Բացել գլխավոր ցանկը

Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն

(Վերահղված է FIFA World Cupից)

Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն (անգլ.՝ FIFA World Cup, նաև մունդիալ (իսպ.՝ Copa Mundial de Fútbol-ից), ֆուտբոլի միջազգային առաջնություն։ Անցկացվում է 4 տարին 1 անգամ։ Առաջին անգամ անցկացվել է 1930 թվականին։ 1942 և 1946 թթ․ աշխարհի առաջնություն չի անցկացվել Երկրորդ Աշխարհամարտի պատճառով։ Մինչև այժմ անցկացվել է աշխարհի առաջնության 20 խաղարկություն, որոնց ընթացքում հինգ անգամ ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոն են ճանաչվել Բրազիլիայի (1958, 1962, 1970, 1994, 2002), չորսական անգամ՝ Գերմանիայի (1954, 1974, 1990, 2014) և Իտալիայի (1934, 1938, 1982, 2006), երկուական անգամ՝ Ուրուգվայի (1930, 1950), Արգենտինայի (1978, 1986) և Ֆրանսիայի (1998, 2018), մեկական անգամ՝ Անգլիայի (1966) և Իսպանիայի (2010) ազգային հավաքականները։ Աշխարհի գործող չեմպիոն է հանդիսանում Ֆրանսիայի հավաքականը։

Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն
անգլ.՝ FIFA World Cup
Ֆուտբոլային ասոցիացիա ՖԻՖԱ
Հիմնվել է 1930
Ակումբների քանակ 32 (վերջնական մրցաշար)
204 (որակավորման փուլ 2010 թ.)
Gold medal blank.svg Ներկայիս չեմպիոն Ֆրանսիա Ֆրանսիա (2-րդ տիտղոս)
Ամենատիտղոսավոր թիմ Բրազիլիա Բրազիլիա (5 տիտղոս)
Պաշտոնական կայք www.fifa.com
Աշխարհի Առաջնություն 2018

Աշխարհի առաջնությունը ամենավարկանիշային ֆուտբոլային մրցաշարն է աշխարհում, ամենաշատ դիտվող սպորտային մրցությունն է` առաջ անցնելով անգամ օլիմպիական խաղերից: Ընդհանուր առմամբ 2006 թ. աշխարհի առաջնության բոլոր խաղերը միասին վերցված դիտել են 26.29 միլիարդ մարդ, իսկ եզրափակիչը դիտել է աշխարհի բնակչության մեկ իններորդ մասը[1][2][3][4]:

ՊատմությունԽմբագրել

 
ՖԻՖԱ աշխարհի առաջնության անցկացման վայրերը 1930–2022: Կանաչ` մեկ անգամ, մուգ կանաչ` երկու անգամ, բաց կանաչ` նախատեսվում է

Նախորդ միջազգային մրցություններԽմբագրել

Աշխարհում առաջին միջազգային ֆուտբոլային հանդիպումը կայացել է Գլազգո 1872 թվականին Շոտլանդիայի և Անգլիայի միջև[5] և ավարտվել է 0–0 հաշվով: Առաջին միջազգային մրցությունը ամենամյա Ֆուտբոլի Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնությունն է, որը անցկացվել է 1884 թվականից[6]: Ֆուտբոլի զարգացման հետ մեկտեղ 20-րդ դարի սկզբին առանց մեդալների ֆուտբոլն ընգրկվեց 1900 և 1904 թվականների Օլիմպիական խաղերում[7]:

Երբ ՖԻՖԱ-ն հիմնադրվեց 1904 թվականին, փորձեց կազմակերպել միջազգային մրցություն Շվեյցարիայում Օլիմպիական խաղերից դուրս 1906 թվականին: Քանի որ միջազգային ֆուտբոլը չէր ձևավորվել, այս փորձը անհաջողությամբ պսակվեց[8]:

1908 թվականի Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերում ֆուտբոլը ճանաչվեց պաշտոնական մրցություն: Այդ ժամանակ խաղում էին միայն սիրողական ֆուտբոլիստներ և խաղերում հաղթեց Անգլիայի հավաքականը, որը կրկնեց հաղթանակը 1912 թվականի խաղերում:

1909 թվականին Թոմաս Լիփթոնը կազմակերպեց իր անվամբ մրցաշար Թուրինում: Այս մրցույթում խաղում էին տարբեր երկրների ակումբներ, ոչ հավաքականներ: Այս մրցությունը հաճախ կոչում են Առաջին աշխարհի գավաթ[9] և ներգրավեց Իտալիայի, Գերմանիայի և Շվեյցարիայի ամենահեղինակավոր ակումբներին, սակայն Անգլիան հրաժարվեց մասնակեցլ: Լիփթոնը հրավիրեց անգլիական Վեստ Օկլենդ Թաուն ակումբին, որը դարձավ առաջնության հաղթող և պաշտպանեց տիտղոսը 1911 թվականին:

1914 թվականին ՖԻՖԱ-ն համաձայնեց համարել Օլիմպիական առաջնությունը որպես «ֆուտբոլի աշխարհի սիրողական առաջնություն» և վերցրեց իր վրա մրցույթի հսկողությունը[10]: Սա ճանապարհ բացեց աշխարհում առաջին միջմայրցամաքային ֆուտբոլային մրցաշարի 1920 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերում, որին մասնակցեց Եգիպտոսը և 13 եվրոպական հավաքական և հաղթող դարձավ Բելգիան[11]: Ուրուգվայը հաղթեց մյուս երկու Օլիմպիական խաղերում:

Աշխարհի գավաթներ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջԽմբագրել

 
Սենտենարիո մարզադաշտ, 1930 թվականի Աշխարհի գավաթի եզրափակչի վայրը Ուրուգվայի Մոնտեվիդեո քաղաքում

Օլիմպիական խաղերի ֆուտբոլային առաջնությունների հաջողություններից հետո ՖԻՖԱ նախագահ Ժյուլ Ռիմեն նորից սկսեց մտածել Օլիմպիական խաղերից դուրս սեփական առաջնության մասին: 1928 թվականի մայիսի 28-ին Ամստերդամում կայացած ՖԻՖԱ-ի համաժողովում որոշվեց կազմակերպել ինքնուրույն ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն[12]: Քանի որ Ուրուգվայը, որը այդ տարի նշում էր իր անկախության հարյուր ամյակը, որոշվեց Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունը անցկացնել հենց Ուրուգվայում:

ՖԻՖԱ-ի անդամ մի քանի երկրների ուղարկվեց հրավեր մասնակցելու առաջնությանը, սակայն Եվրոպայի երկրների համար նշանակում էր անցնել Ատլանտյան օվկիանոսը և հասնել Ուրուգվայ: Մրցույթի սկզբից երկու ամիս առաջվա դրությամբ ոչ մի եվրոպական երկիր չէր ընդունել հրավերը: Ռիմեն պահանջեց Բելգիայի, Ֆրանսիայի, Ռումինիայի և Հարավսլավիայի հավաքականներին մասնակցել առաջնությանը: Ընդհանուր մասնակցեցին 13 երկիր, յոթը` Հարավային ամերիկայից, չորսը Եվրոպայից և երկուսը` Հյուսիսային Ամերիկայից:

Առաջին երկու խաղերը անցկացվեցին միաժամանակ, Ֆրանսիան և ԱՄՆ-ն հաղթանակ տարան համապատասխանաբար Մեքսիկայի և Բելգիայի հանդեպ: Աշխարհի առաջնությունների պատմության մեջ առաջին գոլը հեղինակեց Լուսիեն Լորենը Ֆրանսիայից[13]: Եզրափակչում Ուրուգվայը առավելության հասավ Արգենտինայի նկատմամբ և դարձավ առաջին գավաթակիրը[14]:

Աշխարհի գավաթի հիմնադրումից հետո Ամառային օլիմպիական խաղեր 1932-ը կայացավ Լոս Անջելեսում և նախատեսված չէր անցկացնել ֆուտբոլի մրցություն քանի որ ֆուտբոլը ԱՄՆ-ում ժողովրդականություն չէր վայելում[15]: Օլիմպիական ֆուտբոլը վերադարձավ 1936 թվականի Օլիմպիական խաղերում, սակայն ավելի վարկանիշային էր Աշխարհի գավաթը:

Առաջին Աշխարհի առաջնությունները ունեցան ուղևորության և պատերազմի հետ կապված խնդիրներ: Քիչ հարավամերիկյան հավաքականներ ցանկացան ուղևորվել Եվրոպա 1934 և 1938 թվականների առաջնություններին մասնակցելու համար: Բրազիլիան միակ հարավամերիկյան հավաքականն էր, որը մասնակցեց երկուսին: 1942 և 1946 թվականների առաջնությունները, որոնք պետք է կայանային Նացիստական Գերմանիայում և Բրազիլիայում[16], չեղարկվեցին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և դրա հետևանքների պատճառով:

Խաղարկությունների արդյունքներԽմբագրել

Տարի Անցկացման վայրը Չեմպիոն Հաշիվը Փոխչեմպիոն Երրորդ տեղ Հաշիվը Չորրորդ տեղ Թիմերի քանակը
1930
Մանրամասն
  Ուրուգվայ  
Ուրուգվայ
4 : 2  
Արգենտինա
 
Միացյալ Նահանգներ
 
Հարավսլավիա
13
1934
Մանրամասն
  Իտալիա  
Իտալիա
2 : 1 ԼԺՀ  
Չեխոսլովակիա
 
Գերմանիա
3 : 2  
Ավստրիա
16
1938
Մանրամասն
  Ֆրանսիա  
Իտալիա
4 : 2  
Հունգարիա
 
Բրազիլիա
4 : 2  
Շվեդիա
15
1950
Մանրամասն
  Բրազիլիա  
Ուրուգվայ
 
Բրազիլիա
 
Շվեդիա
 
Իսպանիա
13
1954
Մանրամասն
  Շվեյցարիա  
Արևմտյան Գերմանիա
3 : 2  
Հունգարիա
 
Ավստրիա
3 : 1  
Ուրուգվայ
16
1958
Մանրամասն
  Շվեդիա  
Բրազիլիա
5 : 2  
Շվեդիա
 
Ֆրանսիա
6 : 3  
Արևմտյան Գերմանիա
16
1962
Մանրամասն
  Չիլի  
Բրազիլիա
3 : 1  
Չեխոսլովակիա
 
Չիլի
1 : 0  
Հարավսլավիա
16
1966
Մանրամասն
  Անգլիա  
Անգլիա
4 : 2 ԼԺՀ  
Արևմտյան Գերմանիա
 
Պորտուգալիա
2 : 1  
Խորհրդային Միություն
16
1970
Մանրամասն
  Մեքսիկա  
Բրազիլիա
4 : 1  
Իտալիա
 
Արևմտյան Գերմանիա
1 : 0  
Ուրուգվայ
16
1974
Մանրամասն
  Գերմանիա  
Արևմտյան Գերմանիա
2 : 1  
Հոլանդիա
 
Լեհաստան
1 : 0  
Բրազիլիա
16
1978
Մանրամասն
  Արգենտինա  
Արգենտինա
3 : 1 ԼԺՀ  
Հոլանդիա
 
Բրազիլիա
2–1  
Իտալիա
16
1982
Մանրամասն
  Իսպանիա  
Իտալիա
3 : 1  
Արևմտյան Գերմանիա
 
Լեհաստան
3 : 2  
Ֆրանսիա
24
1986
Մանրամասն
  Մեքսիկա  
Արգենտինա
3 : 2  
Արևմտյան Գերմանիա
 
Ֆրանսիա
4 : 2 ԼԺՀ  
Բելգիա
24
1990
Մանրամասն
  Իտալիա  
Արևմտյան Գերմանիա
1 : 0  
Արգենտինա
 
Իտալիա
2 : 1  
Անգլիա
24
1994
Մանրամասն
  Միացյալ Նահանգներ  
Բրազիլիա
0 : 0 ԼԺՀ
3 ։ 2 ՀՏՀ
 
Իտալիա
 
Շվեդիա
4 : 0  
Բուլղարիա
24
1998
Մանրամասն
  Ֆրանսիա  
Ֆրանսիա
3 : 0  
Բրազիլիա
 
Խորվաթիա
2 : 1  
Հոլանդիա
32
2002
Մանրամասն
  Հարավային Կորեա
  Ճապոնիա
 
Բրազիլիա
2 : 0  
Գերմանիա
 
Թուրքիա
3 : 2  
Հարավային Կորեա
32
2006
Մանրամասն
  Գերմանիա  
Իտալիա
1 : 1 ԼԺՀ
5 ։ 3 ՀՏՀ
 
Ֆրանսիա
 
Գերմանիա
3 : 1  
Պորտուգալիա
32
2010
Մանրամասն
  Հարավային Աֆրիկա  
Իսպանիա
1 : 0 ԼԺՀ  
Հոլանդիա
 
Գերմանիա
3 : 2  
Ուրուգվայ
32
2014
Մանրամասն
  Բրազիլիա  
Գերմանիա
1 : 0 ԼԺՀ  
Արգենտինա
 
Հոլանդիա
3 : 0  
Բրազիլիա
32
2018
Մանրամասն
  Ռուսաստան  
Ֆրանսիա
4 : 2  
Խորվաթիա
 
Բելգիա
2 : 0  
Անգլիա
32
2022
Մանրամասն
  Կատար 32
2026
Մանրամասն
  Միացյալ Նահանգներ
  Մեքսիկա
  Կանադա
48

ԾանոթությունԽմբագրել

  1. «2006 FIFA World Cup broadcast wider, longer and farther than ever before»։ FIFA.com։ Fédération Internationale de Football Association։ 6 February 2007։ Վերցված է 11 October 2009 
  2. Tom Dunmore, Historical Dictionary of Soccer, page 235, quote "The World Cup is now the most-watched sporting event in the world on television, above even the Olympic Games."
  3. Stephen Dobson and John Goddard, The Economics of Football, page 407, quote "The World Cup is the most widely viewed sporting event in the world: the estimated cumulative television audience for the 2006 World Cup in Germany was 26.2 billion, an average of 409 million viewers per match."
  4. Glenn M. Wong, The Comprehensive Guide to Careers in Sports, page 144, quote "The World Cup is the most-watched sporting event in the world. In 2006, more than 30 billion viewers in 214 countries watched the World Cup on television, and more than 3.3 million spectators attended the 64 matches of the tournament."
  5. «England National Football Team Match No. 1»։ England Football Online։ Վերցված է 19 November 2007 
  6. «British PM backs return of Home Nations championship»։ Agence France-Presse։ Վերցված է 16 December 2007 
  7. Elbech Søren, Stokkermans Karel (26 June 2008)։ «Intermediate Games of the IV. Olympiad»։ rec.sport.soccer Statistics Foundation 
  8. «History of FIFA – FIFA takes shape»։ FIFA.com։ Fédération Internationale de Football Association։ Վերցված է 12 July 2014 
  9. «'The First World Cup'. The Sir Thomas Lipton Trophy»։ Shrewsbury and Atcham Borough Council։ 10 October 2003։ Արխիվացված է օրիգինալից 29 November 2003-ին։ Վերցված է 11 April 2006 
  10. «History of FIFA – More associations follow»։ FIFA.com։ Fédération Internationale de Football Association։ Վերցված է 12 July 2014 
  11. Reyes Macario (18 October 1999)։ «VII. Olympiad Antwerp 1920 Football Tournament»։ rec.sport.soccer Statistics Foundation։ Վերցված է 10 June 2006 
  12. «History of FIFA – The first FIFA World Cup»։ FIFA.com։ Fédération Internationale de Football Association։ Վերցված է 12 July 2014 
  13. Molinaro John F։ «The World Cup's 1st goal scorer»։ CBC։ Վերցված է 12 July 2014 
  14. «FIFA World Cup Origin» (PDF)։ FIFA.com։ Fédération Internationale de Football Association։ Արխիվացված է օրիգինալից 14 June 2010-ին։ Վերցված է 19 November 2007 
  15. «The Olympic Odyssey so far ... (Part 1: 1908–1964)»։ FIFA.com։ Fédération Internationale de Football Association։ 9 June 2004։ Վերցված է 12 July 2014 
  16. «Los datos más curiosos de la Fiesta del Fútbol - Brasil 1950»։ Արխիվացված է օրիգինալից 1 July 2012-ին։ Վերցված է 17 April 2012