Հակոբ Մովսես

հայ թարգմանիչ, բանաստեղծ

Հակոբ Մովսես (Հակոբ Մովսեսի Հակոբյան) (սեպտեմբերի 3, 1952, Աշոցքի շրջան, գյուղ Սիզավետ), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, 1991-96 թվականներին՝ ՀՀ Մշակույթի նախարար։

Հակոբ Մովսես
Հակոբ Մովսես.jpg
Ծնվել էսեպտեմբերի 3, 1952(1952-09-03) (67 տարեկան)
ԾննդավայրՂուկասյանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ
Մասնագիտությունբանաստեղծ և թարգմանիչ
Լեզուհայերեն
Ազգությունհայ
ԿրթությունՀայկական պետական մանկավարժական համալսարան
ՊարգևներՄովսես Խորենացու մեդալ
Հակոբ Մովսես Վիքիքաղվածքում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Հակոբ Մովսեսը ծնվել է 1952 թվականին, Աշոցքի շրջանի Սիզավետ գյուղում։ 1969 թվականին ավարտել է Արմավիր քաղաքի համար 1-ին միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1973 թվականին՝ Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը, որից հետո դասավանդել է Ապարանի շրջանի Բուժական գյուղում։ 1979 թվականին աշխատանքի է անցել «Ապագա բժիշկ» թերթում, ապա «Գարուն» ամսագրում։ 1991-1996 թթ. եղել է ՀՀ մշակույթի նախարարը։ Հակոբ Մովսեսի բանաստեղծությունները թարգմանված են ռուսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, իսպաներեն, սլովակերեն, ուկրաիներեն, պարսկերեն։ Հակոբ Մովսեսը 2015 թ. «Յոթներորդ որսորդություն» ժողովածուի համար արժանացել է ՀՀ Պետական մրցանակի:

ՔննադատությունԽմբագրել

Հակոբ Մովսեսի գրական հավակնությունների քննադատությամբ են հանդես եկել գրականագետ Դավիթ Գյուլզադյանը[1] և բանաստեղծ Խաչիկ Մանուկյանը։[2] Բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկյանը քննադատել է Մովսեսին՝ Հայաստանի գրողների միության նախագահի պաշտոնում ընտրված Վահագն Դավթյանին հետապնդումների և քաշքշուկների ենթարկելու մեջ։[3]

Երկերի մատենագիտությունԽմբագրել

  • Թռիչքների երկինք, Երևան, 1981, 40 էջ:
  • Ցնծության պահեր, Երևան, 1984, 96 էջ:
  • Երգասացություն, Երևան, 1988, 188 էջ:
  • Գիրք ծաղկման, Երևան, 1992, 196 էջ:
  • Բանաստեղծություններ, Երևան, 2005, 532 էջ:
  • Լույս զվարթ, Երևան, 2009, 432 էջ:
  • Յոթերորդ որսորդություն, Երևան, 2013, 340 էջ:
  • Գրառումներ, Երևան, 2015, 260 էջ:
  • Շարական, Երևան, 2017, 235 էջ:
  • Գրառումներ – 2, Երևան, 2017, 360 էջ:
  • Գրառումներ - 3․ Երևան, 2018, 345 էջ։

Հակոբ Մովսեսի մասինԽմբագրել

 
«Վարժապետական պատկերացմամբ գրականության դասական ուղղություններին՝ կլասիցիզմ, ռոմանտիզմ, ռեալիզմ, վիճակված է մի որոշ պատմաշրջան, որից հետո նրանք կորցնում եմ իրենց գեղագիտական արժեքը։ Այստեղ ճշմարտությունը կարող է վերագրվել պատմության և փիլիսոփայական աշխարհայեցության սահմանումներին, բայց խոսքի գեղագիտական-գեղարվեստական առնչությամբ դասական ուղղություններից յուրաքանչյուրն իր հարատև արժեքն է ներդնում գեղարվեստական զարգացման ընթացքի վրա։ Այս երևույթը խորապես գիտակցում էր Դ. Վարուժանը՝ իր ստեղծագործության պոետիկայում համատեղելու կլասիցիզմի, ռոմանտիզմի և ռեալիզմի ոճական առանձնահատկությունները։ Այսպես, օրինակ, արդի հայոց բանաստեղծության ականավոր դեմքերից Հակոբ Մովսեսի պոեզիայի գեղարվեստական բարձր արժեքը ես բացատրում եմ կլասիցիզմի, ռոմանտիզմի և մոդեռնիզմի ոճական համադրությամբ։»
(Ակադ. Սերգեյ Սարինյան, Եղիցի լույս, 2014, 11-12)
 
«Զավեն Ավետիսյանի, Թադևոս Խաչատրյանի, Դավիթ Գասպարյանի, Մանասեի ուսումնասիրություններով ամբողջանում է Հակոբ Մովսեսի պոեզիայի գիտությունը, որը կարելի է համարել վերջին տարիների քննադատության կարևոր նվաճումներից մեկը։»
(Ակադ. Սերգեյ Սարինյան, «Քննադատությունն ինչպես որ է», Գրականագիտական հանդես, ԺԱ-ԺԲ, 2010-2011, էջ 19)
 
«Միջակությունն իսկապես հզոր է, այն գտնում է վերարտադրվելու ինքնաարարման ձեւեր եւ մետաստազների նման շարունակաբար տարածվում՝ այս անգամ Հակոբ Մովսեսի տեսքով, որին ոչ մի կերպ չի հաջողվում իր վեհերոտ գրով ընթերցողի լայն զանգվածներ պաշարել։»
(Խաչիկ Մանուկյան, «ՀՀ Պետական մրցանակը՝ Հակոբ Մովսեսի վեհերոտ գրին», Հրապարակ, 1 Ապրիլ 2016)

Հակոբ Մովսեսը մեր արդի բանաստեղծության գրեթե ամայի ընդարձակության մեջ ընդգծվածորեն առանձնացող անհատականություն է, իր լեզվական արվեստը մշակած, իր բանաստեղծական տարածությունն ու աշխարհը ստեղծած գրող, հարուստ ու բազմաշերտ գրական երեւույթ: Իր առաջին իսկ բանաստեղծություններով նա հասկացնել տվեց ընթերցողին, որ չի գնալու տրորված ճանապարհներով, որ մերժում է հայ բանաստեղծության մեջ իշխող կեղծ-ռոմանտիկական ոգեշնչվածությունն ու կյանքն ու իրականությունը պատմողական ոտանավորով գունազարդելու մղումն ու կարգը: Իր վաղ շրջանի բանաստեղծությունները միանգամայն կայացած, իր հստակ ասելիքն ունեցող բանաստեղծի գործեր էինՙ պատկերավորության ինքնահատուկ լեզվով ու այլաբանական-այլասացական նրբախոսությամբ եւ անշուշտ նաեւ նյութով ու թեմայով: Իհարկե, կարեւոր դեր ու նշանակություն ուներ նաեւ այն հանգամանքը, որ գրականություն էր մտնում հարուստ ներաշխարհ ունեցող, խոր գիտելիքների տեր, գրականության բարձր չափանիշերը գիտակցող, համաշխարհային գրականության, մասնավորապես բանաստեղծության նուրբ գիտակ ինտելեկտուալ մի անձնավորություն:

Երվանդ Տեր-Խաչատրյան, Ազգ, 2015, 27 նոյեմբերի։

ԹարգմանություններԽմբագրել

  • 1980 - Յոհաննես Բոբրովսկի, Ժամանակը ցանկապատի վրա, 72 էջ, «Սովետական գրող»
  • 1982 - Ռայներ Մարիա Ռիլկե, Բանաստեղծություններ, 168 էջ, «Սովետական գրող»
  • 1986 - Թոմաս Ման, Բուդենդրոոկներ, 700 էջ, «Սովետական գրող»
  • 1992 - Ֆրիդրիխ Նիցշե, Չարից և բարուց անդին, Չաստվածների մթնշաղ, 272 էջ, «Ապոլլոն»
  • 2002 - Ֆրիդրիխ Հյոլդեռլին Բանաստեղծություններ, 510 էջ, «Նաիրի»
  • 2005 - Ֆրիդրիխ Նիցշե, Զվարթ գիտությունը, 516 էջ, «Վան Արյան»
  • 2007 - Գեորգ Թրակլ, Բանաստեղծություններ, 322 էջ, «Նաիրի»,
  • 2008 - Ֆրիդրիխ Նիցշե, Այսպես խոսեց Զրադաշտը (երրորդ վերամշակված հրատարակություն), 560 էջ, Իիկ-Երևան
  • 2013 - Ֆրիդրիխ Նիցշե, Ողբերգության ծնունդը, Վագներ դեպքը, Չաստվածների մթնշաղ, Ecce homo, 631 էջ, «Գրիգոր Տաթևացի», Երևան։

ԱնդրադարձներԽմբագրել

  • Արտեմ Հարությունյան, «Բանաստեղծական ցնծության պահեր», «Գրական թերթ», 1984, 38։
  • Թադևոս Խաչատրյան, «Եվ որտեղի՞ց են բառերը գալիս», «Գարուն», 1993 թ., 3։
  • Զավեն Բեկյան, «Բանաստեղծի նոր գիրքը», «Նորք», 1994 թ., 1։
  • Դավիթ Գասպարյան, «Ինքնաճանաչում հավիտենության անդրադարձների մեջ», «Գարուն», 2006 թ., 5-6։
  • Զավեն Ավետիսյան, «Բանաստեղծության անտեսանելի կառուցվածքները», «Նորք», 2007 թ., 1։
  • Մանասե, «Եռամիասնության տարրերը որպես հայեցակարգային նախահիմք (Հակոբ Մովսես)», «Գարուն», 7007 թ., 5-6։
  • Արքմենիկ Նիկողոսյան, «Լռություն, որ ձայնն է բառի», «Գրառումներ ընթացքից» գրքում, Երևան, «Վան Արյան», 2007 թ.։
  • Թադևոս Խաչատրյան, «Բանաստեղծության կեցության և գոյության սահմանագծին», «Գարուն», 2008 թ., 7-8։
  • Նորայր Ղազարյան, «Հավատի բանաստեղծությունը», «Գրական թերթ», 2008 թ., 20 հունիսի։
  • Նորայր Ղազարյան, «Կեցության խոսքը. կառուցվածք և բառոլորտ», Համատեքստ – 2008 թ., Երևան, «Ասողիկ» հրատարակչություն, 2009 թ.։
  • Նորայր Ղազարյան, «Էջմիածին», 2008 թ., 3։
  • Վարուժան Այվազյան, «Լույսը անմեկնելի», «Գրական թերթ», 2009 թ., 20 նոյեմբերի։
  • Նաիրա Համբարձումյան, «Լույս-ա-պտույտ». «Գրական թերթ», 2010 թ., 21 մայիսի։
  • Նորայր Ղազարյան, «Լույսի «զվարթ գիտությունը»», «Ազգ» օրաթերթ, 2010 թ., 22 մայիսի։
  • Հրաչյա Թամրազյան, «Հաղորդություն», «Բանաստեղծություններ, Էսսեներ, գրական դիմանկարներ, հոդվածներ», էջ 304-308, Երևան, Նաիրի, 2010 թ.
  • Սմբատ Հովհաննիսյան, ԼՌՈւԹՅԱՆ ՈՐՍԱՏԵՂԻՆԵՐ կամ բանաստեղծի ճառը Լույսի մասին, «Նարցիս», 2010 թ., 5
  • Ժենյա Քալանթարյան, Աշխարհընկալո՞ւմ, թե՞ ոճավորում, «Գրական թերթ», 2011 թ., 17 հունիսի։
  • Արքմենիկ Նիկողոսյան, Բանաստեղծության ընդդիմությունը, «Գրանիշ», 2011, 2։
  • Կարեն Սվասյան, Հիշողությունների փոքրիկ մի էջ, «Գրական թերթ», 2012, 7 սեպտեմբերի։
  • Ֆելիքս Բախչինյան, Հակոբ Մովսեսի «Լույս Զվարթ»-ը, «Գրական թերթ», 2013, 31 մայիսի։
  • Զավեկ Բեկյան, «Որսորդության բերկրանքն ու թախիծը», «Գրական թերթ», 2014, 21 փետրվարի։
  • Կարինե Ռաֆայելյան, «Դուք նրան այստեղ այլևս չեք պահի», «Իրատես de facto», 2014, 6-9 հունիսի։
  • Վահրամ Մարտիրոսյան, «Ներքին կյանք», Lragir.am 14.09.14
  • Երվանդ Տեր-Խաչատրյան, «Հակոբ Մովսես. ցնծության և տրտմության երգեր», «Ազգ», 2015 27 նոյեմբերի
  • Հակոբ Հարությունյան, «Հակոբ Մովսեսի «Գրառումները»», «Գրական թերթ», 2015, 4 դեկտեմբերի
  • Նորայր Ղազարյան, «Ժամադրություն լեզվի դրախտներում», Գրական թերթ, 2017, 3 մարտի
  • Սուրեն Աբրահամյան, «Հակոբ Մովսեսի «Շարական» ժողովածուն», «Գրական թերթ», 2017, 11 նոյեմբերի
  • Մանասե․ «Հակոբ Մովսեսի «Օսիպ Մանդելշտամը»», ԳեղArm, 2018, 62։
  • Զավեն Բեկյան․ «Հակոբ Մովսեսի բանաստեղծությունների «Շարական» ժողովածուն, «Գրական թերթ», 2019, 26 ապրիլի
  • Սուրեն Աբրահամյան․ «Հակոբ Մովսես․ «Գիրքը գրված է, պարտքը՝ կատարված»»․ Գրականագիտական հանդես, ԺԸ, 2019
  • Վահրամ Մարտիրոսյան․ «Ինչ է որոնածը բանաստեղծի - բազում բառերի մեջ ընդամենը մի բառ», Lragir am 1919

ՊարգևներԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Վիքիքաղվածքն ունի քաղվածքների հավաքածու, որոնք վերաբերում են
Հակոբ Մովսես հոդվածին

ԾանոթագրություններԽմբագրել