Բացել գլխավոր ցանկը

Ֆրանսերենը (français, ֆրանսերեն արտասանությունը՝ [fʀɑ̃sɛ]) պատկանում է Հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի Ռոմանական, արևմտա-իտալական լեզվախմբին։ Այն սերում է Հռոմեական կայսրության ժողովրդական լատիներենից, ինչպես բոլոր Ռոմանական լեզուները: Ֆրանսերենը ճյուղավորվել է Գալլո-ռոմանական լեզուներից, ինչը խոսակցական լատիներենն էր Գալլիայում: Ֆրանսերենի վրա նաև ազդեցություն են ունեցել Կելտական լեզուները Հյուսիսային Հռոմեական Գալլիայից, ինչպիսիք էր Գալլիա Բելգիկան և (գերմանական) ֆրանկերեն լեզուն: Ֆրանսախոս անձը կամ ազգեը կարող է անվանվե «Ֆրանկոֆոն:

Infoboxforlang.png
Ֆրանսերեն
Français
la langue française
Տեսակլեզու
ԵնթադասՕիլի լեզուներ
ԵրկրներՖրանսիա Ֆրանսիա,
Բելգիա Բելգիա,
Շվեյցարիա Շվեյցարիա,
Կանադա Կանադա,
Բենին Բենին և այլ
Խոսողների քանակ208 157 220 մարդ (2016)[1] և 76 795 640 մարդ (2016)[1]
Վերահսկող կազմակերպությունՖրանսիական ակադեմիա, Ֆրանսերենի և գրականության Բելգիայի թագավորական ակադեմիա և Քվեբեկի ֆրաներենի վերահսկողություն
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի լեզվի կարգավիճականվտանգ[2]
Գրերի համակարգլատինական այբուբեն
IETFfr
ԳՕՍՏ 7.75–97фра 745
ISO 639-1fr
ISO 639-2fre և fra
ISO 639-3fra
French language Վիքիպահեստում

Ֆրանսերենը պաշտոնական լեզվի կարգավիճակ ունի 29 երկրում, հինգ տարբեր մայրցամաքներում[3], որոնցից շատերը Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության (ՖՄԿ) անդամ են, որը 84 երկրների կազմակերպություն է, որտեղ պաշտոնապես օգտագործում կամ ուսանում են ֆրանսերեն: Ֆրանսերենը խոսակցական առաջին լեզուն է Ֆրանսիայում, Կանադայի Քվեբեկ, Օնտարիո և Նյու Բրանսուիկ նահանգներում, ինչպես նաև Կանադայի այլ Ֆրանկոֆոն տարածաշրջաններում, Բելգիայում (Վալոնիայում և Բրյուսելում), արևմտյան Շվեյցարիայում, Մոնակոյում, ԱՄՆի որոշ հատվածներում (Լուիզիանա, Մեն, Նյու Հեմփշիր և Վերմոնտ) և աշխարհի բազմաթիվ այլ համայնքներում[4]: 2015 թվականի դրությամբ ֆրանկոֆոն բնակչության մոտ 40%-ը (ներառյալ երկրորդ լեզու և մասամբ տիրապետողներ) ապրում էր Եվրոպայում, 35%-ը` Ենթասահարայում, 15%-ը` Հյուսիսային Աֆրիկայում և Մերձավոր արևելքում, 8%-ը` Ամերիկայում և 1%-ը` Օկեանայում ու Ասիայում[5]: Ֆրանսերենը Եվրոպական միությունում 4-րդ ամենաշատ խոսակվող մայրենի լեզուն է[6]: Ֆրանսերենը երկրորդ ամենաուսուցանվող օտար լեզուն է ԵՄ-ում[7]: Ֆրանսերենը նաև 18-րդ ամենաշատ խոսակցական մայրեին լեզուն է աշխարհում և երկորդ ամենաշատ ուսուցվող լեզուն (ներկայումս ուսանում են մոտ 120 միլիոն մարդ)[8]:

Որպես արդյուն Ֆրանսիայի և Բելգիայի գաղութատիրական քաղաքականության 16-րդ դարից ֆրանսերենը լայն տարածում գտավ Ամերիկայում, Աֆրիկայում և Ասիայում: Ներկայումս որպես երկրորդ լեզու ֆրանսերենը տարածված է Ֆրանկոֆոն Աֆրիկայում, մասնավորապս Գաբոն, Ալժիր, Մավրիկիոս, Սենեգալ և Կոտ դ'Իվուար[9]:

Ֆրանսերենը համարվում է մայրենի լեզու 76 միլիոն մարդու համար[10][11] և 77-ից 110 միլիոն մարդու համար` երկրորդ լեզու, նրանց մեծ մասն ապրում է Աֆրիկայում[12]: Համաձայն Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության մոտ 274 միլիոն մարդ «կարող է խոսել ֆրանսերեն, առանց պարզաբանելու վիճակագրության հիքերը[13]: Համաձայն Լավալի համալսարանի և Réseau Démographie de l'Agence universitaire de la francophonie-ի ժողովրդագրական նախագծի, ֆրանսերենով խոսացողների թիվը 2025 թվականին կլինի 500 միլիոն, իսկ 2050 թվականին` 650 միլիոն[14]:

Ֆրանսերենը ունի գրականության և գիտական ստանդարտների միջազգային լեզվի երկար պատմություն և այն շատ միջազգային կազմակերպությունների հիմնական կամ երկրորդական լեզուն է, ներառյալ Միավորված ազգերի կազմակերպության, Եվրոպական միության, ՆԱՏՕ-ի, Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության, Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի և Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի: 2011 թվականին Bloomberg Businessweek-ը ֆրանսերենը դասակարգեց բիզնեսի համար երրորդ օգտակար լեզուն անգլերենից և չինարենից հետո[15]:

Բովանդակություն

Աշխարհագրական տարածումԽմբագրել

Ֆրանսերենը պաշտոնական լեզու է համարվում հետևյալ երկրներում՝

Ստորև ներկայացված երկրներում ֆրանսերենը համարվում է երկու պաշտոնական լեզուներից մեկը՝

Ստորև ներկայացված երկրներում ֆրանսերենը համարվում է երեք պաշտոնական լեզուներից մեկը՝

Ստորև ներկայացված երկրում համարվում է չորս պաշտոնական լեզուներից մեկը՝

Բացի վերոնշյալ երկրներից ֆրանսերենը լայնորեն տարածված է նաև ֆրանսիական և բելգիական նախկին գաղութներում, այդ թվում՝ Ալժիրում, Թունիսում, Սիրիաում, Մարոկկոյում և այլուր։

Պետական կարգավիճակԽմբագրել

Պետական կարգավիճակը Ֆրանսիայում

Ըստ ֆրանսիական սահմանադրության՝ ֆրանսերենը պետական լեզվի կարգավիճակ է ստացել 1992 թվականին։ Բոլոր պաշտոնական փաստաթղթերը և համաձայնագրերը պետք է կազմվեն ֆրանսերենով։

Պետական կարգավիճակը Կանադայում

Հանդիսանում է Քվեբեկ պրովինցիայի պաշտոնական լեզուն և ամբողջ Կանադայի ու Նյու Բրանսուիկ գավառի (ֆրանսերեն՝ Le Nouveau-Brunswick) երկու պաշտոնական լեզուներից մեկը։ Քվեբեկում ֆրանսերենի մասին օրենքը պահանջում է, որ պետական դպրոցներում բոլոր աշակերտների (բացի անգլախոս կանադացի քաղաքացիների երեխաները) ուսուցումը կատարվի ֆրանսերենով։

Ֆրանսերենի միջազգային նշանակությունԽմբագրել

Ներկայումս նկատվում է ֆրանսերենի՝ միջազգային կառույցներում գործածման կտրուկ անկում։ Չնայած ֆրանսերենը պահպանում է աշխարհում իր դրական «պատկերը», այնուամենայնիվ այն ավելի ու ավելի քիչ է գործածվում։ 1995 թվականից Ֆրանկոֆոնիայի գործակալությունը ՄԱԿ-ում ունի դիտորդի դեր։ Այդուհանդերձ անգլերենը, որպես աշխատանքային լեզու, ունի գերիշխող դիրք, չնայած ՄԱԿ-ի անդամ 185 երկրներից 56-ը Ֆրակոֆոնիայի անդամ են, և նրանց մեծ մասը խնդրում է ՄԱԿ-ի քարտուղարությանը իրենց հետ շփումն իրականացնել ֆրանսերենով։ Ֆրանսերենի նվազ գործածությունը մեծամասամբ պայմանավորված է անձնակազմի համալրման պայմաններով (ֆրանսերենի իմացությունը պարտադիր պայման չէ), անգլախոս շրջապատի գերակայությամբ և բյուջետային կրճատումներով։

Եվրոպական Միությունում (ԵՄ) ֆրանսերենը հանդիսանում է պաշտոնական լեզու։ Այս լեզվի ապագան կախված է նրանից, թե ինչպիսի դիրք այն կգրավի փոփոխվող Եվրամիությունում։ Այստեղ Ֆինլանդիայի, Ավստրիայի, Շվեդիայի անդամագրումը զգալիորեն նվազեցրեց ֆրանսերենի դիրքերը, քանի որ վերոնշյալ երկրները որպես հաղորդակցման լեզու օգտագործում են անգլերենը։ Եվրամիության ընդլայնումն աստիճանաբար հանգեցնում է Հռոմեական համաձայնագրի դրույթների իրագործման անհնարինությանը։ Ըստ այս համաձայնագրի՝ բոլոր անդամ-երկրների լեզուները համարվում են Եվրամիության պաշտոնական լեզուներ։

Ֆրանսիացի հայտնի լեզվաբան Ռ. Շոդանսոնը առաջ քաշեց կտրուկ առաջարկություն. պահպանել երեք պաշտոնական լեզու՝ անգլերեն, ֆրանսերեն և գերմաներեն։ Ֆրանսիայի նախկին վարչապետ Լ. Ժոսպենի կարծիքով՝ Եվրամիությունում լեզվական բազմազանությունը կարևորագույն խնդիրներից մեկն է։ Հենց Եվրամիությունում ֆրանսերենի զբաղեցրած դիրքից է կախված՝ որքանով այս լեզուն կպահպանի աշխարհում իր առաջատար դիրքերը։ Բայց Եվրամիության կառույցներում մեկ լեզուն չի կարող կատարել միակ հաղորդակցման լեզվի գործառույթներ։ Հենց այդ պատճառով էլ Ֆրանսիայում աշխատանքներ են տարվում ՝ ուղղված ֆրանսերենի՝ որպես աշխատանքային լեզվի գործառույթի ուժեղացմանը։

Տես նաևԽմբագրել

ԳրականությունԽմբագրել

  • Nadeau, Jean-Benoît, and Julie Barlow (2006). The Story of French. (First U.S. ed.) New York: St. Martin's Press. 0-312-34183-0
  • Ursula Reutner (2017). Manuel des francophonies. Berlin/Boston: de Gruyter. 978-3-11-034670-1
  • Marc Fumaroli (2011)։ When The World Spoke French։ ISBN 978-1-59017-375-6 

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 Ethnologue — 19 — Dallas, Texas: SIL International, 2016.
  2. Atlas of the World's Languages in Danger
  3. «In which countries of the world is this language spoken...»։ Վերցված է 21 November 2017 
  4. «Census in Brief: English, French and official language minorities in Canada»։ www12.statcan.gc.ca (անգլերեն)։ Վերցված է 2018-03-25 
  5. «The status of French in the world»։ Վերցված է 23 April 2015 
  6. European Commission (June 2012), «Europeans and their Languages», Special Eurobarometer 386 (Europa): pp. 5, http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf, վերցված է 7 September 2014 
  7. Develey Alice (25 February 2017)։ «Le français est la deuxième langue la plus étudiée dans l'Union européenne» – via Le Figaro 
  8. «How many people speak French and where is French spoken»։ Վերցված է 21 November 2017 
  9. (Ֆրանսերեն ) La Francophonie dans le monde 2006–2007 հրատարակվել է Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության կողմից. Nathan, Փարիզ, 2007.
  10. «Ethnologue: French»։ Վերցված է 23 September 2017 
  11. «Qu'est-ce que la Francophonie?» 
  12. «The World's Most Widely Spoken Languages»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 27 September 2011-ին 
  13. «French language is on the up, report reveals» 
  14. «Agora: La francophonie de demain»։ Վերցված է 13 June 2011 
  15. Lauerman, John (30 August 2011), «Mandarin Chinese Most Useful Business Language After English», Bloomberg Business (New York), https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-08-30/mandarin-chinese-most-useful-business-language-after-english-1-, «French, spoken by 68 million people worldwide and the official language of 27 countries, was ranked second Կաղապար:Bracket 

Արտաքին հղումներԽմբագրել

  Ընթերցե՛ք «ֆրանսերեն» բառի բացատրությունը Հայերեն Վիքիբառարանում։

) La langue française dans le monde 2010(Full book freely accessible)

Վիքիպեդիան ունի բաժին
[[:{{{1}}}:|Ֆրանսերեն լեզվով]]


ՄԱԿպաշտոնական լեզուներ 

Անգլերեն  · Արաբերեն  · Իսպաներեն  · Չինարեն  · Ռուսերեն  · Ֆրանսերեն