Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ (2021)

Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ (2021), Հայաստանի Ազգային Ժողովի 8-րդ գումարման արտահերթ ընտրություններ, որոնք կայացան 2021 թվականի հունիսի 20-ին[1][2]։ Ընտրությունները նախատեսված էին 2023 թվականի դեկտեմբերի 9-ին, սակայն անցկացվեցին ավելի վաղ՝ 2020 թվականի Հայ-ադրբեջանական պատերազմից հետո Հայաստանում տևական քաղաքական ճգնաժամի պատճառով[3]։ Այս ընտրություններով Քաղաքացիական պայմագիրը կրկին ստացավ սահմանադրական մեծամասնություն, երկրորդ և երրորդ տեղերը բաժին հասան «Հայաստան» և «Պատիվ ունեմ» դաշինքներին։

Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ (2021)
Հայաստան
հունիսի 20, 2021
National Assembly of Armenia.jpg
Կուսակցություն Քաղաքացիական պայմանագիր Հայաստան դաշինք Պատիվ ունեմ դաշինք
Ընտրաձայների քանակ: 53․92% 21.04% 5.23%

Տեսակ Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություն

Պաշտոն Հայաստանի Ազգային ժողովի պատգամավոր

Նախորդ 2018

Հաջորդ 2026

ՆախապատմությունԽմբագրել

2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Ադրբեջանը Թուրքիայի աջակցությամբ լայնածավալ պատերազմ սկսեց Արցախի Հանրապետության դեմ և 44 օր տևած պատերազմի և կապիտուլացիոն ակտի արդյունքում բռնազավթեց Արցախի տարածքների մոտ 75%-ը։ Պատերազմի ավարտից հետո Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականի պահանջով բողոքի զանգվածային ցույցեր սկսեցին Հայաստանում և մասնավորապես մայրաքաղաք Երևանում։

ԸնտրակարգԽմբագրել

Այս ընտրություններում Ազգային ժողովը ձևավորվեց պարզ համամասնական ընտրական համակարգով[4]։ Թեկնածուները ընտրություններին կարողացան մասնակցել միայն կուսակցությունների կամ կուսակցությունների դաշինքների համապետական ցուցակում ընդգրկվելով[5]։ Ընտրությունների համար Հայաստանը բաժանվեց 13 ընտրատարածքի[6]։ Պատգամավորի թեկնածուն պետք է լիներ նվազագույնը 25 տարեկան, վերջին 4 տարում ունենա միայն Հայաստանի քաղաքացիություն և մշտապես ապրած լիներ Հայաստանում, ունենա ընտրական իրավունք և տիրապետի հայերենին։ Հայաստանի Սահմանադրության համաձայն, Ազգային ժողովն ընտրվեց 5 տարի ժամկետով և պետք է ունենա առնվազն 101 պատգամավոր[7]։

Մանդատները բաշխվում են Դոնթի մեթոդով համամասնորեն բոլոր քաղաքական ուժերի մեջ, որոնք հաղթահարել են նվազագույն ձայների պատնեշը (5% կուսակցությունների համար և 7% կուսակցությունների դաշինքների համար)։ Մանդատների բաշխման կարգը ներառում է լրացուցիչ անդամի ընտրակարգ։ Ազգային փոքրամասնությունների համար նախատեսված է առնվազն չորս տեղ խորհրդարանում։

ՔարոզարշավԽմբագրել

Մարտ ամսին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սկսեց մարզային այցելություններ, որն ըստ ընդդիմադիրների, ըստ էության քարոզարշավի մեկնարկ էր[8]։

Հունիսի 10-ին հայտնի դարձավ, որ ԿԸՀ-ն անվավեր է ճանաչել Հայաստանի դեմոկրատական կուսակցության ընտրական ցուցակը գլխավորող Տիգրան Արզաքանցյանի գրանցումը[9]։ Նույն օրը «Քանաքեռ ՀԷԿ»-ի տարածքում ծեծի են ենթարկվել «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության նախընտրական բուկլետներ բաժանող նախկին ԲՏԱ նախարար Հակոբ Արշակյանը և ևս 3 քպ-ականներ, որոնք տեղափոխվել են հիվանդանոց[10]։

Հունիսի 11-ին ընտրակաշառք տալու կասկածանքով ձերբակալվել է «Պատիվ ունեմ» դաշինքի թեկնածու, Արմավիրի նախկին քաղաքապետ Ռուբեն Խլղաթյանը[11]։

Հունիսի 11-ին Մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյանը հայտարարություն տարածեց որում մասնավորապես նշվում է.

  Քարոզարշավը «մարդկանց համար փոխադարձ մեղադրանքներ, հայհոյանքի հանրային տեսարաններ ապահովելու համար չէ»
- Արման Թաթոյան[12]։
 

Հունիսի 17-ին Հանրապետության հրապարակում կայացած Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության հանարհավաքի ժամանակ, քաղաքացիները եկել էին մուրճերով, տեղի ունեցածը ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը համարել է խիստ վտանգավոր և դատապարտել է տեղի ունեցածը։ Մարդու իրավունքների պաշտպանի հայտարարության մեջ մասնավորապես նշվում է.

  2021թ. հունիսի 17-ին կայացած հանրահավաքին քաղաքացիները եղել են մուրճերով, ինչը մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը համարում է վտանգավոր և դատապարտելի։
Ակնհայտ է, որ սա կապված է նախընտրական քարոզարշավի հանդիպումների ժամանակ Վարչապետի պաշտոնակատարի կողմից մուրճի ցուցադրման ու մուրճի հետ կապված պատկերավոր համեմատությունների, ատելության ու վիրավորանքի, սպառնալիքների հռետորաբանության հետ։
- Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակ[13]։
 


Կուսակցություններ և դաշինքներԽմբագրել

2021 թվականի հունիսի 20-ի ԱԺ արտահերթ ընտրություններին մասնակցելու համար ԿԸՀ-ում գրանցվել է 22 կուսակցություն և 4 կուսակցությունների դաշինք[14]։ Հունիսի 8-ին ինքնաբացարկ է ներկայացրել «Հայոց Արծիվներ» կուսակցությունը[15]։

Ստորև, ներկայացված են ԱԺ արտահերթ ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունների և կուսակցությունների դաշինքների ցանկը ըստ ԿԸՀ-ում կայացած վիճականության արդյունքների հերթականությամբ[16].

Անվանումը Ցուցակի առաջին համար Մանդատների քանակը նախորդ՝ 7-րդ գումարման ԱԺ-ում
1 «Արդար Հայաստան» կուսակցություն Նորայր Նորիկյան[17] 0
2 «Հայ ազգային կոնգրես» կուսակցություն Լևոն Տեր-Պետրոսյան 0
3 «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցություն Նիկոլ Փաշինյան[18] 88
4 «Զարթոնք ազգային քրիստոնեական» կուսակցություն Արա Զոհրաբյան 0
5 «Ազատություն» կուսակցություն Հրանտ Բագրատյան 0
6 Պատիվ ունեմ դաշինք Արթուր Վանեցյան[19] 0
7 «Միասնական հայրենիք» կուսակցություն Մհեր Տերտերյան 0
8 «Համահայկական ազգային պետականություն» կուսակցություն Արթուր Վարդանյան 0
9 «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցություն Էդմոն Մարուքյան 18
10 «Մեր տունը Հայաստանն է» կուսակցություն Տիգրան Ուրիխանյան 1(Տիգրան Ուրիխանյան)
11 «Հանրապետություն» կուսակցություն Արամ Զ. Սարգսյան 0
12 «Հայոց Հայրենիք» կուսակցություն Արտակ Գալստյան[20] 0
13 «Ազատ Հայրենիք» դաշինք Միքայել Հայրապետյան[21] 0
14 «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցություն Գագիկ Ծառուկյան 26
15 Հայաստանի դեմոկրատական կուսակցություն Տիգրան Արզաքանցյան 0
16 «5165 ազգային պահպանողական շարժում» կուսակցություն Կարին Տոնոյան[22] 0
17 «Քաղաքացու որոշում սոցիալ դեմոկրատական» կուսակցություն Սուրեն Սահակյան 0
18 Շիրինյան-Բաբաջանյան ժողովրդավարների դաշինք Արման Բաբաջանյան[23] 1(Արման Բաբաջանյան)
19 «Ազգային օրակարգ» կուսակցություն Արա Հակոբյան 0
20 «Վերելք» կուսակցություն Ալեքսան Մինասյան 0
21 «Ազատական» կուսակցություն Սամվել Բաբայան 0
22 «Հայոց Արծիվներ Միասնական Հայաստան» կուսակցություն [24] Խաչիկ Ասրյան 0
23 «Հայաստանի Եվրոպական» կուսակցություն Տիգրան Խզմալյան 0
24 Հայաստան դաշինք Ռոբերտ Քոչարյան[25] 1[26](Աննա Գրիգորյան)
25 «Ազգային-ժողովրդավարական բևեռ» կուսակցություն Վահե Գասպարյան 0
26 «Ինքնիշխան Հայաստան» կուսակցություն Դավիթ Սանասարյան[27] 0

ՍոցհարցումներԽմբագրել

Ըստ «Գելլափ ինթերնեշնլ» ընկերության հայաստանյան գրանսենյակի կազմակերպած նախընտրական վերջին՝ 5-րդ հարցման, 2021 թվականի հունիսի 20-ին կայանալիք արտհերթ խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերը գրանցել են հետևյալ արդյունքը.

№/հերթ.

համար

Կուսակցություն / դաշինք Արդյունք(%)
1 / 24 Հայաստան դաշինք 28,7%
2 / 3 Քաղաքացիական պայմանագիր 25,2%
3 / 6 Պատիվ ունեմ դաշինք 10,8 %
4 / 14 Բարգավաճ Հայաստան կուսակցություն 5,4%
5 / 9 Լուսավոր Հայաստան կուսակցություն 5,2%
6 / 18 Շիրինյան-Բաբաջանյան ժողովրդավարների դաշինք 2,8%
7 / 11 Հանրապետություն կուսակցություն 2,6%
8 / 3 Հայ ազգային կոնգրես կուսակություն 1,5%
9 / 10 Մեր տունը Հայաստանն է կուսակցություն 1,2%
10 / 16 5165 ազգային պահպանողական շարժում 1,0%
11 / 12 Հայոց հայրենիք կուսակցություն 0,8%
12 / 25 Ազգային-ժողովրդավարական բևեռ 0,7%
13 / 1 Արդար Հայաստան կուսակցություն 0,6%
14 / 26 Ինքնիշխան Հայաստան 0,4%

1,1%-ը, հարցմանը հրաժարվել է պատասխանել հարցվածների 5,2%-ը, «ոչ մեկին» պատասխանել է հարցվածների 2,7%-ը, դժվարացել է պատասխանել հարցվածների 4,1%-ը։

Նախնական արդյունքներըԽմբագրել

Ըստ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի հունիսի 21-ի առավոտյան հրապարակած խորհրդարանական արտահերթ ընտրությունների նախնական արդյունքների, Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունն ստանում է 53․92% ձայն կամ 72 մանդատ՝ ստանալով սահմանադրական մեծամասնություն որն առանց ընդդիմադիր ուժերի աջակցության կարող է ընդունել ցանկացած օրենք և սահմանադրական օրենքներում փոփոխություններ կատարել։ Երկրորդ տեղում Ռոբերտ Քոչարյանի ղեկավարած «Հայաստան» դաշինքն է, որ ստացած 21․04% քվեներն ապահովում են 27 մանդատ և Արթուր Վանեցյանի գլխավորած «Պատիվ ունեմ» դաշինքը, որը չի հաղթահարել դաշինքների համար սահմանված 7% պատնեշը, 6 պատգամավորով ներկայացված կլինի ԱԺ-ում քանի որ ըստ օրենսդրական կարգավորումների՝ ԱԺ-ում պարտադիր պետք է ներկայացված լինի քաղաքական 3 ուժ՝ անկախ նրանից՝ երրորդ ուժը հաղթահարում է անցողիկ շեմը։ Փաստացի ԱԺ-ից դուրս մնացին Գագիկ Ծառուկյանի ԲՀԿ-ն և Էդմոն Մարուքյանի ԼՀԿ[28]։

Արդյունքների բողոքարկումներԽմբագրել

Ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերի մեծամասնությունը չեն ընդում արդյունքները, հայտարարություններում նշվում է, որ գործող իշխանությունը, օգտագործել է վարչական ռեսուրս, նաև ահազանգեր կան բազմաթիվ ընտրատեղամասերում ընտրությունների արդյունքները կեղծվել են, միայն «Հանրապետություն» կուսակցությունը և «Շիրինյան-Բաբաջանյան ժողովրդավարների դաշինքն» է շնորհվորել ՔՊ-ին[29]։

Խորհրդարան անցած «Հայաստան» դաշինքը պատրաստվում է դիմել ՍԴ, վիճարկելու արդյունքները[29], իսկ «Հայոց հայրենիք» կուսակցությունը ՍԴ դիմելու է ընտրությունների արդյունքները անվավեր ճանաչելու համար[30]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Հունիսի 20-ին Հայաստանում կանցկացվեն արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ» 
  2. «Նախագահը ստորագրել է հունիսի 20-ին արտահերթ ընտրություն նշանակելու մասին հրամանագիրը»։ CIVILNET (hy-AM)։ 2021-05-11։ Վերցված է 2021-05-13 
  3. «Armenia PM says open to early elections to end crisis»։ www.aljazeera.com (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-03-04 
  4. ««Ռեյտինգային» ընտրական համակարգը փոխարինվեց պարզ համամասնականով. նախագիծն ընդունվեց»։ CIVILNET (hy-AM)։ 2021-04-01։ Վերցված է 2021-04-05 
  5. «DocumentView»։ www.arlis.am։ Վերցված է 2018-01-25 
  6. res.elections.am http://res.elections.am/images/doc/police.02.04.17.pdf։ Վերցված է 2018-12-13 
  7. www.parliament.am http://www.parliament.am/law_docs5/Sahmanadrutyun_06.12.2015.pdf։ Վերցված է 2018-12-13 
  8. «Փաշինյանի այցը դե ֆակտո քարոզարշավի մեկնարկ էր, վստահ է թե՛ ընդդիմությունը, թե՛ քաղհասարակությունը»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2021-03-28 
  9. «ԿԸՀ-ն անվավեր է ճանաչել Տիգրան Արզաքանցյանի գրանցումը»։ www.1lurer.am (հայերեն)։ Վերցված է 2021-06-11 
  10. Սիմոնյան Կորյուն (2021-06-11)։ «Տարեցին վիրավորելու համար Արշակյանն ու 3 ՔՊ-ականներ ծեծվել են»։ ՀՐԱՊԱՐԱԿ (hy-AM)։ Վերցված է 2021-06-11 
  11. «Ձերբակալվել է «Պատիվ ունեմ»-ի թեկնածու, Արմավիրի նախկին քաղաքապետ Ռուբեն Խլղաթյանը»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2021-06-11 
  12. «Քարոզարշավը «մարդկանց համար փոխադարձ մեղադրանքներ, հայհոյանքի հանրային տեսարաններ ապահովելու համար չէ»»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2021-06-11 
  13. facebook.com (հայերեն) իրավունքների պաշտպանի գրասենյակի հայտարարությունը https://www.facebook.com/Armenianombudsman/photos/pb.535326509988151.-2207520000../1720052614848862/?type=3&theater=Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակի հայտարարությունը։ Վերցված է 2021-06-18 
  14. Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով։ «Գրանցման համար փաստաթղթեր է ներկայացրել 23 կուսակցություն և կուսակցությունների 4 դաշինք»։ www.elections.am։ Վերցված է 2021-05-26 
  15. «Առաջին ինքնաբացարկն ընտրապայքարում․ «Հայոց Արծիվներ» կուսակցությունը չի մասնակցի ընտրություններին»։ CIVILNET (hy-AM)։ 2021-06-08։ Վերցված է 2021-06-08 
  16. «Հայտնի է, թե կուսակցությունները և դաշինքները որ համարների ներքո կմասնակցեն ընտրություններին»։ www.tert.am (հայերեն)։ Վերցված է 2021-06-02 
  17. ««Արդար Հայաստան» կուսակցության անդամները ԿԸՀ-ում են»։ factor.am։ Վերցված է 2021/05/30 
  18. «Հրապարակվել են «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության ընտրական ցուցակի առաջին 100 համարները»։ www.1lurer.am (հայերեն)։ Վերցված է 2021-05-30 
  19. ««Պատիվ ունեմ» դաշինքը ներկայացրել է ընտրացուցակի առաջին 10 համարները»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2021-05-30 
  20. ««Հայոց հայրենիք» կուսակցությունը գլխավորում է Արտակ Գալստյանը (տեսանյութ)»։ Փաստարկ (hy-AM)։ 2021-05-26։ Վերցված է 2021-05-30 
  21. ««Ազատ հայրենիք» դաշինք»։ YouTube / A1plus։ Վերցված է 2021/05/21 
  22. «Հայտնի են 5165 ազգային պահպանողական շարժում կուսակցության ցուցակի առաջին երեք անունները |news.am|»։ infocom.am (անգլերեն)։ Վերցված է 2021-05-30 
  23. ««Շիրինյան-Բաբաջանյան ժողովրդավարների դաշինք»-ի նախընտրական ցուցակը կգլխավորի Արման Բաբաջանյանը»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2021-05-30 
  24. «ԿԸՀ-ն ուժը կորցրած ճանաչեց «Հայոց Արծիվներ. Միասնական Հայաստան» կուսակցության գրանցումը»։ Hetq.am (հայերեն)։ Վերցված է 2021-06-11 
  25. ««Հայաստան» դաշինքը հրապարակեց նախընտրական ցուցակի առաջին 20 անունները»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2021-05-30 
  26. «Նախկին «Իմ քայլական» Աննա Գրիգորյանը ընտրություններին մասնակցելու է «Վերածնվող Հայաստան» կուսակցության ցուցակով»։ Hetq.am (հայերեն)։ Վերցված է 2021-06-16 
  27. ««Ինքնիշխան Հայաստան» կուսակցության ընտրական ցուցակի առաջին 20 համարները»։ Hetq.am (հայերեն)։ Վերցված է 2021-05-30 
  28. https://factor.am/385179.html
  29. 29,0 29,1 ««Հայաստան» դաշինքը չի ընդունում քվեարկության արդյունքները և դիմելու է ՍԴ. Վահե Հակոբյան»։ www.tert.am (հայերեն)։ Վերցված է 2021-06-22 
  30. «Անցողիկ շեմը չհաղթահարած ուժերից մի քանիսը չեն ընդունում ընտրությունների նախնական արդյունքները»։ «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայան (հայերեն)։ Վերցված է 2021-06-22