Բացել գլխավոր ցանկը

Դեպրեսիա, ցածր տրամադրության վիճակ և գործունեությունից խուսափում, որը կարող է ազդել մարդու մտքերի, վարքի, հակումների, զգացումների և լավ ինքնազգացողության վրա։ Տրամադրության այս շեղման սիմպտոմներն արտահայտվում են տխրությամբ, անակտիվությամբ, մտածելու և կենտրոնանալու դժվարությամբ և ախորժակի նկատելի աճով/կորստով և քնելու վրա ծախսված ժամանակով։ Մեծ թվով մարդիկ ունենում են դաժանության, անհուսության, երբեմն նաև ինքնասպանության զգացումներ։ Դա կարող է լինել կա՛մ կարճաժամկետ, կա՛մ երկարաժամկետ՝ կախված մարդու վիճակի ծանրությունից։ Ընկճված տրամադրությունը նորմալ ժամանակավոր արձագանք է կյանքի իրադարձություններին, ինչպիսիք են, օրինակ, սիրելիին կորցնելը։ Այն նաև որոշ մարմնական հիվանդությունների ախտանիշ կարող է լինել, ինչպես նաև որոշ թմրադեղերի և բուժումների կողմնակի էֆֆեկտ։ Դեպրեսիվ տրամադրությունը կարող է նաև լինել տրամադրության շեղումների ախտանիշ, ինչպիսիք են խոշոր դեպրեսիվ խանգարումը կամ դիստիմիան[2]։

Դեպրեսիա
Depression-loss of loved one.jpg
Տեսակհիվանդություն[1]
Ենթադասաֆեկտիվ խանգարումներ[1]
Բուն պատճառC2982[1]
Հիվանդության ախտանշաններհոգնածություն, executive dysfunction? և dysphoria?
Բժշկական մասնագիտությունհոգեբուժություն
ՀՄԴ-9296296
ՀՄԴ-10F3232 և F3333
MeSHIDD003863
Disease OntologyDOID:1596
NCI ThesaurusC2982[1]
Depression Վիքիպահեստում

Կյանքի իրադարձություններԽմբագրել

Մանկական դժբախտությունները, օրինակ կորուստը, արհամարհանքը, հոգեկան ճնշումները, մարմնական ճնշումները, սեռական ճնշումները, նաև ծնողների կողմից երեխաների նկատմամբ անհավասար վերաբերմունքը կարող են հանգեցնել դեպրեսիաի հասուն տարիքում[3][4]։ Մանկական ֆիզիկական կամ սեռական ճնշումները, մասնավորապես, նշանակալիորեն փոխկապակցվում են դեպրեսիաի արտահայտման հետ զոհի ամբողջ կյանքում[5]։ Կյանքի իրադարձությունները կամ փոփոխությունները, որոնք կարող են առաջացնել դեպրեսիվ տրամադրություն, ներառում են (բայց չեն սահմանափակվում) ծննդաբերությունը, դաշտանադադարը, ֆինանսական դժվարությունները, գործազրկությունը, ստրեսը (օրինակ՝ աշխատանքային, կրթության, ընտանեկան, ապրելակերպի և այլն), բժշկական ախտորոշումը (քաղցկեղ, ՄԻԱՎ), ահաբեկելը, սիրելիի կորուստը, բնական աղետները, հասարակությունից մեկուսացումը, բռնաբարությունը, խնդիրները հարաբերությունների մեջ, խանդը, բաժանումը և աղետալի վնասվածքները[6][7][8][9]։ Չափահասները հատկապես կարող են հակված լինել դեպրեսիվ տրամադրություն ունենալուն հասարակական մերժման, հասակակիցների ճնշման կամ ահաբեկման[10] պատճառով։

ԱնհատականությունԽմբագրել

Անհատականության տիրույթում բարձր չափի նևրոտիզմը հնարավոր է[11] դարձնում դեպրեսիվ սիմպտոմների, ինչպես նաև դեպրեսիվ ախտորոշումների զարգացումը, և դեպրեսիան զուգակցվում է ցածր էքստրավերսիայի[12] հետ։ Անհատականության մյուս ցուցիչներից կարող են լինել․ տրամադրության ժամանակավոր, բայց կտրուկ փոփոխությունները, կարճաժամկետ անհուսությունը, այն գործերի նկատմամբ անտարբերությունը, որոնք եղել են տվյալ անձի կյանքի մասը, քնի խախտումը, նախկին հասարակական կյանքից դուրսմղումը, ախորժակի փոփոխությունները և կենտրոնանալու[13] դժվարությունը։

Սեռական ինքնություն և սեքսուալությունԽմբագրել

Մարդիկ, ովքեր մարգինալացված են կա՛մ իրենց սեռական ինքնության, կա՛մ սեռական ուղղվածության պատճառով, ավելի հակված են դեպրեսիաի[14]։ Թիրախային խմբերը վիճակագրորեն ավելի մեծ հավանականությամբ են ինքնասպանություն[15] գործում։

ԲուժումներԽմբագրել

Դեպրեսիան կարող է նաև առողջապահության հետ կապված խնդիր լինել, օրինակ՝ դեղորայքից առաջացած դեպրեսիա։ Դեպրեսիային առնչվող թերապիաները ներառում են ինտերֆերոնային աթերապիան, բետա-բլոքերները, իզոտետինը, հակաբեղմնավորիչները[16], սրտային դեղերը, ջղաձգության դեմ դեղերը, հակամիգրենային դեղահաբերրը, անտիպսիխոտիկ դեղերը, հորմոնալ դեղերը, ինչպիսիք են գոնադոտրոպին արտազատող հորմոնային[17] դեղերը։

ՆյութածինԽմբագրել

Որոշ դեղահաբերի չարաշահումը կարող է առաջացնել կամ սրել դեպրեսիան, լինի դա թունավորման, դուրսգրման թե քրոնիկ օգտագործման հետևանքով։ Սրանց մեջ են ալկոհոլը, հանգստացնողները (ներառյալ դեղատոմսային բեզոդիազեպինները), օփիոիդները (ներառյալ դեղատոմսային ցավազրկողները և անօրինական դեղերը, օրինակ՝ հերոինը), խթանիչները (օրինակ՝ կոկաինը ամֆետամինը), հալյուցինոգենները և ինհալանտները[18]։ .[18]

Ոչ պսիխիատրիկ հիվանդություններ

Դեպրեսիվ տրամադրությունը կարող է արդյունք լինել մի շարք ինֆեկցիոն հիվանդությունների, սննդային խանգարումների, նյարդաբանական պայմանների[19] և հոգեբանական խնդիրների, ներառյալ հիպոանդրոգենիզմը (տղամարդկանց մոտ), Էդիսոնի հիվանդությունը, Քուշինգի համախտանիշ, հիպոթիրոիդիզմը, Լայմի հիվանդությունը, բազմակի սկլերոզը, Պարկինսոնի հիվանդությունը, քրոնիկ ցավը, կաթվածը[20], շաքարախտը[21] և քաղցկեղը[22]։

Հոգեբուժական սինդրոմներԽմբագրել

Մի շարք հոգեբուժական սինդրոմներ դիտարկում են դեպրեսիվ տրամադրությունը որպես գլխավոր սիմպտոմ։ Տրամադրության շեղումները շեղումների խումբ են, որոնք համարվում են տրամադրության գլխավոր խանգարումներ։ Սրանցից են համարվում խոր դեպրեսիվ խախտումը (ԽԴԽ՝ որը հաճախ անվանվում է խորը դեպրեսիա կամ կլինիկական դեպրեսիա), երբ անձն ունենում է առնվազն երկշաբաթյա ընկճված տրամադրություն կամ հետաքրքրության ու հաճույքի կորուստ գործունեության համարյա բոլոր ոլորտներում և դիստիմիան՝ ընկճված տրամադրության քրոնիկ վիճակ, որի ախտանշանները չունեն ԽԴԽ- ի ծանրությունը։ Տրամադրության ևս մեկ շեղում՝ երկբևեռ խանգարումը, դիտարկում է ոչ նորմալ բարձր տրամադրության, ճանաչման և էներգիայի մակարդակների մեկ և ավելի էպիզոդներ, բայց նաև կարող է ընդգրկել ընկճվածության մեկ և ավելի էպիզոդներ[23]։ Երբ դեպրեսիվ էպիզոդների ընթացքը կրում է եղանակային բնույթ, ապա այդ խախտումը կարելի է բնութագրել որպես եղանակային աֆֆեկտիվ խախտում։ Տրամադրության խախտումներից բացի սահմանային անհատականության խախտումը բնութագրվում է որպես ծայրահեղորեն ինտենսիվ ընկճված տրամադրություն, ճշգրտման խանգարումը ընկճված տրամադրությամբ․ սա տրամադրության շեղում է, որն ի հայտ է գալիս որպես հոգեբանական պատասխան ճանաչելի իրադարձությանը կամ ստրեսորին, որտեղ վերջնական էմոցիոնալ կամ վարքային սիմպտոմները կարևոր են, բայց չեն համապատասխանում ԽԴԽ[24]-ի չափանիշներին, ինչպես նաև հետտրավմատիկ սթրեսսային խանգարումը , մտավոր խանգարում, որը երբեմն հաջորդում է տրավմային , և սովորաբար ուղեկցվում է ընկճված տրամադրությամբ[25]։

Պատմական ակնարկԽմբագրել

Ուսումնասիրողներն սկսել են հայեցակարգային ձևակերպումներ տալ այն ձևերին, որոնցով ռասիզմի և գաղութատիրության պատմական ժառանգությունը կարող է ստեղծել դեպրեսիվ պայմաններ[26][27]։

Ինչպես վարվելԽմբագրել

Ընկճված տրամադրությունը կարող է չպահանջել պրոֆեսիոնալ բուժում և կարող է լինել նորմալ ժամանակավոր արձագանք կյանքի իրադարձություններին, որևէ բժշկական վիճակի ախտանիշ կամ որևէ դեղի կամ բուժման կողմնակի էֆֆեկտ։ Երկարատև ընկճված տրամադրությունը, հատկապես ուրիշ ախտանիշների հետ համատեղ, կարող է հանգեցնել հոգեբուժակական կամ մտավոր վիճակի դիագնոզի, որը կարող է օգուտ քաղել բուժումից։ Միացյալ Թագավորության Առողջապահության Գերազանցության Ազգային Ինստիտուտի ( ԱԳԱԻ) 2009թ․ ուղեցույցները նշում են, որ հակադեպրեսանտները չպետք է սովորաբար օգտագործվեն մեղմ դեպրեսիայի նախնական բուժման համար, քանի որ ռիսկ-օգուտ հարաբերությունը փոքր[27] է։ Ֆիզիկական ակտիվությունը կարող է ունենալ պաշտպանական էֆֆեկտ դեպրեսիայի առաջացման դեմ[27]։

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Disease Ontology release 2019-05-13 — 2019-05-13 — 2019.
  2. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5)։ American Psychiatric Association։ 2013 
  3. Christine Heim, D. Jeffrey Newport, Tanja Mletzko, Andrew H. Miller, Charles B. Nemeroff (July 2008)։ «The link between childhood trauma and depression: Insights from HPA axis studies in humans»։ Psychoneuroendocrinology 33 (6): 693–710։ PMID 18602762։ doi:10.1016/j.psyneuen.2008.03.008։ Վերցված է 20 April 2014 
  4. Pillemer Karl, Suitor J. Jill, Pardo Seth, Henderson Jr Charles (2010)։ «Mothers' Differentiation and Depressive Symptoms Among Adult Children»։ Journal of Marriage and Family 72 (2): 333–345։ PMC 2894713։ PMID 20607119։ doi:10.1111/j.1741-3737.2010.00703.x 
  5. «Sexual and physical abuse in childhood is associated with depression and anxiety over the life course: systematic review and meta-analysis»։ Int J Public Health 59 (2): 359–72։ April 2014։ PMID 24122075։ doi:10.1007/s00038-013-0519-5 
  6. «Sexual and physical abuse in childhood is associated with depression and anxiety over the life course: systematic review and meta-analysis»։ Int J Public Health 59 (2): 359–72։ April 2014։ PMID 24122075։ doi:10.1007/s00038-013-0519-5 
  7. Schmidt Peter (2005)։ «Mood, Depression, and Reproductive Hormones in the Menopausal Transition»։ The American Journal of Medicine։ 118 Suppl 12B (12): 54–8։ PMID 16414327։ doi:10.1016/j.amjmed.2005.09.033 
  8. Rashid T., Heider I. (2008)։ «Life Events and Depression»։ Annals of Punjab Medical College 2 (1)։ Վերցված է 15 October 2012 
  9. Mata D. A., Ramos M. A., Bansal N, Khan R, Guille C, Di Angelantonio E, Sen S (2015)։ «Prevalence of Depression and Depressive Symptoms Among Resident Physicians: A Systematic Review and Meta-analysis»։ JAMA 314 (22): 2373–2383։ PMC 4866499։ PMID 26647259։ doi:10.1001/jama.2015.15845 
  10. Davey C. G., Yücel M, Allen N. B. (2008)։ «The emergence of depression in adolescence: Development of the prefrontal cortex and the representation of reward»։ Neuroscience & Biobehavioral Reviews 32 (1): 1–19։ PMID 17570526։ doi:10.1016/j.neubiorev.2007.04.016 
  11. Jeronimus (2016)։ «Neuroticism's prospective association with mental disorders: A meta-analysis on 59 longitudinal/prospective studies with 443 313 participants»։ Psychological Medicine 46 (14): 2883–2906։ PMID 27523506։ doi:10.1017/S0033291716001653 
  12. Kotov (2010)։ «Linking "big" personality traits to anxiety, depressive, and substance use disorders: a meta-analysis»։ Psychological Bulletin 136 (5): 768–821։ PMID 20804236։ doi:10.1037/a0020327 
  13. «Signs and Symptoms of Mild, Moderate, and Severe Depression»։ 2017-03-27 
  14. Plöderl M, Tremblay P (2015)։ «Mental health of sexual minorities. A systematic review»։ International Review of Psychiatry (Abingdon, England) 27 (5): 367–85։ PMID 26552495։ doi:10.3109/09540261.2015.1083949 
  15. {https://www.reuters.com/article/us-health-lgbt-teen-suicide/lgbt-youth-at-higher-risk-for-suicide-attempts-idUSKCN1MI1SL}
  16. Rogers, Pies Ronald (9 January 2017)։ «General Medical Drugs Associated with Depression»։ Psychiatry (Edgmont) 5 (12): 28–41։ ISSN 1550-5952։ PMC 2729620։ PMID 19724774 
  17. Botts S, Ryan M։ Drug-Induced Diseases Section IV: Drug-Induced Psychiatric Diseases Chapter 18: Depression։ էջեր 1–23 
  18. 18,0 18,1 American Psychiatric Association (2013)։ Diagnostic and statistical manual of mental disorders, fifth edition.։ Arlington, VA: American Psychiatric Association 
  19. Murray ED, Buttner N, Price BH. (2012) Depression and Psychosis in Neurological Practice. In: Neurology in Clinical Practice, 6th Edition. Bradley WG, Daroff RB, Fenichel GM, Jankovic J (eds.) Butterworth Heinemann. 12 April 2012. 978-1437704341
  20. Saravane D, Feve B, Frances Y, Corruble E, Lancon C, Chanson P, Maison P, Terra JL և այլք: (2009)։ «Drawing up guidelines for the attendance of physical health of patients with severe mental illness»։ L'Encéphale 35 (4): 330–9։ PMID 19748369։ doi:10.1016/j.encep.2008.10.014 
  21. Rustad JK, Musselman DL, Nemeroff CB (2011)։ «The relationship of depression and diabetes: Pathophysiological and treatment implications»։ Psychoneuroendocrinology 36 (9): 1276–86։ PMID 21474250։ doi:10.1016/j.psyneuen.2011.03.005 
  22. Li M, Fitzgerald P, Rodin G (2012)։ «Evidence-based treatment of depression in patients with cancer»։ Journal of Clinical Oncology 30 (11): 1187–96։ PMID 22412144։ doi:10.1200/JCO.2011.39.7372 
  23. Gabbard Glen O.։ Treatment of Psychiatric Disorders 2 (3rd ed.)։ Washington, DC: American Psychiatric Publishing։ էջ 1296 
  24. American Psychiatric Association (2000a)։ Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fourth Edition, Text Revision: DSM-IV-TR։ Washington, DC: American Psychiatric Publishing, Inc.։ ISBN 978-0-89042-025-6 
  25. Vieweg W. V., Fernandez D. A., Beatty-Brooks M, Hettema J. M., Pandurangi A. K., Pandurangi Anand K. (May 2006)։ «Posttraumatic Stress Disorder: Clinical Features, Pathophysiology, and Treatment»։ Am. J. Med. 119 (5): 383–90։ PMID 16651048։ doi:10.1016/j.amjmed.2005.09.027 
  26. Cvetkovich Ann (2012)։ Depression: A Public Feeling։ Durham, NC: Duke University Press Books։ ISBN 978-0822352389 
  27. 27,0 27,1 27,2 Cox William T.L., Abramson Lyn Y., Devine Patricia G., Hollon Steven D. (2012)։ «Stereotypes, Prejudice, and Depression: The Integrated Perspective»։ Perspectives on Psychological Science 7 (5): 427–49։ PMID 26168502։ doi:10.1177/1745691612455204 

Արտաքին հղումներԽմբագրել