Բացել գլխավոր ցանկը
Սուր ապենդիցիտ

Բորբոքում (լատ.՝ inflammatio)), օրգանիզմի պաշտպանահարմարվողական տեղային հակազդեցությունը վնասակար տարբեր ազդակների նկատմամբ։ Բորբոքային հակազդեցությունն ամբողջ օրգանիզմից սահմանազատում է վնասակար օջախը, դեպի ուր շարժվում են ֆագոցիտոզի երևույթն իրականացնող արյան սպիտակ մարմնիկները՝ լեյկոցիտները, որոնք լափում, կլանում են օրգանիզմ ներթափանցած օտարածին նյութերը, մանրէները և այլն։ Դրա հետ մեկտեղ հակամարմիններ առաջացնող արյան լեյկոցիտների և հատուկ բջիջների բազմացումը հանգեցնում է տեղային և ընդհանուր իմունիտետի բարձրացման։

ԸնթացքԽմբագրել

Բորբոքում ընթանում է 3 կարևոր փուլերով, ալտերացիա՝ բջիջների և հյուսվածքների վնասում, էքսուդացիա՝ անոթներից արյան հեղուկի և բջիջների արտահոսք, որից հյուսվածքներն այտուցվում են, պրոլիֆերացիա՝ բջիջների բազմացում և հյուսվածքների աճ։ Բորբոքային հակազդեցությունների ժամանակ նշված փուլերը պարտադիր ընթանում են, սակայն կարող են տարբեր ձևերով դրսևորվել։ Կախված փուլերից որևէ մեկի գերակայումից՝ տարբերում են ալտերատիվ, էքսուդատիվ, պրոլիֆերատիվ բորբոքումներ։

ՏեսակներԽմբագրել

 
Հյուսվածքի գրանուլյացիան պատկերող միկրոլուսանկար (H&E ներկում)

Ալտերատիվ բորբոքումԽմբագրել

Ալտերատիվ բորբոքումն առաջանում է ներքին օրգաններում վարակիչ հիվանդությունների, որոշ ալերգիկ հակազդեցությունների դեպքերում, ինչպես նաև խիստ թունավոր նյութերի (օրինակ՝ դիֆթերիայի ժամանակ՝ տոքսինի) ազդեցությունից։

Էքստրուդիտիվ բորբոքումԽմբագրել

Առավել հաճախ հանդիպում է էքսուդատիվ բորբոքում, երբ բորբոքային օջախում արյան անոթները փոփոխվում են, և դրանց պատերի թափանցելիության կտրուկ բարձրացման հետևանքով շրջակա միջավայր են անցնում արյան պլազման, էրիթրոցիտները, լեյկոցիտները, սպիտակուցները և այլն, որոնք միասին կազմում են արտաքիրտը (էքսուդատ)։ Եթե արտաքիրտը համարյա թափանցիկ է և պարունակում է մինչև 8% սպիտակուց, բորբոքում կոչվում է շճային, իսկ եթե մեծ քանակությամբ հատուկ սպիտակուց՝ ֆիբրինոգեն է պարունակում ֆիբրինոզ բորբոքում։ Թարախային բորբոքման ժամանակ արտաքիրտում առկա են մեծ քանակությամբ մահացած լեյկոցիտներ։ Լորձաթաղանթներում, օրինակ՝ շնչուղիներում, բորբոքային գործընթացը կոչվում է լորձենաբորբային (կատառային)։

Պրոլիֆերատիվ բորբոքումԽմբագրել

Պրոլիֆերատիվ բորբոքմանը բնորոշ է հիմնականում շարակցական հյուսվածքի բջջային տարրերի բազմացումը, որը դրսևորվում է հյուսվածքներում հանգույցների, հաստացումների առաջացմամբ։ Լինում է սիֆիլիսի, տուբերկուլոզի, բծավոր տիֆի և այլ դեպքերում։

Արտաքին օրգանների բորբոքումԽմբագրել

 
Վերքի լավացումից հետո, բորբոքման հետևանքով առաջացած սպիներ

Արտաքին օրգանների սուր բորբոքմանը բնորոշ են այտուցը, կարմրությունը, տենդը, ցավը և ֆունկցիաների խանգարումը։ Ներքին օրգանների բորբոքման դեպքում որոշ ախտանշաններ կարող են բացակայել։ Սովորաբար բորբոքման ժամանակ նկատվում է նաև օրգանիզմի ընդհանուր հակազդեցություն՝ տենդ, արյան լեյկոցիտների թվի ավելացում (լեյկոցիտոզ), նյութափոխանակության խանգարում, ծանր դեպքերում (դիֆթերիա, թոքաբորբ և այլն) առաջանում է ընդհանուր ինքնաթունավորում։ Երբեմն բորբոքում կարող է ավարտվել կենսական կարևոր հյուսվածքների վնասմամբ։

ԵլքԽմբագրել

Բորբոքման ելքը կարող է տարբեր լինել։ Հնարավոր է լրիվ ապաքինում, իսկ եթե հյուսվածքը շատ է վնասվել, հաճախ բորբոքված հատվածում սպի է առաջանում։ Ներքին օրգանների (օրինակ՝ որդանման ելունի) բորբոքման ժամանակ կարող են կպումներ առաջանալ։ Քրոնիկական բորբոքման հետևանքով երբեմն առաջանում են կարծրախտային փոփոխություններ և մասնակիորեն սահմանափակվում է տվյալ օրգանի ֆունկցիան։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։