Լինց (գերմ.՝ Linz), քաղաք Ավստրիայի հյուսիսային մասում, Վերին Ավստրիա երկրամասում։ Այն Վերին Ավստրիայի նահանգակենտրոնն է։ Տարածքը 96 կմ² է, իսկ բնակչությունը 190 000 մարդ (2010 թ-ի տվյալներով)։

Քաղաք
Լինց

Linz

Linz landscape (8427491138).jpg
Զինանշան
Wappen Linz.svg

PlacodeLinz.jpg
Կոորդինատներ: 48°18′0″ հս․ լ. 14°17′0″ ավ. ե. / 48.30000° հս․. լ. 14.28333° ավ. ե. / 48.30000; 14.28333
ԵրկիրԱվստրիա Ավստրիա
ԵրկրամասՎերին Ավստրիա
ԲուրգոմիստրՖրանց Դոբուշ
Առաջին հիշատակում799
Մակերես96 կմ²
ԲԾՄ266 մ
Բնակչություն190 000 մարդ (2010)
Ժամային գոտիUTC+1
Հեռախոսային կոդ0732
Փոստային ինդեքսներ4010, 402x, 403x, 404x
Ավտոմոբիլային կոդL
Պաշտոնական կայքlinz.at
##Լինց (Ավստրիա)
Red pog.png
##Լինց (Վերին Ավստրիա)
Red pog.png

Քաղաքը գտնվում է Դանուբ գետի ափին։ Այն իր մեծությամբ երրորդ քաղաքն է Վիեննայից և Գրացից հետո։ Քաղաքի հետ կապ ունեն Յոհան Կեպլերը, Ադոլֆ Հիտլերը, Անտոն Բրուքները, Լյուդվիգ Վիտգենշթայնը։

ԱնվանումԽմբագրել

Անվանումն ունի կելտական ծագում․ ոմանք ենթադրում են, որ առաջացել է Lenta «լորենի» բառից, ոմանք էլ՝ llian «ջուր, առու, գետակ» բառից[1]։

ՊատմությունԽմբագրել

Քաղաքը հիմնադրել են հռոմեացիները մ․ թ․ ա․ 15 թվականին կելտական հինավուրց Լենտոս բնակավայրի տեղում որպես կայսրության հյուսիսային սահմանի պաշտպանական կետ[2]։

Միջնադարում քաղաքը մտել է Սրբազան Հռոմեական կայսրության կազմի մեջ։ Այն առևտրական կարևոր նշանակություն է ունեցել՝ Լեհաստանն ու Չեխիան կապելով Հարավային Եվրոպային։

15-րդ դարում քաղաքը բուռն զարգացում է ապրել։ Ֆրիդրիխ III կայսրը, որ անհաջող պատերազմ է մղել Հունգարիայի թագավոր Մատյաշ Հունյադիի հետ, իր նստավայրը 1485 թվականին տեղափոխել է Լինց, իսկ 1490 թվականին քաղաքը հռչակել է կայսրության մայրաքաղաք։ Մայրաքաղաքի կարգավիճակը, սակայն, Լինցը կորցրել է երեք տարի անց՝ կայսրի մահից անմիջապես հետո։

1497 թվականին քաղաքում Դանուբի վրայով կամուրջ է կառուցվել։ 16-17-րդ դարերում քաղաքի զարգացումը դանդաղել է՝ պայմանավորված ժանտախտի համաճարակով ու պատերազմներով։ 1785 թվականից այն դարձել է եպիսկոպոսական կենտրոն։

Քաղաքում տարբեր ժամանակներում բնակվել են նշանավոր շատ մարդիկ։ 1612-1626 թվականներին այստեղ ապրել ու աշխատել է մաթեմատիկոս, աստղագետ Յոհան Կեպլերը։ 1855-1868 թվականներին Լինցում ապրել է կոմպոզիտոր Անտոն Բրուքները։ Կյանքի վերջին քսան տարիներին այս քաղաքում է ապրել գրող ու նկարիչ Ադալբերտ Շտիֆտերը։

19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին քաղաքը վերածվել է արդյունաբերական խոշոր կենտրոնի, հատկապես զարգացում է ապրել պողպատի ու քիմիական արդյունաբերությունը։

Բրաունաու ամ Ինում ծնված Ադոլֆ Հիտլերը մանկությունն ու պատանեկությունն անցկացրել է Լինցում՝ այն համարելով իր հարազատ քաղաքը։ Դիկտատորը երազել է վերակառուցել Լինցը՝ այն դարձնելով Նացիստական Գերմանիայի օրինակելի քաղաք։ Լինցի շրջանի մեջ մտնող Լեոնդինգ քաղաքում են գտնվում նրա ծնողների ու Հիտլերների ընտանիքի անդամների գերեզմանները։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Լինցից 25 կմ հեռավորության վրա կառուցվել է Մաուտհաուզեն համակենտրոնացման ճամբարը։ 1945 թվականին քաղաքը գրավել են ԽՍՀՄ-ի ու ԱՄՆ-ի զորքերը։ Հետպատերազմյան շրջանում քաղաքը Դանուբ գետով բաժանվել է խորհրդային ու ամերիկյան հատվածների։

1945-1950 թվականներին Լինցի շրջակայքը դարձել է փախստականների ու ծպտված մարդկանց խոշոր կենտրոն։ Մոտ 150,000 ծպտված հրեա անցել է այս շրջանով։ 1946 թվականի հունիսին այստեղ ձևավորված Վեգշայդ ճամբարը տրանզիտային ամենամեծ ճամբարն է եղել Ավստրիայում․ այնտեղ միաժամանակ կարողացել է գտնվել 3,000-4,000 մարդ։

Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիրԽմբագրել

Աշխարհագրական դիրքԽմբագրել

Քաղաքը գտնվում է երկրի հյուսիս-արևմուտքում՝ Դանուբի երկու կողմերում, մայրաքաղաք Վիեննայից արևմուտք, ծովի մակերևույթից 266 մ բարձրության վրա։ Հռոմեացիների լեզվով այն հնչում էր Լենցիա։ Լինց անունով քաղաքն արդեն հիշատակվում է 799 թվականին, երբ այնտեղ կառուցվել է Սուրբ Մարտինի եկեղեցին․ այն պահպանված հնագույն եկեղեցին է Ավստրիայում։

ԿլիմաԽմբագրել

Կլիման չափավոր մայրցամաքային է։ Ձմեռը մեղմ է, հաճախ է ձյուն տեղում։ Ձմեռային ամենացուրտ ամիսը հունվարն է․ ջերմաստիճանն իջնում է մինչև -14 °C։ Ամառները տաք են ու արևոտ։ Ամենատաք ամիսները հուլիսն ու օգոստոսն են, ջերմաստիճանը՝ +20 °C։ Տեղումների տարեկան միջին քանակությունը կազմում է 600-2,000 մմ։

ԲնակչությունԽմբագրել

2019 թվականի դրությամբ քաղաքն ուներ 205,726 բնակչություն[4]։ Մինչև 20-րդ դարի կեսերը լինցի բնակչության թվաքանակը զգալիորեն աճել է, սակայն վերջին քսան տարիների ընթացքում այն բացասական աճ է գրանցում։

Տարեթիվ 1900 1951 1961 1971 1981 1991 2001 2006 2012
Բնակչություն (հազ․) 83,3 184,6 195,9 204,8 199,9 203,0 183,5 188,9 191,1

Վարչական բաժանումԽմբագրել

Լինցը 2014 թվականի դրությամբ բաժանվում է 16 վարչական շրջանների[5]

№no. Անվանում Բնակչություն Տարածք
1. Innere Stadt 24,785 278.9
2. Urfahr 23,581 426.8
3. Pöstlingberg 4,527 851.1
4. St. Magdalena 11,890 655.3
5. Dornach-Auhof 7,283 682.6
6. Kaplanhof 9,753 243.2
7. Franckviertel 7,216 120.7
8. Bulgariplatz 14,993 260.3
9. Froschberg 11,654 452.8
10. Bindermichl-Keferfeld 19,875 412.0
11. Spallerhof 12,021 297.1
12. Neue Heimat 13,095 413.2
13. Kleinmünchen-Auwiesen 22,209 645.1
14. Industriegebiet-Hafen 138 1,277.4
15. Ebelsberg 10,763 1,291.2
16. Pichling 7,812 1,290.0

ՏնտեսությունԽմբագրել

ԱրդյունաբերությունԽմբագրել

Լինցը արդյունաբերական խոշոր կենտրոն է։ քաղաքում զարգացած են մետալուրգիական, քիմիական, նավթաքիմիական, տեքստիլ, էլեկտրատեխնիկական ու սննդի արդյունաբերությունները։ Արտադրական հիմնական ձեռնարկություններն են

  • Voestalpine մետալուրգիական կոնցերնը
  • Քիմիական Քեմիլինց կոնցերնը

ՏրանսպորտԽմբագրել

Քաղաքով անցնում է երկաթուղի, Վիեննա-Զալցբուրգ ավտոմայրուղին։ Բացի այդ՝ ճանապարհները տանում են երկրի հյուսիս ու հարավ, Չեխիայի հետ սահման։ Վիեննայից Լինց ճանապարհը գնացքով տևում է 1,5 ժամ։ «Երկնագույն Դանուբ» օդանավակայանը գտնվում է քաղաքից 10 կմ հեռավորության վրա։ Լինցից կանոնավոր ձևով չվերթեր են իրականացվում դեպի Ֆրանկֆուրտ, Լոնդոն և Ցյուրիխ, ինչպես նաև սեզոնային չվերթեր՝ դեպի Եվրոպայի տարբեր քաղաքներ։ Քաղաքի սահմաններում կա ուղևորատար գետային նավահանգիստ, որով նավարկություններ են կատարվում դեպի Մաուտհաուզեն, Վիեննա և Պասաու։

Քաղաքային տրանսպորտը ներկայանում է ավտոբուսներով, տրոլեյբուսներով ու տրամվայներով։ Տրամվայի առաջին գիծը՝ Պյոստլինգերբանը, որը տանում է դեպի Պյոստլինբերգ լեռ, բացվել է 1898 թվականին[6]։

Գիտություն և կրթությունԽմբագրել

 
Էլեկտրոնային արվեստի կենտրոն
  • Յոհան Կեպլերի անվան համալսարան խոշոր համալսարան, որտեղ ուսանում են 19,170 ուսանող (2017)։ Ունի երեք ֆակուլտետ՝ իրավագիտություն, հասարակական գիտություններ և տնտեսագիտություն։
  • Արվեստի ու արդյունաբերական դիզայնի համալսարան
  • Անտոն Բրուքների անվան երաժշտական ինստիտուտ
  • Կաթոլիկ աստվածաբանական համալսարան

ԻրադարձություններԽմբագրել

  • Տնտեսական հոգեբանության հետազոտությունների միջազգային միավորումը 1990 և 1993 թվականների իր ամառային դպրոցները կազմակերպել է Լինցում։

ՄշակույթԽմբագրել

 
Լենտոս թանգարան
 
Բրուքների անվան կենտրոն

ԹանգարաններԽմբագրել

  • Լենտոս ժամանակակից արվեստի թանգարան։ Ժամանակակից արվեստի ամենամեծ թանգարաններից մեկն է Ավստրիայում։
  • Վոլֆգանգ Գուրլիտի թանգարան
  • Շտիֆտերտի թանգարան
  • Լինցի ծագման թանգարան
  • Վերին Ավստրիայի երկրամասի թանգարան

ԹատրոններԽմբագրել

  • Երկրամասի թատրոն (Landestheater)։ Լինցի ամենամեծ թատրոնն է։
  • Ֆենիքս թատրոն
  • Քամելեոն վարիետե-թատրոն
  • Կելլեր թատրոն (թատրոն նկուղում)
  • Երաժշտական թատրոն

Մշակութային թատրոններԽմբագրել

  • Բրուքների համերգասրահը քաղաքի ամենամեծ համերգասրահն է։ Ամեն տարի սեպտեմբերին այստեղ կազմակերպվում է Բրուքների փառատոն։
  • Էլեկտրոնային արվեստի կենտրոն։ Նվիրված է 3D մոդելավորման ոլորտի ձեռքբերումներին և վիրտուալ իրականությանը։ Անցկացվում է ամենամյա Ars Electronica փառատոնը։

Լինցը 2009 թվականին եղել է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաքը։

Ճարտարապետություն և տեսարժան վայրերԽմբագրել

 
Նոր տաճար
 
Ուխտի եկեղեցի
  • Գլխավոր հրապարակ (Hauptplatz)։ Հին քաղաքի կենտրոնն է, գտնվում է Դանուբի հարավային ափին։ Գոյություն ունի 1260 թվականից և համարվում է երկրի միջնադարյան ամենամեծ հրապարակը։ Հրապարակի կենտրոնում գտնվում է Սուրբ Երրորդության սյունը (1723), որ կոչվում է նաև ժանտախտի սյուն, քանի որ տեղադրվել է ի նշան երախտագիտության Աստծուն ժանտախտի համաճարակից ազատվելու համար[7][8]։
  • Հին ռատուշա։ Գտնվում է Գլխավոր հրապարակում։ Կառուցվել է 1513 թվականին գոթական ոճով։ Գլխավոր ճակատամասը վերակառուցվել է 1658 թվականին բարոկկո ոճով։ Ներկայումս ռատուշայի շենքում գործում է Լինցի ծագման թանգարանը։
  • Հին տաճար։ Գտնվում է Գլխավոր հրապարակից հարավ։ Կառուցվել է 1678 թվականին ճիզվիտների կողմից բարոկկո ոճով։
  • Սուրբ Մարտինի եկեղեցի (799)։ Ավստրիայի գործող եկեղեցիներից հնագույնն է։ Իր գոյության ընթացքում մի քանի անգամ վերակառուցվել է, վերջին անգամ՝ 20-րդ դարում՝ եկեղեցուն հնարավորինս նախկին տեսքը վերադարձնելու նպատակով։
  • Ամրոց (գերմ.՝ Schloss)։ Գտնվում է Հին քաղաքի արևմտյան ծայրամասում՝ Դանուբի ափին խոյացող ժայռի վրա։ Կառուցվել է 1286 թվականին։ շինարարության ժամանակ կիրառվել են հին հռոմեական ամրոցի մնացորդները։ Ութ տարի եղել է կայսր Ֆրիդրիխ III-ի նստավայրը։ Ամրոցը բազմիցս վերակառուցվել է։ ներկայումս այնտեղ գործում է Վերին Ավստրիայի երկրամասի թանգարանը։
  • Սուրբ Մարիա ծխական եկեղեցի։ Կառուցված է ռոմանական ոճով, 1684 թվականին վերակառուցվել է բարոկկո ոճով։
  • Լանդհաուս ամրոց։ Կառուցվել է 1571 թվականին, վաղ վերածննդի ճարտարապետական հուշարձան է։
  • Բրուքների անվան համերգասրահ։ Մոդեռն ոճով կառույց է՝ 130 մետրանոց ապակյա ճակատամասով։
  • Ուխտի եկեղեցի Պյոստլինգբերգ լեռան գագաթին՝ Դանուբի հյուսիսային ափին։ Դեպի լեռ է տանում Պյոստլինգերբան տրամվայի գիծը (բացվել է 1898 թվականին)՝ 10,6° թեքությամբ։
  • Նիբելունգենբրյուկե կամուրջ։ Գտնվում է քաղաքի կենտրոնում։ Նրանից Դանուբի երկու ափերի գեղեցիկ տեսարան է բացվում։

ՍպորտԽմբագրել

Լինցն ունի մարզական համալիրներ, սահադաշտ, մարզասրահներ, լողավազաններ, դահուկային բազաներ, հրաձգարաններ։ Քաղաքում կառուցվել է «Լինցեր» մարզադաշտը։

Այստեղ են հանդես գալիս ԼԱՍԿ (գերմ.՝ Linzer Athletik-Sport-Klub, կրճատ՝ LASK) ֆուտբոլային ակումբը, որը 1965 թվականին դարձել է երկրի գավաթակիր և հանդես է գալիս երկրի բունդեսլիգայում և «Լինց» հոկեյի թիմը։

Լինցի հետ կապված հայտնի մարդիկԽմբագրել

Քույր քաղաքներԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Հ. Ղ. Գրգեարյան, Ն. Մ. Հարությունյան (1987)։ Աշխարհագրական անունների բառարան։ Երևան: «Լույս» 
  2. Paul Hofmann (5 April 1987)։ «Letting Linz Castle cast a spell»։ The New York Times։ Վերցված է 2 December 2008 
  3. «Klimadaten von Österreich 1971–2000 – Oberösterreich-Linz» (German)։ Central Institute for Meteorology and Geodynamics։ Արխիվացված է օրիգինալից 12 October 2019-ին։ Վերցված է 29 October 2019 
  4. «Österreich - Größte Städte 2019»։ Statista (գերմաներեն)։ Վերցված է 2019-12-01 
  5. http://www.linz.at/zahlen/010_Stadtgebiet/ 
  6. «VCÖ Bahntest 2014» (գերմաներեն) 
  7. The Plague Column Archived 8 November 2017 at the Wayback Machine. liwest.at. Retrieved 31 October 2007.
  8. The top of the column Archived 23 July 2006 at the Wayback Machine. linz.at. Retrieved 31 October 2007.

Արտաքին հղումներԽմբագրել