Ջոզեֆ Պրիստլի (անգլ.՝ Joseph Priestley, մարտի 13, 1733 - փետրվարի 6, 1804), անգլիացի մատերիալիստ փիլիսոփա, հասարակական գործիչ, քիմիկոս։

Picto infobox auteur.png
Ջոզեֆ Պրիստլի
Joseph Priestley
Priestley.jpg
Ծնվել էմարտի 24, 1733(1733-03-24) Բիրստոլ, Կիրկլիս, Արևմտյան Յորքշիր, Միացյալ Թագավորություն[1][2]
Մահացել էփետրվարի 6, 1804(1804-02-06)[3][4][5][6][7] (70 տարեկանում) Northumberland, Նորթամբերլենդ շրջան, Փենսիլվանիա, ԱՄՆ
ԳերեզմանՌիվերվյու գերեզմանատուն[8]
Բնակության վայր(եր)Անգլիա
ՔաղաքացիությունFlag of the United Kingdom.svg Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն
Դավանանքքրիստոնեություն
Մասնագիտությունփիլիսոփա, աստվածաբան, քիմիկոս, դաստիարակ, քաղաքական տեսաբան, դիլետանտ, գրադարանավար, ուսուցիչ, գիտության պատմություն, ֆիզիկոս, քաղաքական գործիչ և գյուտարար
Գործունեության ոլորտփիլիսոփայություն և քիմիա
Պաշտոն(ներ)Ֆրանսիայի ազգային ժողովի պատգամավոր
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[9], Իտալիայի գիտությունների ազգային ակադեմիա, Թուրինի Գիտությունների Ակադեմիա[10] և Leeds Library?[11]
Ալմա մատերBatley Grammar School?[12]
Տիրապետում է լեզուներինֆրանսերեն և անգլերեն[13]
Ազդվել էՋերեմի Բենթամ և Յան Ամոս Կոմենսկի
ՊարգևներԼոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ, Կոպլիի մեդալ և Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ
Ամուսին(ներ)Mary Priestley?[12][14]
Երեխա(ներ)Henry Priestley?[14], Joseph Priestley?[14], William Priestley?[14] և Sarah Priestley?[14]
ՀայրJonas Priestley?[14]
ՄայրMary Swift?[14]
Joseph Priestley Վիքիպահեստում

Լոնդոնի թագավորական ընկերության (1767 թվական) և Փարիզի ԳԱ (1772 թվական) անդամ։ 1755 թվականից դարձել է հոգևորական, հանդես եկել պաշտոնական եկեղեցու դեմ, քարոզել կրոն, հանդուրժողականություն։ Եղել է անգլիական առաջադիմական բուրժուազիայի գաղափարախոսը, պաշտպանել Ֆրանսիան, հեղափոխությունը, դատապարտել անգլիական գաղութային քաղաքականությունը Հյուսիսային Ամերիկայում։1794 թվականից տարագրվել է ԱՄՆ։ Պրիստլին զարգացրել է անգլիական մատերիալիզմի ավանդույթները։ Ըստ Պրիստլիի՝ հոգին (գիտակցությունը) շարժմամբ օժտված մատերիայի հատկությունն է։ Սակայն Պրիստլին մատերիալիզմը զուգակցել է դեիզմի հետ, ընդունել, որ մատերիային շարժման օրենքներ է հաղորդել աստվածային բանականությունը։ Նա ասոցիատիվ հոգեբանության ներկայացուցիչ է, հոգեֆիզիոլոգիական երևույթները բացատրել է մատերիալիստորեն։ Սոցիոլոգիայի մեջ պաշտպանել է դետերմինիզմը, մերժել ֆատալիզմը, բարոյականության հարցերում հարել էվդեմոնիզմին։ Հայտնաբերել է թթվածինը (1774 թվականին, Շելեից անկախ), ստացել ջրածնի քլորիդ, ամոնիակ (1772-1774 թվականներ), ցույց տվել, որ օդը բուսականության ազդեցությամբ վերականգնում է իր հատկանիշները։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. The Guardian / (not translated to en-gb), (not translated to en-gb) — 1821. — ed. size: 161152 — ISSN 0261-3077
  2. http://www.londonremembers.com/memorials/joseph-priestley
  3. Joseph Priestley / Assemblée nationale
  4. Joseph Priestley — 1834.
  5. Encyclopædia Britannica
  6. Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  7. Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  8. Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  9. Notable Names Database — 2002.
  10. Թուրինի Գիտությունների Ակադեմիա — 1757.
  11. https://www.theleedslibrary.org.uk/library-information/about-us/
  12. 12,0 12,1 Oxford Dictionary of National Biography / C. MatthewOxford: OUP, 2004.
  13. Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 14,4 14,5 14,6 Kindred Britain
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 431