությունը, որը պրոգրեսիվել է ախտորոշելի հիվանդության դեռևս պարզ չէ[102][103]: Սակայն ըստ նախնական հետազոտությունների տվյալների դեպքերի մահացության ցուցանիշը 2-ից 3 տոկոսի միջև է[104]: 2020-ի հունվարին ԱՀԿ-ն հայտարարեց, որ դեպքերի մահացության ցուցանիշը շուրջ 3 տոկոս է[105], և 2 տոկոս 2020-ի փետրվարին Հուբեյում[106]: Չվերադիտված նախատպված հետազոտությունը, որն իրականացվել է Լոնդոնի Իմպերիալ Քոլեջի կողմից 55 մահացու դեպքերն ուսումնասիրելով նշել է, որ մահացության վաղ գնահատականները կարող են շատ բարձր լինել, քանի որ անախտանշան ինֆեկցիաները չեն ախտորոշվում: Նրանք գնահատել են ինֆեկցիայի միջին մահացության ցուցանիշը (ինֆեկցվածների շրջանում մահացությունը) 0.8 տոկոսից սկսած, երբ ներառված են անախտանշան կրողները, մինչև 18 տոկոս, երբ ներառված են միայն ախտանշաններով դեպքերը Հուբեյի նահանգից[107]:

ՀետազոտություններԽմբագրել

ՊատվաստանյութԽմբագրել

Բազմաթիվ կազմակերպություններ օգտագործում են հրապարակված գենոմները SARS-CoV-2-ի դեմ հնարավոր պատվաստանյութ ստեղծելու համար[108][109]: Մարմինները, որոնք ընդգրկված են պատվաստանյութի ստեղծման պրոցեսում ներառում են Հիվանդությունների Վերահսկման և Կանխարգելման Չինական Կենտրոնը[110][111], Հոնգկոնգի Համալսարանը[112] և Շանհայի Արևելյան Հիվանդանոցը[112]: Այս նախագծերը սատարվում են Համաճարակաբանական Պատրաստվածության Նորամուծությունների Կոալիցիայի կողմից (CEPI), ներառյալ բիոտեխնոլոգիական այնպիսի ընկերությունների պրոյեկտները, ինչպիսիք են Մոդերնան և Inovio Pharmaceuticals-ը և մեկ այլ նախագիծ, որը ֆինանսավորվում է Քուինսլանդի Համալսարանի կողմից[113]: ԱՄՆ-ի Առողջության Ազգային Ինստիտուտները (NIH) համագործակցում են Մոդերնայի հետ ՌՆԹ-պատվաստանյութ ստեղծելու նպատակով, նմանակելով կորոնավիրուսի մակերեսի փշաձև բարձրացումները, նպատակ ունեն սկսելու մարդկանց մասնակցությամբ կլինիկական հետազոտությունները 2020-ի մայիսին[108]: Inovio Pharmaceuticals-ը զարգացնում է ԴՆԹ-պատվաստանյութ և համագործակցում է չինական ընկերության հետ, հույս ունենալով սկսել մարդկանց մասնակցությամբ հետազոտությունները 2020-ի ամռանը[114]: Ավստրալիայում, Քուինսլանդի Համալսարանը հետազոտում է պատվասոտումը մոլեկուլյար սեղմակների օգտագործումով, որը գենետիկորեն կմոդիֆիկացնի վիրուսային սպիտակուցները իմուն ռեակցիան խթանելու նատակով[113]: Կանադայում, Պատվաստման Միջազգային Կենտրոնը (VIDO-InterVac), Սասկաչևանի Համալսարանը աշխատում են պատվաստանյութի ստեղծման ուղղությամբ[115], նպատակ ունենալով սկսել կենդանիների վրա փորձարկումները 2020-ի մարտին և մարդկանց վրա փորձարկումները 2021-ին[115]:

2020-ի հունվարին Յանսենի (Janssen) Ֆարմացևտիկ Ընկերությունները սկսել են աշխատել պատվաստանյութի ստեղծման ուղղությամբ՝ օգտագործելով նույն տեխնոլոգիաները, որոնք կիրառվել են Էբոլայի փորձնական պատվաստանյութի ստեղծման ժամանակ[116]: Հաջորդ ամիս ԱՄՆ-ի Առողջության և Մարդու Ծառայությունների Կենսաբժշկական Առաջընթաց Հետազոտությունների և Զարգացման Հեղինակության Դեպարտամենտը հայտարարել է, որ այն համագործակցելու է Յանսենի հետ և, հետագայում Sanofi Pasteur-ի հետ պատվաստանյութ ստեղծելու նպատակով[117][118]: Sanofi Pasteur-ը նախկինում աշխատել է SARS-ի պատվաստանյութի վրա և նշել է, որ 6 ամսվա ընթացքում սպասվող պատվաստանյութի թեկնածու կարող է ունենալ, որը հնարավոր է պատրաստ լինի մարդկանց վրա փորձարկելու համար մեկ տարուց մինչև 18 ամսվա ընթացքում[117]:

ՀակավիրուսայինԽմբագրել

Դեռևս ոչ մի դեղ չի հաստատվել մարդկանց շրջանում կորոնավիրուսային ինֆեկցիաները բուժելու համար[119]: Բուժման հնարավոր տարբերակների հետազոտումը սկսվել է 2020-ի հունվարին և մի քանի հակավիրուսային դեղեր արդեն կլինիկական փորձարկումների փուլում են[108][109]: Չնայած ամբողջովին նոր դեղի ստեղծումը կարող է տևել մինչև 2021 թվականը[120], սակայն որոշ դեղեր, որոնք փորձարկվում են, արդեն հաստատված են որպես այլ վիրուսների բուժման ցուցում, կամ արդեն առաջընթաց փորձարկումների փուլում են[119]:

Թեստավորվող հակավիրուսային դեղերը ներառում են Քլորոքվինը[121], Դարունավիր[122], Գալիդեսվիրը[119], Ինտերֆերոն β-ն[123], Լոպինավիր/Ռիտոնավիր համակցությունը[124][109], ՌՆԹ-պոլիմերազայի ինհիբիտոր Ռեմդեզիվիրը[125][126][123] և Տրիազավիրինը[127]: Արբիդոլը և Դարունավիրը առաջարկվել են Ազգային Առողջապահական հանձնաժողովի կողմից[128]:

Բազմակենտրոն հետազոտության նախնական արդյունքները հայտարարվել են մամուլի ասուլիսի ժամանակ Ջիանջունի, Ժենքսյուի և Քսյու-ի կողմից, ովքեր նշել են, որ Քլորոքվինը էֆեկտիվ և անվտանգ է COVID-19 ասոցացված թոքաբորբը բուժելիս. «այն լավացնում է բժշկական տեսապատկերման տվյալները, վիրուս-բացասական կոնվերսիան և կրճատում է հիվանդության տևողությունը»[129]:

ՏերմինաբանությունԽմբագրել

2020-ի Փետրվարի 11-ին ԱՀԿ-ն հայտարարել է, որ «COVID-19» լինելու է հիվանդության պաշտոնական անվանումը: ԱՀԿ-ի տնօրեն Թեդրոս Ադհանոմ Գեբրեյեսուսը ասել է, որ «co»-ն նշանակում է «corona», «vi»-ն «virus» և «d»-ն «disease» (հիվանդություն), իսկ «19» թվականն է մատնանշում, քանի որ առաջին բռնկումը նույնականացվել է 2019-ի Դեկտեմբերի 31-ին: Թեդրոսն ասել է, որ անվանումն ընտրվել է յուրահատուկ աշխարհագրական (օրինակ Չինաստան) տեղամասերի, կենդանիների տեսակների, կամ մարդկանց խմբի հղումներ տալուց խուսափելու համար, ասպիսով միջազգային չափորոշիչներին համապատսխան անվանում տալով, կանխվել է ստիգմատիզացիան[130][131]:

Տես նաևԽմբագրել

ՆշումներԽմբագրել

  1. Հայերենի հնչյունային ու հնչույթային հարուստ պաշարը թույլ է տալիս այլալեզու եզրույթները և բառերը գրել և հնչեցնել բնօրինակի նման։ Տվյալ դեպքում բժշկական գիտության մեջ կիրառվող լատիներենում եզրույթը հնչում է որպես «կորոնա» և ոչ քորոնա. ռոմանական բոլոր լեզուներում (իսպաներեն, պորտուգալերեն, իտալերեն, լատիներեն, ֆրանսերեն և ռումիներեն), շնչեղ խուլ բաղաձայններ (փ, ք, թ) չկան։ Դրանց փոխարեն գործածում են խուլ հնչյուններ ` պ, կ, տ: Իսկ covid-19 անգլերեն հապավում է, corona virus disease, հետևաբար անգլերենի հնչողությունն է կիրառվում՝ «քովիդ-19», քանի որ գերմանական լեզուներում լրիվ հակառակն է՝ պ, կ, տ խուլ բաղաձայններին փոխարինում են փ, ք, թ շնչեղ խուլերը:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 http://inqm.news/olwn
  2. https://www.nature.com/articles/s41586-020-2271-3
  3. 3,0 3,1 https://www.pnas.org/content/early/2020/05/12/2006874117
  4. 4,0 4,1 https://www.ucsf.edu/news/2020/02/416671/how-new-coronavirus-spreads-and-progresses-and-why-one-test-may-not-be-enough
  5. https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/getting-workplace-ready-for-covid-19.pdf
  6. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/32175797
  7. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3572132
  8. https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.05.09.086165v1
  9. Hu Y., Huang C. Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China // Lancet / R. HortonElsevier, 2020. — Vol. 395, Iss. 10223. — P. 497–506. — ISSN 0140-6736; 1474-547Xdoi:10.1016/S0140-6736(20)30183-5
  10. https://www.cdc.gov.tw/Category/Page/vleOMKqwuEbIMgqaTeXG8A
  11. 11,00 11,01 11,02 11,03 11,04 11,05 11,06 11,07 11,08 11,09 11,10 https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)30183-5/fulltext
  12. 12,0 12,1 https://www.cdc.gov.tw/Disease/SubIndex/N6XvFa1YP9CXYdB0kNSA9A
  13. https://www.webmd.com/lung/covid19-digestive-symptoms#1
  14. https://www.health.gov.au/news/health-alerts/novel-coronavirus-2019-ncov-health-alert/what-you-need-to-know-about-coronavirus-covid-19#symptoms
  15. 15,0 15,1 https://www.the-scientist.com/news-opinion/lost-smell-and-taste-hint-covid-19-can-target-the-nervous-system-67312
  16. https://www.cureus.com/articles/29414-neurological-complications-of-coronavirus-disease-covid-19-encephalopathy
  17. https://www.livescience.com/silent-hypoxia-killing-covid-19-coronavirus-patients.html
  18. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-criteria.html
  19. https://www.businessinsider.com/covid-19-symptoms-cdc-list-2020-4
  20. 20,0 20,1 https://www.healthline.com/health-news/the-covid-19-symptoms-most-people-could-miss
  21. 21,0 21,1 https://www.bloomberg.com/news/features/2020-05-11/all-the-covid-19-symptoms-you-didn-t-know-about?srnd=premium&sref=IjU66rxU
  22. https://www.forbes.com/sites/alexandrasternlicht/2020/04/22/covid-toes-doctors-identify-newest-symptom-of-coronavirus/#46005a491048
  23. https://www.tctmd.com/news/how-covid-19-promotes-thrombosis-posing-problems-drug-drug-interactions
  24. https://www.medpagetoday.com/infectiousdisease/covid19/86393
  25. https://www.npr.org/sections/health-shots/2020/05/07/851725443/mystery-inflammatory-syndrome-in-kids-and-teens-likely-linked-to-covid-19
  26. https://emergency.cdc.gov/han/2020/han00432.asp
  27. https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)31129-6/fulltextdoi:10.1016/S0140-6736(20)31129-6
  28. Effective Treatment of Severe COVID-19 Patients with Tocilizumab — 2020. — doi:10.12074/202003.00026
  29. Ruan Q., Yang K., Wang W. et al. Clinical predictors of mortality due to COVID-19 based on an analysis of data of 150 patients from Wuhan, China // Intensive Care MedicineSpringer Science+Business Media, 2020. — ISSN 0342-4642; 1432-1238doi:10.1007/S00134-020-05991-X
  30. https://www.bioworld.com/articles/433331-increasing-number-of-biopharma-drugs-target-covid-19-as-virus-spreads
  31. https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04268537
  32. https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2020.04.17.20064444v1.full.pdf
  33. https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04327388
  34. https://www.wsj.com/articles/national-study-finds-convalescent-plasma-to-treat-covid-19-is-safe-11589453869?mod=hp_lead_pos5
  35. https://www.cbsnews.com/news/coronavirus-antibodies-blood-plasma-therapy-60-minutes-2020-05-31/
  36. «What are the official names of the disease and the virus that causes it?»։ Q&A on coronaviruses։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն։ Վերցված է 22 February 2020 
  37. Novel Coronavirus (2019-nCoV): situation report, 22 (Report). Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն. February 11, 2020. https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200211-sitrep-22-ncov.pdf. 
  38. 38,0 38,1 Gorbalenya Alexander E. (2020-02-11)։ «Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus – The species and its viruses, a statement of the Coronavirus Study Group»։ bioRxiv (անգլերեն): 2020.02.07.937862։ doi:10.1101/2020.02.07.937862։ Արխիվացված է օրիգինալից 11 February 2020-ին։ Վերցված է 11 February 2020 
  39. «Coronavirus disease named Covid-19»։ BBC News (en-GB)։ 2020-02-11։ Արխիվացված է օրիգինալից 11 February 2020-ին։ Վերցված է 2020-02-11 
  40. 40,0 40,1 40,2 40,3 Hui DS, I Azhar E, Madani TA, Ntoumi F, Kock R, Dar O, Ippolito G, Mchugh TD, Memish ZA, Drosten C, Zumla A, Petersen E. The continuing 2019-nCoV epidemic threat of novel coronaviruses to global health – The latest 2019 novel coronavirus outbreak in Wuhan, China. Int J Infect Dis. 2020 Jan 14;91:264–266. doi:10.1016/j.ijid.2020.01.009. PMID 31953166. 
  41. 41,0 41,1 41,2 «Q&A on coronaviruses»։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն։ Արխիվացված է օրիգինալից 20 January 2020-ին։ Վերցված է 27 January 2020 
  42. «Q&A on coronaviruses»։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն։ 11 February 2020։ Վերցված է 24 February 2020 
  43. «Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)»։ Centers for Disease Control and Prevention (en-us)։ 11 February 2020։ Վերցված է 24 February 2020 
  44. «Symptoms of Novel Coronavirus (2019-nCoV) | CDC»։ www.cdc.gov (en-us)։ 2020-02-10։ Արխիվացված է օրիգինալից 30 January 2020-ին։ Վերցված է 2020-02-11 
  45. Lai Chih-Cheng, Shih Tzu-Ping, Ko Wen-Chien, Tang Hung-Jen, Hsueh Po-Ren (2020)։ «Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) and coronavirus disease-2019 (COVID-19): The epidemic and the challenges»։ International Journal of Antimicrobial Agents: 105924։ ISSN 0924-8579։ PMID 32081636 ։ doi:10.1016/j.ijantimicag.2020.105924 
  46. «Advice for public»։ www.who.int (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-02-25 
  47. «Advice for public»։ www.who.int (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-02-25 
  48. 48,0 48,1 Chen Nanshan, Zhou Min, Dong Xuan, Qu Jieming, Gong Fengyun, Han Yang, Qiu Yang, Wang Jingli, Liu Ying, Wei Yuan, Xia Jia'an (2020-01-30)։ «Epidemiological and clinical characteristics of 99 cases of 2019 novel coronavirus pneumonia in Wuhan, China: a descriptive study»։ The Lancet (English) 0 (10223): 507–513։ ISSN 0140-6736։ PMID 32007143 ։ doi:10.1016/S0140-6736(20)30211-7 
  49. 49,0 49,1 Hessen Margaret Trexler (27 January 2020)։ «Novel Coronavirus Information Center: Expert guidance and commentary»։ Elsevier Connect։ Արխիվացված է օրիգինալից 30 January 2020-ին։ Վերցված է 31 January 2020 
  50. 50,0 50,1 50,2 «Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Symptoms»։ Centers for Disease Control and Prevention։ United States։ 10 February 2020 
  51. «Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)»։ Centers for Disease Control and Prevention (CDC)։ 15 February 2020։ Վերցված է 20 February 2020 
  52. «Wuhan Coronavirus Death Rate - Worldometer»։ www.worldometers.info (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 31 January 2020-ին։ Վերցված է 2020-02-02 
  53. «Report 4: Severity of 2019-novel coronavirus (nCoV)»։ Արխիվացված է օրիգինալից 10 February 2020-ին։ Վերցված է 10 February 2020 
  54. CDC (2020-02-11)։ «2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV)»։ Centers for Disease Control and Prevention (en-us)։ Վերցված է 2020-02-15 
  55. «Advice for public»։ www.who.int (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-02-15 
  56. «Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)»։ www.who.int (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 31 January 2020-ին։ Վերցված է 2020-02-11 
  57. «Hundreds of evacuees to be held on bases in California; Hong Kong and Taiwan restrict travel from mainland China - The Washington Post»։ Արխիվացված է օրիգինալից 7 February 2020-ին։ Վերցված է 11 February 2020 
  58. «Areas with presumed ongoing community transmission of 2019-nCoV»։ European Centre for Disease Prevention and Control (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 19 February 2020-ին։ Վերցված է 2020-02-19 
  59. Huang Chaolin, Wang Yeming, Li Xingwang, Ren Lili, Zhao Jianping, Hu Yi, Zhang Li, Fan Guohui, Xu Jiuyang, Gu Xiaoying, Cheng Zhenshun (24 January 2020)։ «Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China»։ Lancet 395 (10223): 497–506։ ISSN 0140-6736։ PMID 31986264 ։ doi:10.1016/S0140-6736(20)30183-5 
  60. Novel Coronavirus (2019-nCoV): situation report, 6 (Report). Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն. 2020. https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200126-sitrep-6-2019--ncov.pdf. 
  61. «Coronavirus incubation period could be 24 days, say Chinese researchers» (en-GB)։ Վերցված է 2020-02-22 
  62. Zhou Peng, Yang Xing-Lou, Wang Xian-Guang, Hu Ben, Zhang Lei, Zhang Wei, Si Hao-Rui, Zhu Yan, Li Bei, Huang Chao-Lin, Chen Hui-Dong, Chen Jing, Luo Yun, Guo Hua, Jiang Ren-Di, Liu Mei-Qin, Chen Ying, Shen Xu-Rui, Wang Xi, Zheng Xiao-Shuang, Zhao Kai, Chen Quan-Jiao, Deng Fei, Liu Lin-Lin, Yan Bing, Zhan Fa-Xian, Wang Yan-Yi, Xiao Gengfu, Shi Zheng-Li (23 January 2020)։ «Discovery of a novel coronavirus associated with the recent pneumonia outbreak in humans and its potential bat origin»։ bioRxiv (անգլերեն): 2020.01.22.914952։ doi:10.1101/2020.01.22.914952։ Արխիվացված է օրիգինալից 24 January 2020-ին։ Վերցված է 5 February 2020 
  63. «2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV)»։ Centers for Disease Control and Prevention (en-us)։ 11 February 2020։ Վերցված է 18 February 2020 
  64. «The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19) - China, 2020»։ China CDC Weekly 2։ 20 February 2020 – via unpublished master 
  65. CDC (2020-02-05)։ «CDC Tests for 2019-nCoV»։ Centers for Disease Control and Prevention (en-us)։ Վերցված է 2020-02-12 
  66. Schirring Lisa, 2020 (16 January 2020)։ «Japan has 1st novel coronavirus case; China reports another death»։ CIDRAP։ Արխիվացված է օրիգինալից 20 January 2020-ին։ Վերցված է 16 January 2020 
  67. «Laboratory testing for 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) in suspected human cases: Interim guidance»։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն։ Արխիվացված է օրիգինալից 20 January 2020-ին։ Վերցված է 28 January 2020 
  68. «2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV) Situation Summary»։ Centers for Disease Control and Prevention։ 30 January 2020։ Արխիվացված է օրիգինալից 26 January 2020-ին։ Վերցված է 30 January 2020 
  69. «Real-Time RT-PCR Panel for Detection 2019-nCoV»։ Centers for Disease Control and Prevention։ 29 January 2020։ Արխիվացված է օրիգինալից 30 January 2020-ին։ Վերցված է 1 February 2020 
  70. Brueck Hilary (30 January 2020)։ «There's only one way to know if you have the coronavirus, and it involves machines full of spit and mucus»։ Business Insider։ Արխիվացված է օրիգինալից 1 February 2020-ին։ Վերցված է 1 February 2020 
  71. «Curetis Group Company Ares Genetics and BGI Group Collaborate to Offer Next-Generation Sequencing and PCR-based Coronavirus (2019-nCoV) Testing in Europe»։ GlobeNewswire News Room։ 30 January 2020։ Արխիվացված է օրիգինալից 31 January 2020-ին։ Վերցված է 1 February 2020 
  72. «Undiagnosed pneumonia – China (HU) (01): wildlife sales, market closed, RFI Archive Number: 20200102.6866757»։ Pro-MED-mail։ International Society for Infectious Diseases։ Արխիվացված է օրիգինալից 22 January 2020-ին։ Վերցված է 13 January 2020 
  73. Cohen Jon, Normile Dennis (17 January 2020)։ «New SARS-like virus in China triggers alarm»։ Science 367 (6475): 234–235։ ISSN 0036-8075։ PMID 31949058 ։ doi:10.1126/science.367.6475.234։ Արխիվացված է օրիգինալից 11 February 2020-ին։ Վերցված է 11 February 2020 
  74. «China Makes Over 1.7 Million Covid-19 Testing Kits per Day, Official Says»։ Yicai Global 
  75. Jin Ying-Hui, Cai Lin, Cheng Zhen-Shun, Cheng Hong, Deng Tong, Fan Yi-Pin, Fang Cheng, Huang Di, Huang Lu-Qi, Huang Qiao, Han Yong (2020-02-06)։ «A rapid advice guideline for the diagnosis and treatment of 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) infected pneumonia (standard version)»։ Military Medical Research 7 (1): 4։ ISSN 2054-9369։ PMC 7003341 ։ PMID 32029004 ։ doi:10.1186/s40779-020-0233-6 
  76. «Coronavirus | About | Prevention and Treatment | CDC»։ www.cdc.gov (en-us)։ 2020-02-03։ Արխիվացված է օրիգինալից 15 December 2019-ին։ Վերցված է 2020-02-10 
  77. «Advice for public»։ www.who.int (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 26 January 2020-ին։ Վերցված է 2020-02-10 
  78. Health Australian Government Department of (2020-01-21)։ «Coronavirus (COVID-19)»։ Australian Government Department of Health (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-02-15 
  79. «MOH | Updates on 2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV) Local Situation»։ www.moh.gov.sg։ Վերցված է 2020-02-11 
  80. Health Australian Government Department of (2020-01-21)։ «Novel coronavirus (2019-nCoV)»։ Australian Government Department of Health (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-02-11 
  81. CDC (2020-02-11)։ «What to do if you are sick with 2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV)»։ Centers for Disease Control and Prevention (en-us)։ Վերցված է 2020-02-13 
  82. «COVID-19 Thematic Website, Together, We Fight the Virus, COVID-19»։ www.coronavirus.gov.hk (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-02-22 
  83. Kui Liu, Fang Yuan-Yuan, Deng Yan, Liu Wei, Wang Mei-Fang, Ma Jing-Ping, Xiao Wei, Wang Ying-Nan, Zhong Min-Hua, Li Cheng-Hong, Li Guang-Cai, Liu Hui-Guo (2020)։ «Clinical characteristics of novel coronavirus cases in tertiary hospitals in Hubei Province»։ Chinese Medical Journal: 1։ ISSN 0366-6999։ PMID 32044814 ։ doi:10.1097/CM9.0000000000000744 
  84. «Clinical management of severe acute respiratory infection when novel coronavirus (nCoV) infection is suspected»։ www.who.int (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-02-13 
  85. Nebehay Stephanie, Kelland Kate, Liu Roxanne (2020-02-05)։ «WHO: 'no known effective' treatments for new coronavirus»։ Ռոյթերս։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-02-05-ին։ Վերցված է 2020-02-05 
  86. «WHO | Bruce Aylward»։ WHO։ Վերցված է 2020-02-25 
  87. Business Paul R. La Monica, CNN։ «Gilead Sciences drug may help treat coronavirus symptoms, according to WHO»։ CNN։ Վերցված է 2020-02-25 
  88. «China names HIV drugs as part of treatment plan for Wuhan virus»։ The Japan Times Online (en-US)։ 2020-01-26։ ISSN 0447-5763։ Վերցված է 2020-02-14 
  89. «Interferon, Kaletra to get insurance benefit for new coronavirus treatment - Korea Biomedical Review»։ www.koreabiomed.com (կորեերեն)։ 2020-02-04։ Վերցված է 2020-02-14 
  90. «China advances drug, therapy research against COVID-19- China.org.cn»։ www.china.org.cn 
  91. Xiang Yu-Tao, Yang Yuan, Li Wen, Zhang Ling, Zhang Qinge, Cheung Teris, Ng Chee H (4 February 2020)։ «Timely mental health care for the 2019 novel coronavirus outbreak is urgently needed»։ The Lancet Psychiatry (անգլերեն) 7 (3): 228–229։ PMID 32032543 ։ doi:10.1016/S2215-0366(20)30046-8 
  92. Kang Lijun, Li Yi, Hu Shaohua, Chen Min, Yang Can, Yang Bing Xiang, Wang Ying, Hu Jianbo, Lai Jianbo, Ma Xiancang, Chen Jun (5 February 2020)։ «The mental health of medical workers in Wuhan, China dealing with the 2019 novel coronavirus»։ The Lancet Psychiatry (անգլերեն) 7 (3): S221503662030047X։ PMID 32035030 ։ doi:10.1016/S2215-0366(20)30047-X 
  93. «新冠肺炎治疗:讲究实证的西医和自我定位的中药» [Treating the novel conoravirus: the empirical Western medicine and the self-positioning Chinese medicine]։ BBC News (zh-Hans)։ 14 February 2020 
  94. «中医来了!8个防治"协定方" 辅助治疗新型冠状病毒感染肺炎» [Here comes Chinese medicine! 8 "agreed-on prescriptions" help prevent and treat the new coronavirus pneumonia]։ CCTV News։ Վերցված է 15 February 2020 
  95. «武汉要求所有患者必须吃中药 网民质疑» [Wuhan wants all patients put on TCM; Netizens question]։ Epoch Times (zh-CN)։ 4 February 2020։ Վերցված է 15 February 2020 
  96. «Virus-hit Wuhan opens first TCM-oriented temporary hospital»։ Xinhua 
  97. «Dispelling the myths around the new coronavirus outbreak»։ www.aljazeera.com։ Վերցված է 8 February 2020 
  98. Wee Sui-Lee (5 February 2020)։ «In Coronavirus, China Weighs Benefits of Buffalo Horn and Other Remedies»։ The New York Times 
  99. The Novel Coronavirus Pneumonia Emergency Response Epidemiology Team. The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19) — China, 2020[J]. China CDC Weekly 2020. http://weekly.chinacdc.cn/en/article/id/e53946e2-c6c4-41e9-9a9b-fea8db1a8f51
  100. «WHO Director-General's statement on the advice of the IHR Emergency Committee on Novel Coronavirus»։ who.int 
  101. Wang Weier, Tang Jianming, Wei Fangqiang (2020)։ «Updated understanding of the outbreak of 2019 novel coronavirus (2019‐nCoV) in Wuhan, China»։ Journal of Medical Virology 92 (4): 441–447։ PMID 31994742 ։ doi:10.1002/jmv.25689 
  102. «Limited data on coronavirus may be skewing assumptions about severity»։ STAT (en-US)։ 2020-01-30։ Արխիվացված է օրիգինալից 1 February 2020-ին։ Վերցված է 2020-02-01 
  103. Sparrow Annie։ «How China's Coronavirus Is Spreading—and How to Stop It»։ Foreign Policy (en-US)։ Արխիվացված է օրիգինալից 31 January 2020-ին։ Վերցված է 2020-02-02 
  104. «Wuhan Coronavirus Death Rate - Worldometer»։ www.worldometers.info (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 31 January 2020-ին։ Վերցված է 2020-02-02 
  105. «WHOが"致死率3%程度" 専門家「今後 注意が必要」»։ NHK։ 24 January 2020։ Արխիվացված է օրիգինալից 26 January 2020-ին։ Վերցված է 3 February 2020 
  106. Boseley Sarah (17 February 2020)։ «Coronavirus causes mild disease in four in five patients, says WHO»։ The Guardian 
  107. «Report 4: Severity of 2019-novel coronavirus (nCoV)»։ Արխիվացված է օրիգինալից 10 February 2020-ին։ Վերցված է 10 February 2020 
  108. 108,0 108,1 108,2 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Reut_NIH_Moderna_3months անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  109. 109,0 109,1 109,2 Praveen Duddu. Coronavirus outbreak: Vaccines/drugs in the pipeline for Covid-19. clinicaltrialsarena.com 19 February 2020.
  110. «China CDC developing novel coronavirus vaccine»։ Xinhua։ 26 January 2020։ Արխիվացված է օրիգինալից 26 January 2020-ին։ Վերցված է 28 January 2020 
  111. «Chinese scientists race to develop vaccine as coronavirus death toll jumps»։ South China Morning Post։ 26 January 2020։ Արխիվացված է օրիգինալից 26 January 2020-ին։ Վերցված է 28 January 2020 
  112. 112,0 112,1 Cheung E (28 January 2020)։ «Hong Kong researchers have developed coronavirus vaccine, expert reveals»։ South China Morning Post։ Արխիվացված է օրիգինալից 28 January 2020-ին։ Վերցված է 28 January 2020 
  113. 113,0 113,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ Guardian_CEPI_16weeks անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  114. Mazumdar T (30 January 2020)։ «Coronavirus: Scientists race to develop a vaccine»։ BBC News Online։ Արխիվացված է օրիգինալից 30 January 2020-ին։ Վերցված է 3 February 2020 
  115. 115,0 115,1 Քաղվածելու սխալ՝ Սխալ <ref> պիտակ՝ CBC_Saskatch_6_8_weeks_nonhuman անվանումով ref-երը տեքստ չեն պարունակում:
  116. Mishra M (29 January 2020)։ «Johnson & Johnson working on vaccine for deadly coronavirus»։ Reuters։ Արխիվացված է օրիգինալից 29 January 2020-ին։ Վերցված է 19 February 2020 
  117. 117,0 117,1 Branswell H (18 February 2020)։ «Sanofi announces it will work with HHS to develop coronavirus vaccine»։ STAT։ Վերցված է 19 February 2020 
  118. «HHS Engages Sanofi's Recombinant Technology for 2019 Novel Coronavirus Vaccine»։ U.S. Department of Health & Human Services (HHS) (Press release)։ 14 February 2020։ Վերցված է 19 February 2020 
  119. 119,0 119,1 119,2 Li Guangdi, De Clercq Erik (2020)։ «Therapeutic options for the 2019 novel coronavirus (2019-nCoV)»։ Nature Reviews Drug Discovery։ doi:10.1038/d41573-020-00016-0 
  120. Lu H. Drug treatment options for the 2019-new coronavirus (2019-nCoV). Biosci Trends. 28 Jan 2020. doi:10.5582/bst.2020.01020
  121. Wang, M., Cao, R., Zhang, L. et al. Remdesivir and chloroquine effectively inhibit the recently emerged novel coronavirus (2019-nCoV) in vitro. Cell Res (2020). doi:10.1038/s41422-020-0282-0
  122. https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.01.31.929695v2.full.pdf
  123. 123,0 123,1 Paules Catharine I., Marston Hilary D., Fauci Anthony S. (23 January 2020)։ «Coronavirus Infections—More Than Just the Common Cold»։ JAMA։ PMID 31971553 ։ doi:10.1001/jama.2020.0757 
  124. Wang M, et al. Remdesivir and chloroquine effectively inhibit the recently emerged novel coronavirus (2019-nCoV) in vitro. Cell Res (2020). doi:10.1038/s41422-020-0282-0
  125. Holshue Michelle L., DeBolt Chas, Lindquist Scott, Lofy Kathy H., Wiesman John, Bruce Hollianne, Spitters Christopher, Ericson Keith, Wilkerson Sara, Tural Ahmet, Diaz George (2020-01-31)։ «First Case of 2019 Novel Coronavirus in the United States»։ New England Journal of Medicine (անգլերեն): NEJMoa2001191։ ISSN 0028-4793։ PMID 32004427 ։ doi:10.1056/NEJMoa2001191 
  126. Xu Zhijian, Peng Cheng, Shi Yulong, Zhu Zhengdan, Mu Kaijie, Wang Xiaoyu, Zhu Weiliang (28 January 2020)։ «Nelfinavir was predicted to be a potential inhibitor of 2019 nCov main protease by an integrative approach combining homology modelling, molecular docking and binding free energy calculation»։ bioRxiv: 2020.01.27.921627։ doi:10.1101/2020.01.27.921627 – via www.biorxiv.org 
  127. «China to test Russian antiviral for battle against coronavirus»։ Washington post։ Վերցված է 20 February 2020 
  128. «Are cocktail therapies for flu and HIV the magic cure for coronavirus?»։ South China Morning Post (անգլերեն)։ 2020-02-04։ Վերցված է 2020-02-22 
  129. Gao Jianjun, Tian Zhenxue, Yang Xu (2020-02-19)։ «Breakthrough: Chloroquine phosphate has shown apparent efficacy in treatment of COVID-19 associated pneumonia in clinical studies»։ Bioscience Trends։ ISSN 1881-7823։ PMID 32074550 ։ doi:10.5582/bst.2020.01047 
  130. «Novel coronavirus named 'Covid-19': WHO»։ TODAYonline։ Վերցված է 11 February 2020 
  131. «The coronavirus spreads racism against—and among—ethnic Chinese»։ The Economist։ 17 February 2020