Բացել գլխավոր ցանկը

Գնդակով հոկեյ (օգտագործվում են նաև բենդի[1][2], անգլ.՝ bandy, և ռուսական հոկեյ անվանումները), ձմեռային մարզական թիմային խաղ, որն անցկացվում է սառցե դաշտում երկու թիմերի մասնակցությամբ (խաղադաշտում 10 խաղացող և դարպասապահ յուրաքանչյուր թիմում): Սառույցի վրա տեղաշարժվելու համար բոլոր խաղացողներն օգտագործում են չմուշկներ: Խաղադաշտի խաղացողները, օգտագործելով մականներ, ձգտում են դրանցով գնդակը խփել մյուս թիմի դարպասը: Դարպասը պահպանում են մականներ չօգտագործող դարպասապահները: Խաղի տևողությունը 2 խաղակես է՝ յուրաքանչյուրը 45 րոպե տևողությամբ, անբարենպաստ պայմանների դեպքում, դատավորի որոշմամբ, 3 խաղակես՝ յուրաքանչյուրը 30 րոպե տևողությամբ (եթե մրցամարտն անց է կացվում բաց երկնքի տակ): Հաղթող է դառնում այն թիմը, որը խաղի ընթացքում կարողացել է ավելի շատ գնդակ գցել (գոլ խփել) մրցակցի դարպասը:

Գնդակով հոկեյ
Bandy players.jpg
Տեսակհոկեյ, չմշկասահք և գնդակով խաղ
Ծագման երկիրFlag of England.svg Անգլիա
Bandy Վիքիպահեստում

«Գնդակով հոկեյ» տերմինը համարվում է պաշտոնական Ռուսաստանում: Միջազգային պրակտիկայում ընդունված է «բենդի» անվանումը: Սկզբում գնդակով հոկեյը Ռուսաստանում կոչվում էր «ռուսական հոկեյ»: Այն երկրներում, որտեղ գնդակով հոկեյի խաղերը կրում են կազմակերպված և կանոնավոր բնույթ, ձևավորվում են համապատասխան ֆեդերացիաներ կամ ասոցիացիաներ, որոնք մտնում են Գնդակով հոկեյի միջազգային ֆեդերացիայի մեջ (Federation of International Bandy):

Գնդակով հոկեյը պաշտոնապես ընդունված է Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի կողմից որպես ձմեռային սպորտաձև[3], չնայած մինչև այժմ Ձմեռային օլիմպիական խաղերի պաշտոնական ծրագրի մեջ դեռ չի մտնում: Որպես ցուցադրական կանոնակարգ՝ գնդակով հոկեյը ներկայացվել էր 1952 թվականի Օսլոյի 6-րդ Ձմեռային օլիմպիական խաղերում: 2011 թվականի Ասիական ձմեռային խաղերում գնդակով հոկեյն ընդգրկվել էր պաշտոնական ծրագրում: 2012 թվականի դեկտեմբերին Ալմա-Աթայում առաջին անգամ տեղի ունեցավ Ասիայի առաջնությունը: Գնդակով հոկեյի միջազգային ֆեդերացիայի և Բենդիի միջազգային ֆեդերացիայի նախագահ Բորիս Սկրիննիկը 2011 թվականին հայտարարեց, որ գնդակով հոկեյը հնարավոր է ընդգրկվի 2018 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերում[4], այնուամենայնիվ Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի 2015 թվականի գործադիր կոմիտեի նիստի արդյունքներով դա տեղի չունեցավ:

Գնդակով հոկեյի պատմությունԽմբագրել

 
Գնդակով հոկեյ

Սպորտային խաղերը, որտեղ գնդակով խաղում էին փայտերով, ծագել են դեռևս հին ժամանակներում: Եգիպտոսի Բենի-Հասան բնակավայրում գտնվող բուրգում, որի կառուցումը թվագրված է մ.թ.ա. 10-րդ դարում, պատկերված է երկու մարդ մականներով, որոնք նրանք հատել են կլոր առարկայի վրա (գնդակի կամ օղակի)[5][6]: Խաղերը, որտեղ ոչ մեծ գնդակի ետևից էին վազում փայտերով, հայտնի էին Ճապոնիայում («կաչի», «դակիու»), Ացտեկների կայսրությունում («չեուկա»), Հին Հունաստանում[5][6]:

Սառած ջրամբարների սառույցի վրայի խաղերի մասին, որտեղ մականների օգնությամբ պետք էր որոշակի նպատակ հետապնդել, առաջին հիշատակությունները վերաբերում են միջին դարերի ժամանակաշրջանին: 10-11-րդ դարերում հանդիպում են Հին Ռուսիայում սառույցի վրա մականներով խաղի մասին առաջին հիշատակությունները: Ռուսական տարեգրություններում պատմվում է սառույցի զվարճանքների մասին, որտեղ մի քանի մարդ փայտերով հետապնդում են ինչ-որ կլոր առարկա, որպես կանոն բանջարեղեն[7]: Տարբեր տեղերում խաղը տարբեր կերպ են անվանել՝ մականախաղ, մականներ սառույցի վրա, հետապնդում, հոլ, գնդակախաղ, կաթսա և այլն[7][8][9]: Գնդակով հոկեյի երկրպագու էր Պետրոս Առաջինը, որի օրոք խաղացողների կողմից սկսեցին օգտագործվել կայսրի կողմից Հոլանդիայից բերված երկաթե չմուշկներ[9]: 9-րդ դարից սկսած իսլանդական տարեգրություններում հանդիպում է հիշատակություն «կնատտլեյկերի» մասին[10]: Բրիտանական կղզիներում ի հայտ է եկել մականով և գնդակով մրցումների մի ամբողջ շարք, բենդի՝ անգլիացիների մոտ, բենդո՝ ուելսացիների մոտ, շինտի՝ շոտլանդացիների մոտ և հյոռլինգ՝ իռլանդացիների մոտ, ամռանը խաղերն անցկացվում էին խոտի վրա, ձմռանը՝ սառույցի վրա[6][10]: Մականներով սառույցի խաղերը հանրաճանաչ էին նաև Նիդերլանդներում[10]:

Սպորտային կանոնակարգի ժամանակակից հասկացությամբ գնդակով հոկեյը սկսել է ձևավորվել Մեծ Բրիտանիայում 19-րդ դարի առաջին կեսին[11]: 1850-1870 թվականներին որոշ անգլիական ֆուտբոլային ակումբներ («Շեֆֆիլդ Յունայթեդ», «Նոտինգեմ Ֆորեսթ» և այլն) ֆուտբոլի հետ զարգացնում էին նաև բենդին: Աստիճանաբար ի հայտ են գալիս նաև բենդի-ակումբներ: 1891 թվականին Մեծ Բրիտանիայում ստեղծվում է Բենդիի ազգային ասոցիացիան (աշխարհում նման առաջին միավորումը), որը մշակում էր խաղի պաշտոնական կանոնները[11]: Անգլիացիները 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին նպաստեցին գնդակով հոկեյի զարգացմանը եվրոպական երկրներում՝ Շվեդիայում, Նորվեգիայում, Շվեյցարիայում և այլ երկրներում: Ռուսաստանի արդյունաբերական ձեռնարկություններում աշխատող անգլիացի մասնագետները կազմակերպում էին ֆւտբոլ-հոկեյի խմբակներ, որոնք էական ազդեցություն ունեցան Ռուսաստանում գնդակով հոկեյի՝ որպես մարզաձևի առաջացման վրա[7][11][12]: 1888 թվականին պետերբուրգյան ուսանող Պյոտր Մոսկվինը հիմնեց «Սիրողական սպորտի Սանկտ-Պետերբուրգի խմբակը» , 1897 թվականին նա մշակեց գնդակով հոկեյի խաղի համար Ռուսաստանում առաջին կանոնները[12]: 1898 թվականի մարտի 8-ը (նոր օրացույցով մարտի 20-ը) Սանկտ Պետերբուրգում Հյուսիսային կոչվող սառցադաշտում Կամենոոստրովսկի պողոտայում անցկացվեց գնդակով հոկեյի առաջին մրցամարտը հաստատված կանոններով, այդ օրը համարում են ռուսական հոկեյի պաշտոնական ծննդյան օր:

Դարերի սահմանագծին հոկեյի զարգացման գագաթնակետը դարձավ 1913 թվականին շվեցարական Դավոսում անցկացված գնդակով հոկեյի Եվրոպայի առաջնությունը: Այնուամենայնիվ սկսված Առաջին համաշխարհային պատերազմը երկար ժամանակ դադարեցրեց այս մարզաձևի զարգացումը:

Հնգամյա հարկադիր ընդմիջումը, փոխադարձ ատելությունը, ամբողջ շարք պետությունների փլուզումը՝ այս ամենը հանգեցրեց նրան, որ պատերազմից հետո Եվրոպայում հայտնի «անգլիական» բենդին գործնականում դադարեց գոյություն ունենալ: 20-ական թվականների սկզբին մնացած ազգային ֆեդերացիաները կամ լուծարվեցին, կամ ընդունեցին «կանադական հոկեյի» կանոնները (ինչպես 1922 թվականին Հունգարիայում): Միայն ավստրիացիներն են կանոնավոր շարունակել խաղալ բենդի, բայց այն էլ մինչև 20-ական թվականների վերջը: Այս տենդենցին հակառակ համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակաշրջանում բենդին ծաղկում ապրեց Մերձբալթիկայում, երբ Էստոնիայում և Լատվիայում մինչև 30-ական թվականների սկիզբը անց էին կացվում կանոնավոր մրցաշարեր: Միայն Սկանդինավիայում (Շվեդիայում, Նորվեգիայում, Ֆինլանդիայում և ԽՍՀՄ-ում) բենդին չընդհատեց իր պատմությունը: 20-րդ դարի կեսերին այս չորս երկրները մնացին միակ երկրները, որտեղ այս մարզաձևը զարգացավ և հանրաճանաչ դարձավ: Այնուամենայնիվ, կանոնները, որոնք կիրառվում էին մի կողմից Սկանդինավիայում, մյուս կողմից ԽՍՀՄ-ում, որոշակի չափով տարբերվում էին (հիմնական տարբերություններն էին դարպասների չափսերը, կողերի առկայությունը և օդային փոխանցումների թույլտվությունը): Այս տարբերությունները կանգնեցնում էին բենդիի հանրաճանաչությունն այլ երկրներում, չնայած չորս երկրների ջանքերին. Նորվեգիան, օրինակ, 1952 թվականին պնդեց, որպեսզի Օսլոյի ձմեռային օլիմպիական խաղերի ծրագրում բենդին ընդգրկվի որպես ցուցադրական մարզաձև: 1955 թվականին այս չորս երկրների ջանքերով բենդիի կանոնները ընդհանրացվեցին, որից հետո նույն թվականին տեղի ունեցավ նոր կանոններով առաջին միջազգային հանդիպումը ԽՍՀՄ-ի և Շվեդիայի հավաքականի միջև: Գնդակով հոկեյի միջազգային ֆեդերացիայի ստեղծումից հետո 1957 թվականիц կանոնավոր կերպով անց են կացվում աշխարհի առաջնություններ: Չորս երկրների համաձայնեցված աշխատանքը, ուղղված բենդիի միջազգային խաղերի կայունության և կանոնավորության ապահովմանը, տվեցին իրենց արդյունքները: 1963 թվականին բենդին վերածնվեց Նիդերլանդներում, 1988 թվականին՝ Հունգարիայում: Գնդակով հոկեյի միջազգային ֆեդերացիայի մեծ նվաճումը դարձավ բենդիի ներթափանցումը «կանադական հոկեյի» ճամբար. 1981 թվականից կանոնավոր խաղեր են անց կացվում ԱՄՆ-ում, իսկ 1986 թվականից՝ Կանադայում: ԽՍՀՄ-ի փլուզման հետ բենդիի միջազգային ուղեծիր մտան Ղազախստանը, Բելառուսը, Էստոնիան, Լատվիան և Կիրգիզիան: Ասիա ներթափանցումը չսպառվեց միայն Ղազախստանով և Կիրգիզիայով, 2006 թվականից սկսած մրցաշարերին մասնակցություն են ունենում Մոնղոլիայի, այնուհետև Ճապոնիայի և Չինաստանի հավաքականները:

2004 թվականից անց են կացվում կանանց գնդակով հոկեյի մրցաշարեր: 2011 թվականին գնդակով հոկեյը ներկայացվեց Ղազախստանում անցկացվող Ասիական ձմեռային խաղերում:

Անց են կացվում նաև երիտասարդ թիմերի գնդակով հոկեյի մրցաշարեր: 2013 թվականին հաղթող դարձավ Ռուսաստանի հավաքականը:

2012 թվականի մարտին շվեդական Ուփսալա քաղաքում գնդակով հոկեյի պատմության մեջ առաջին անգամ բացվեց Շվեդական բենդիի փառքի սրահ[13][14]:

Խաղի կանոններԽմբագրել

 
Մական և գնդակ գնդակով հոկեյի համար
 
Գնդակներ

Որպես մարզական կանոնակարգ՝ ի հայտ է եկել Մեծ Բրիտանիայում[11], մի երկրում, որը հայտնի է որպես ֆուտբոլի նախահայր: Երևում է, հենց այս պատճառով 1891 թվականին Բենդիի բրիտանական ազգային ասոցիացիայի կողմից հրատարակված կանոնների արդեն առաջին ամփոփումը ֆուտբոլի կողմից մեծ ազդեցություն ուներ[11]: Իր հերթին, մեծ մասամբ գնդակով հոկեյի շնորհիվ առաջացած տափօղակով հոկեյը նրանից շատ գծեր է ժառանգել:

Գնդակով հոկեյի այն տեսանկյուններն են առավել հետաքրքիր, որոնցում մի տարրերը նման են ֆուտբոլին, իսկ մյուսները՝ տափօղակով հոկեյին: Օրինակ, գնդակով հոկեյի դաշտի չափսը ֆուտբոլի դաշտի չափսին է, սակայն ծածկված սառույցով, խաղացողներն օգտագործում են մականներ և այս մականներով հետապնդում են փոքրիկ գնդակին, որպես խաղացողների պատիժ օգտագործվում է նրանց հեռացումը որոշակի ժամանակով, բայց պատժաչափն արտացոլվում է խաղացողին համապատասխան գույնի քարտի ցուցադրմամբ (սպիտակով՝ 5 րոպե, իսկ կարմիրով՝ 10 րոպե), յուրաքանչյուր թիմի կազմում խաղադաշտ է դուրս գալիս 11 խաղացող, ներառյալ դարպասապահը, բայց այս խաղացողները կարող են փոխարինվել գործնականում ցանկացած րոպե և անսահմանափակ անգամ: Կանոնների վերջին փոփոխությունները վերաբերում էին ընթացքում թայմ-աութ վերցնելու հնարավորությանը և անկյունային հարվածի նշանակման ժամանակ խաղացողների փոխարինման անհնարինությանը:

Այնուամենայնիվ, գնդակով հոկեյում ավելի շատ են հենց ֆուտբոլի հետ նմանությունները: Դա, մասնավորապես, մրցամարտի ստանդարտ տևողությունն է (երկու խաղակես 45 րոպեով), իսկ երբ լրացուցիչ ժամանակ է պահանջվում, ապա 2 խաղակես 15 րոպեով, բայց խաղը գնում է ինչպես տափօղակով հոկեյի ժամանակ մինչև առաջին գոլ խփելը, ստանդարտ դիրքերի զարգացած համակարգը (անկյունայիններ, տուգանայիններ և ազատ հարվածներ), «խաղից դուրս» վիճակ, խաղադաշտի բոլոր խաղացողների համար ձեռքով խաղալու արգելք և տուգանային հրապարակից դուրս դարպասապահի ձեռքով խաղալու արգելք:

ԴաշտԽմբագրել

 
Գնդակով հոկեյի խաղադաշտի գծանշումը

Գնդակով հոկեյը ԽՍՀՄ-ում և ՌուսաստանումԽմբագրել

1922 թվականին անցկացվեց առաջին մրցամարտը: 1927 թվականին կազմավորվեց ՌԽՖՍՀ առաջին հավաքականը: 1928 թվականին անցկացվեց գնդակով հոկեյի ԽՍՀՄ առաջին մրցաշարը, որին մասնակցել են միութենական հանրապետությունների, Մոսկվայի և Լենինգրադի հավաքականները: 1936 թվականին անցկացվեց գնդակով հոկեյի ԽՍՀՄ առաջին մրցաշարը ակումբային թիմերի միջև: 1937 թվականից անցկացվեցին ԽՍՀՄ գավաթի խաղերը:

Ռուսաստանի դաշնությունում ժամանակակից գնդակով հոկեյի զարգացումն իրականացվում է Ռուսաստանի գնդակով հոկեյի ֆեդերացիայի ղեկավարությամբ: Ֆեդերացիայի կազմի մեջ մտնում են գնդակով հոկեյի 47 հանրապետական, երկրամասային և մարզային ֆեդերացիաներ և բաժանմունքներ[15]: Ֆեդերացիայի կողմից անց են կացվում Ռուսաստանի գնդակով հոկեյի մրցաշարեր բարձրագույն և առաջին լիգայում, Ռուսաստանի գավաթի խաղարկությունը, ինչպես նաև կանանց, վետերանների, պատանիների և դեռահասների մրցամարտեր, մանկական մրցումներ «Плетёный мяч» (հյուսած գնդակ) ակումբի մրցանակների համար, մինի-հոկեյի (ռինկ-բենդի) մրցումներ և մի ամբողջ շարք այլ մրցումներ[16]:

Ռուսաստանի գնդակով հոկեյի մրցաշարերի բարձրագույն և առաջին լիգայում խաղում էին 6 դաշնային օկրուգներ ներկայացնող ֆեդերացիայի 26 սուբյեկտների 63 թիմեր[17] և մեկ արտասահմանյան թիմ` «Ակժայըկ» ղազախստանյան Ուրալսկից:

2017 թվականին Ռուսաստանի գնդակով հոկեյում ճգնաժամ ծագեց` 10 տարվա ընթացքում Ռուսաստանի մրցաշարի թիմերի քանակը կրճատվեց 22-ից 12, մրցամարտերին հաճախելիությունն ընկավ 3 անգամ, Ռուսաստանի մրցաշարի մի շարք ակումբներ լուրջ տարաձայնությունների մեջ են Գնդակով հոկեյի ֆեդերացիայի ղեկավարության հետ:

Ժամանակակից գնդակով հոկեյԽմբագրել

 
Գնդակով հոկեյի միջազգային ֆեդերացիայի մասնակից պետությունները

Աշխարհում գնդակով հոկեյի ժողովրդականության ցուցանիշ կարելի է հաշվել այն, որ վերջին ժամանակներս անցկացվող աշխարհի առաջնություններում, որի կազմակերպիչը Գնդակով հոկեյի միջազգային ֆեդերացիան է, մի քանի տարի մասնակցում են 17-18 թիմ Եվրոպայից, Հյուսիսային Ամերիկայից և Ասիայից: Այս մրցումների ամենահին մասնակիցներն են Ռուսաստանը (ԽՍՀՄ-ը), Շվեդիան և Ֆինլանդիան, որոնք մասնակցել են բոլոր մրցաշարերին սկսած 1957 թվականից: Երկրորդ մրցաշարից մասնակցում է նաև Նորվեգիայի հավաքականը: 1985 թվականից աշխարհի առաջնություն իրենց հավաքականն են ուղարկում Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները: 1991 թվականից մրցաշարերին մասնակցում են Նիդերլանդների, Կանադայի և Հունգարիայի, 1995 թվականից` Ղազախստանի, 2001 թվականից` Բելառուսի, 2003 թվականից` Էստոնիայի, 2006 թվականից` Մոնղոլիայի, 2007 թվականից` Լատվիայի, 2012 թվականից` Ղրղզստանի և Ճապոնիայի, 2013 թվականից` Ուկրաինայի, 2014 թվականից` Գերմանիայի և Սոմալիի, 2015 թվականից` Չինաստանի, 2016 թվականից` Չեխիայի, 2018 թվականից` Սլովակիայի հավաքականները:

Աշխարհի վերջին առաջնությունների արդյունքները թույլ են տալիս խոսել այն մասին, որ համաշխարհային գնդակով հոկեյում կազմավորվել է յուրօրինակ «տաբել ռանգերի մասին»: Ուժեղագույն հավաքականներ են հանդիսանում Ռուսաստանի և Շվեդիայի հավաքականները: Որոշակի հանգամանքներում նրանց համար մրցակցություն կարող է կազմել իր ակտիվում արդեն աշխարհի չեմպիոն տիտղոս ունեցող Ֆինլանդիայի թիմը: Այս հավաքականները, ինչպես նաև հնգակի բրոնզե մեդալակակիր Ղազախստանի և Նորվեգիայի հավաքականները ձևավորում են աշխարհի ուժեղագույն թիմերի «մեծ հնգյակը»: Վեց հավաքականից բաղկացած աշխարհի առաջնության հեղինակավոր Ա խմբում խաղալու իրավունքը վերջին մի քանի տարի վիճարկում են Բելառուսի և ԱՄՆ-ի հավաքականները: Մնացած հավաքականներից ուժեղագույնն է համարվում Կանադայի հավաքականը, բայց երբ 2007 թվականին այս թիմը ֆինանսական պատճառներով չկարողացավ գալ աշխարհի առաջնությանը, նրա տեղը առաջնությունում և «ռանգերի տաբելում» զբաղեցրեց երտասարդ և պատվախնդիր Լատվիայի թիմը: Հոլանդիայի, Հունգարիայի, Էստոնիայի և Մոնղոլիայի հավաքականները դեռևս չեն կարողանում այլ թիմերի լուրջ դիմադրություն ցույց տալ, բայց նրանց մասնակցությամբ իրար դեմ անցկացրած մրցամարտերը բավական սկզբունքային և հետաքրքիր են:

Բացի այն երկրներից, որոնց հավաքականները մասնակցում են աշխարհի առաջնությանը, Գնդակով հոկեյի միջազգային ֆեդերացիային ներկայացվել են նաև Հնդկաստանը, Ավստրալիան, Իռլանդիան, Սերբիան և Շվեյցարիան: 2008 թվականին ֆեդերացիայի անդամներ դարձան Լիտվան, Հայաստանը և Արգենտինան, իսկ 2010 թվականին` Անգլիան և Չինաստանը, 2012 թվականին` Աֆղանստանը, 2013 թվականին` Գերմանիան, 2014 թվականին` Դանիան, 2017 թվականին` Կոլումբիան:

Ազգային հավաքականների մրցամարտերից բացի, գնդակով հոկեյում անց են կացվում միջազգային մրցամարտեր ակումբային թիմերի միջև: Դրանցից ամենահեղինակավորը հանդիսանում է ամեն տարի Շվեդիայում անցկացվող Գնդակով հոկեյի աշխարհի գավաթը: Կարևոր նշանակություն ունի նաև Եվրոպական չեմպիոնների գավաթը: Անցկացվում են նաև մի շարք կոմերցիոն մրցամարտեր, որոնցից ամենահայտնին Չեմպիոնների գավաթն է (Champions Cup):

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Бенди // Большой Энциклопедический словарь. —М, 2000.
  2. Бенди // Т. Ф. Ефремова Современный толковый словарь русского языка под редакцией Т. Ф. Ефремовой. —М., 2000.
  3. Bandy was fully accepted to IOC(անգլ.)
  4. Борис Скрынник: «В олимпийскую программу постараемся пробиться к 2018 году»
  5. 5,0 5,1 «История возникновения хоккея на траве»։ Сайт Федерации хоккея на траве России։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-02-05-ին։ Վերցված է 2011-04-18 
  6. 6,0 6,1 6,2 Per G. Olsson։ «The Game of Bandy» (անգլերեն)։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-02-05-ին։ Վերցված է 2011-04-18 
  7. 7,0 7,1 7,2 Евгений Денисов (27 марта 2006 года)։ «По прозвищу бенди»։ Коммерсантъ։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-02-05-ին։ Վերցված է 2011-04-18 
  8. «Хоккей с мячом»։ Кругосвет։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-31-ին։ Վերցված է 2011-04-18 
  9. 9,0 9,1 Михаил Харламов։ «Разгром шведов в «Олимпийском»»։ Российская газета։ Վերցված է 2011-04-18 
  10. 10,0 10,1 10,2 «Хоккей с мячом»։ Кругосвет։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-31-ին։ Վերցված է 2011-04-18 
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 «Хоккей с мячом»։ Кругосвет։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-05-31-ին։ Վերցված է 2011-04-18 
  12. 12,0 12,1 «История хоккея с мячом в России»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-02-05-ին։ Վերցված է 2011-04-18 
  13. Hall of Fame: Elva profiler presenteras på Bandygalan
  14. В зал славы шведского бенди внесены первые имена
  15. Федерация хоккея с мячом России: О Федерации
  16. Федерация хоккея с мячом России: План проведения всероссийских соревнований
  17. Федерация хоккея с мячом России: Положение о первенстве России по хоккею с мячом среди команд первой лиги

Արտաքին հղումներԽմբագրել