Նիկոլայ I Պավլովիչ (ռուս.՝ Николай I Павлович, հունիսի 25 (հուլիսի 6), 1796[1][8], Gatchina Palace, Գատչինա, Ցարսկոսելսկիյ ուեզդ, Սանկտ Պետերբուրգի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - փետրվարի 18 (մարտի 2), 1855[1][8], Ձմեռային պալատ, Dvortsovy Municipal Okrug, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն[9]), Ռուսական կայսրության կայսր, Ֆինլանդիայի մեծ իշխան, Լեհաստանի թագավոր։ Ռոմանովների հարստության ներկայացուցիչ։ Պավել I-ի և Մարիա Ֆյոդորովնայի երրորդ զավակը, Ալեքսանդր I ցարի հարազատ եղբայրը, Ալեքսանդր II-ի հայրը։

Նիկոլայ I
Կայսր
Franz Krüger - Portrait of Emperor Nicholas I - WGA12289.jpg
ԻշխանությունՄարտի 24, 1801Դեկտեմբերի 1, 1825
ԹագադրումՍեպտեմբերի 15 1801
Լրիվ անունՆիկոլայ Պավլովիչ Ռոմանով
ՌուսերենАлександр I Павлович
Զինվորական կոչումEngineer-General? և inspector general?
Ծնվել է՝1796 հունիսի 6
ԾննդավայրՑարսկոե Սելո, Ռուսական կայսրություն Ռուսական կայսրություն
Մահացել է՝2 մարտի 1855(1855-03-02) (տարիքը 58) բնական մահով
Վախճանի վայրՍանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն Ռուսական կայսրություն
Թաղվել է՝Պողոս-Պետրոս միջնաբերդ, Սանկտ Պետերբուրգ
Պողոս-Պետրոս տաճար
ԵրկիրFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
ԱզգությունՌուս
ՀաջորդողՆիկոլայ I
ՈւղեկիցԱլեքսանդրա
ՏոհմՌոմանովներ
կառավարիչ
ՀայրՊավել I
ՄայրՍոֆիա Վյուտենբուրգցի
ԵրեխաներԱլեքսանդր II, Մարիա Նիկոլաևնա, Ոլգա Նիկոլաևնա[1][2][3][…], Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնա, Կոնստանտին Նիկոլաևիչ[4][5][6], Նիկոլայ Նիկոլաևիչ, Միխայիլ Նիկոլաևիչ, Ելիզավետա Նիկոլաևնա[7], Joséphine Koberwein?[7], unnamed daughter Romanov?[7], second unnamed daughter Romanov?[7], third unnamed daughter Romanov?[7], Olga Karoline Albrecht?[7] և Aleksey Paskhin?[7]
ՀավատքՌուս ուղղափառ եկեղեցի
Պարգևներ
Նիդերլանդական արյուծի շքանշան, Սուրբ Ստեփանի հունգարական թագավորական շքանշանի Մեծ խաչ, Ոսկե գեղմի շքանշանի ասպետ, Փրկիչի շքանշան, Աշտարակի և թրի շքանշան, Անդրեաս առաքյալի շքանշան, Սուրբ Գեւորգի 4-րդ դասի շքանշան, RUS Imperial Order of Saint George ribbon.svg, Սուրբ Վլադիմիրի 1-ին աստիճանի շքանշան, Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու ասպետական շքանշան, Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու շքանշան, Սուրբ Աննայի շքանշան, Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշան, Սուրբ Վլադիմիրի 3-րդ աստիճանի շքանշան, Ոսկե գեղմի շքանշան, Սուրբ Ստեփանոս Հունգարացու շքանշան, Կապիչի շքանշան, Սերովբեների արքայական շքանշան, Սրի շքանշան, Բևեռային աստղի շքանշան, Փղի շքանշան, Սպիտակ Արծվի շքանշան, Սուրբ Ստանիսլավի շքանշան, Order of the Tower and Sword, Ուիլյամի զինվորական շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ, Սև արծվի շքանշան, Կարմիր արծվի շքանշան, Order of Albert the Bear,

House Order of the Golden Lion? (1843)

, Սուրբ Յանուարիուսի շքանշան, Sacred Military Constantinian Order of Saint George, Սուրբ Ֆերդինանդի անվան արժեքների շքանշան, Military Karl-Friedrich Merit Order, Լյուդվիգի շքանշան,

Բեռլինի պատվավոր քաղաքացի (հոկտեմբերի 18, 1837)

, Սուրբ Հովհան Երուսաղեմցու շքանշան, Թուրքական պատերազմի մեդալ, Սուրբ Հուբերտի շքանշան, Հավատարմության շքանշան, Ցերինգենյան առյուծի շքանշան, Վարդի շքանշան, Հարավային Խաչի շքանշան, Թագի շքանշան, Order of Military Merit (Württemberg), Order of St. George, Թագավորական Գվելֆյան շքանշան, Order of the Oak Crown, Պետեր Ֆրիդրիխ Լյուդվիգին մատուցած ծառայությունների համար շքանշան,

Order of the Merit under the title of Saint Louis? (հուլիսի 8 (20), 1852)

, Սպիտակ բազեյի շքանշան, Saxe-Ernestine House Order, Սատապե թագի շքանշան, Սուրբ Ավետման բարձրագույն շքանշան, Սուրբ հոգու շքանշան, Սուրբ Վլադիմիրի շքանշան և Սուրբ Ստանիսլավի շքանշան

19-րդ դարը կայսրության պատմության մեջ նշանավորվում է նրանով, որ Ռուսաստանում գահ են բարձրանում գերմանացի կայսրեր։ Դեռ 1762 թվականին գահ բարձրացած Պետրոս III-ը արդեն հոր կողմից գերմանացի էր, իսկ նրա կինը՝ Եկատերինա II Մեծը, բնիկ գերմանացի էր։ Վերջինիս մահից հետո գահ է բարձրանում Պավել I-ը (1796–1801)։ Հաջորդ կես դարը իշխում են իր որդիները՝ Ալեքսանդր I-ը (1801–1825) և Նիկոլայ I-ը (1825–1855

ԿենսագրությունԽմբագրել

Դեկաբրիստների ապստամբությունԽմբագրել

1825 թվականի դեկտեմբերին հանկարծամահ է լինում Ալեքսանդր կայսրը, և նրան փոխարինում է 30-ամյա եղբայրը՝ Նիկոլայը։ Ռուս զինվորականության մի մասը ապստամբում է և չի ճանաչում նրա իշխանությունը։ Պատմության մեջ այս ընդվզումը հայտնի է «Դեկաբրիստների ապստամբություն» անունով։ Այն ավարտվում է ապստամբների պարտությամբ, որոնք աքսորի են ենթարկվում։ Նիկոլայ I-ը ժառանգում է ոչ միայն Ռուսաստանի կայսերական, այլև Լեհաստանի թագավորական ու Ֆինլանդիայի իշխանական թագը։

Ռուս-պարսկական պատերազմ (1826-1828)Խմբագրել

Աբբաս-Միրզայի արշավանքըԽմբագրել

1826 թվականին, օգտվելով Ռուսաստանում ստեղծված իրավիճակից, պարսից գահաժառանգ Աբբաս-Միրզան հարձակվում է կայսրության հողերի վրա՝ ձգտելով վերանվաճել կորցրած տարածքները։ Պարսիկներին դիմադրություն է ցույց տալիս Շուշիի բերդը։

Արևելյան Հայաստանի նվաճումԽմբագրել

Ռուսական բանակը արագ ուշքի է գալիս և անցնում հարձակման։ Հաջորդ տարում նրանք գրավում են Երևանը, ապա՝ Նախիջևանը։ Ռուսներին մեծ օգնություն են ցույց տալիս հայ կամավորական ջոկատները և տեղի հայ բնակչությունը։ Ռուսները գրավում են Արևելյան Հայաստանի մյուս քաղաքները՝ Խոյը, Ուրմիան, Մակուն և մոտենում Թավրիզի մատույցներին։ Պարսիկները հաշտություն են խնդրում։

Թուրքմենչայի պայմանագիրԽմբագրել

1828 թվականին կնքվում է Թուրքմենչայի հաշտությունը, որով պարսկական կողմը ճանաչում է Ռուսաստանի իրավունքները ամբողջ Անդրկովկասի, այդ թվում՝ Արևելյան Հայաստանի հյուսիսային գավառների վրա։ Հարավային հատվածում Մակուի, Ուրմիայի, Խոյի խանությունները հետ են վրադարձվոււմ Իրանին։ Երկու պետությունների միջև հաստատվում են բարիդրացիական դիվանագիտական հարաբերություններ։

Ռուս-թուրքական պատերազմ (1828-1829)Խմբագրել

Թուրքական հարձակումԽմբագրել

1828 թվականին սկսվում է ռուս-թուրքական հհրթական պատերազմը։ Այն մղվում էր 2 ճակատներով՝ բալկանյան և կովկասյան։

Ռուսական զորքերի հաղթանակներԽմբագրել

Բալկանյան թերակղզում ռուսական զորքերն ազաատագրում են Ռումինիայի և Բուլղարիայի տարածքը, գրավում Ադրիանապոլիսը և մոտենում մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսին։ Կովկասյան ճակատում ռուսները գրավում են Սև ծովի արևելյան ափերը՝ Աբխազիան, Իմերեթիան և Քութայիսը, ինչպես նաև՝ Ախալցխան և Ախալքալաքը։ Ազատագրվում, բայց պատերազմի ավարտից հետո Թուրքիային է վերադարձվում Արևմտյան Հայաստանի զգալի մասը՝ Կարսը, Էրզրումը, Մուշը և Բայազետը։

Ադրիանապոլսի պայմանագիրԽմբագրել

1829 թվականին կնքված Ադրիանապոլսի պայմնագրով Ռուսաստանը հաստատում է իր տիրապետությունը վերոնշյալ տարածքներում։

Ղրիմի պատերազմԽմբագրել

 
Նիկոլայ կայսեր կինը՝ Ալեքսանդրան, իրենց երեխաների՝ ապագա կայսր Ալեքսանդր II-ի և Մեծ իշխանուհի Մարիայի հետ

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Николай I (ռուս.) // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1897. — Т. XXI. — С. 119—124.
  2. Николай I (ռուս.) // Нарушевич — Ньютон — 1916. — Т. 28. — С. 556—579.
  3. Ум. Ольга Николаевна, дочь Николая I (ռուս.) // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1897. — Т. XXIа. — С. 911.
  4. Константин Николаевич (ռուս.) // Русский биографический словарьСПб.: 1903. — Т. 9. — С. 120—155.
  5. Константин Николаевич (ռուս.) // Военная энциклопедияСПб.: Иван Дмитриевич Сытин, 1913. — Т. 13. — С. 134—138.
  6. Мякотин В. А. Константин Николаевич (ռուս.) // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1895. — Т. XVI. — С. 74.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 Lundy D. R. The Peerage
  8. 8,0 8,1 8,2 W. A. P. Nicholas I. // Encyclopædia Britannica: a dictionary of arts, sciences, literature and general information / H. Chisholm — 11 — New York, Cambridge, England: University Press, 1911. — Vol. 19.
  9. 9,0 9,1 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #118588079 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 298