Բացել գլխավոր ցանկը
Դեղագործ Գաբրիել Մետսյու, 1651-1667

Քիմիկոս, գիտնական կամ մասնագետ, քիմիկոս բառն առաջացել է լատիներեն alchimista բառից (անգլ.՝ alchemy)[1] ով կրթություն է ստացել և մասնագիտացել քիմիայի ուսումնասիրության մեջ որպես գիտություն, ինչպես նաև ունի քիմիական նյութերի հետ աշխատելու հմտություններ: Քիմիկոսներն ուսումնասիրում են մատերիայի կազմը և դրա հատկությունները: Մանրակրկիտ նկարագրելով հատկությունները, նրանք ուսումնասիրում են նաև քանակական ցուցանիշներն ընդհուպ մինչև մոլեկուլի և ատոմի ու նրանց բաղադրիչների մակարդակով: Քիմիկոսները մանրազնին կերպով որոշում են նյութի համամասնությունը, ռեակցիայի միջավայրը և այլ քիմիական հատկություններ:

Քիմիկոսներն օգտագործում են կուտակված գիտելիքներն ու փորձը`պարզելու անծանոթ նյութերի բաղադրությունն ու հատկությունները, վերարտադրելու և սինթեզելու մեծ քանակությամբ նոր, մարդու տնտեսական գործունեության համար օգտակար նյութեր, ինչպես նաև սինթեզելու նոր արհեստական նյութեր և լաբորատոր պայմաններում վերաստեղծելու բնության մեջ ընթացող օգտակար պրոցեսները: Բացի այդ քիմիկոս գիտնականները կարող են մասնագիտանալ քիմիայի ավելի նեղ բնագավառներում որպես գիտություն: Քիմիկոսների աշխատանքը հաճախ վերաբերվում է քիմիկ ինժեներների ոլորտին, որոնց հիմնական խնդիրն այն է, որ հմտորեն նախագծեն, կառուցեն, զարգացնեն առավել ծախսարդյունավետ խոշոր քիմիական գործարաններ, սերտորեն համագործակցեն արդյունաբերական ոլորտի քիմիկոսների հետ`նոր արտադրական պրոցեսների, ինչպես նաև քիմիական նյութերի արտադրության մեթոդների և դրանց հետ կապված արտադրանքի արդյունաբերական մասշտաբների մշակման համար:

ԿրթությունԽմբագրել

 
Ռուս քիմիկոս Դմիտրի Մենդելեև առաջին ժամանակակից տարրերի պարբերական աղյուսակի հեղինակ
 
Անտուան Լավուազիե (1743–94) համարվում է ժամանակակից քիմիայի Հայրը

Ուսանողները, որպես կանոն, մասնագիտանում են կոնկրետ ոլորտում. կենսաքիմիա, միջուկային քիմիա, օրգանական քիմիա, անօրգանական քիմիա, պոլիմերային քիմիա, անալիտիկ քիմիա, տեսական քիմիա, քվանտային քիմիա, բնապահպանական քիմիա և ֆիզիկական քիմիա: Որպես կանոն քիմիկոսները պետք է ունենան առնվազն բակալավրի աստիճան, թափուր աշխատատեղերը լրացնելու համար: Այնուամենայնիվ, շատ ոլորտներում, հատկապես հետազոտական ծրագրերի մեծ մասում, պահանջվում են գիտության թեկնածուներ, որոնք մասնագիտացած են ոչ միայն քիմիայի մեջ, այլև մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի (մասամբ այն պատճառով, որ քիմիան հանդես է գալիս «կենտրոնական գիտության» դերում), այսպիսով, քիմիկոսները պետք է ունենան համապարփակ գիտելիքներ մագիստրոսի և ավելի բարձր մակարդակի: Դոկտորական ուսումնասիրությունները և աշխատանքային փորձը կարող են անհրաժեշտ լինել որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու համար:

Աշխատողները, որոնց աշխատանքը կապված է քիմիայի հետ, բայց չի պահանջում խորը, հիմնարար գիտելիքներ քիմիայի բնագավառում, սովորաբար կոչվում են քիմիկ տեխնիկներ: Նման տեխնիկները պատրաստված են պարզ աշխատանքներ կատարելու համար, արտադրությունում որակի վերահսկման նպատակով կրկնակի անալիզների անցկացման հետ կապված, կամ կլինիկական լաբորատորիաներում:

ՄասնագիտացումԽմբագրել

Զարգացած տնտեսությամբ երկրներում քիմիկ գիտնականները սովորաբար աշխատում են երեք խոշորագույն ոլորտներում. գիտահետազոտական ինստիտուտներ, արդյունաբերություն (մասնավորապես `քիմիական և դեղագործական), ինչպես նաև պետական քիմիական կամ կենսաքիմիական լաբորատորիաներում:Քիմիայի գիտությունը, որպես կանոն, բաժանվում է մի քանի հիմնական բաժինների: Բացի այդ, առանձնացվել են քիմիայի մի շարք խոշոր միջդիսցիպլինար և ավելի մասնագիտացված ոլորտներ: Կան շատ խաչմերուկներ քիմիա գիտության տարբեր ճյուղերի միջև, ինչպես նաև այլ բնագիտական գիտությունների որոշ բաժինների միջև, ինչպիսիք են կենսաբանությունը, բժշկությունը, ֆիզիկան, ռադիոլոգիան և այլն:

Պատկեր:Kolo Naukowe Flogiston.jg
Քիմիկոսը լաբորատորիայում
  • Վերլուծական (անալիտիկ) քիմիա- գիտնականների աշխատանքը բաղկացած է նյութերի նմուշների վերլուծությունից` դրանց քիմիական կազմը և կառուցվածքը որոշելու նպատակով: Վերլուծական քիմիան ներառում է քիմիայի ստանդարտացված փորձարարական մեթոդները, որոնք կարող են օգտագործվել քիմիայի բոլոր մասնագիտացված ոլորտներում, բացառությամբ զուտ տեսական քիմիայի:
  • Անօրգանական քիմիա- գիտություն, որի ուսումնասիրության առարկան են նյութերի հատկությունները, ատոմների և մոլեկուլների կառուցվածքը և անօրգանական միացությունների փոխազդեցության արդյունքները: Օրգանական և անօրգանական քիմիաների միջև տարբերությունը բացարձակ չէ և առկա են շատ խաչմերուկներ, հատկապես ենթաճյուղերից մեկի`մետաղօրգանական քիմիայի հետ:
  • Օրգանական քիմիա - քիմիայի տվյալ ոլորտում զբաղված մասնագետներն ուսումնասիրում են օրգանական միացությունների կառուցվածքը, հատկությունները և քիմիական ռեակցիաների կազմն ու մեխանիզմները:
 
Քիմիկոսը փորձարկում է նոր վառելիքի նմուշը
  • Տեսական քիմիա - քիմիկ գիտնականները զբաղվում են քիմիայի ուսումնասիրման խնդիրներով `տեսական հիմնավորմամբ (ինչպես դա կիրառվում է մաթեմատիկայում կամ ֆիզիկայում): Մասնավորապես, քվանտային մեխանիկայի կիրառումը քիմիայում հանգեցրեց գիտության մեջ նոր ուղղության՝ քվանտային քիմիայի ստեղծմանը: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո հաշվողական տեխնոլոգիաների զարգացումը խթան հանդիսացավ հաշվողական քիմիայի համակարգային զարգացմանը՝ քիմիական խնդիրների լուծման համար համակարգչային ծրագրերի մշակման և օգտագործման արվեստը: Տեսական քիմիան շփման շատ կետեր ունի պինդ նյութի ֆիզիկայի և մոլեկուլյար ֆիզիկայի տեսությունների հետ (տես նաև ռեդուկցիոնիզմ):Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո հաշվողական տեխնոլոգիաների զարգացումը խթան հանդիսացավ հաշվողական քիմիայի համակարգային զարգացմանը` քիմիական խնդիրների լուծման համար համակարգչային ծրագրերի մշակման և օգտագործման արվեստը:
  • Ֆիզիկական քիմիա - այստեղ գիտնականներն ուսումնասիրում են քիմիական համակարգերի և պրոցեսների ֆիզիկական հիմքերը: Մասնավորապես, նման համակարգերի և գործընթացների էներգիան ու դինամիկան հետաքրքրություն է ներկայացնում ֆիզքիմիկների համար: Կարևոր ուղղություններ են քիմիական թերմոդինամիկան, քիմիական կինետիկան, էլեկտրաքիմիան, քվանտային քիմիան, վիճակագրական մեխանիկան, սպեկտրոսկոպիան: Ֆիզիկական քիմիան ունի բազմաթիվ ընդհանուր շփման կետեր տեսական քիմիայի և մոլեկուլային ֆիզիկայի հետ: Դրանից բացի, ֆիզիկական քիմիան հավասարումներ կազմելիս կիրառում է նաև մաթեմատիկական անալիզի մեթոդները:
  • Կենսաքիմիա - գիտություն կենդանի օրգանիզմներում առկա քիմիական նյութերի, քիմիական ռեակցիաների և քիմիական փոխազդեցությունների մասին: Կենսաքիմիան և օրգանական քիմիան սերտորեն փոխկապակցված են, օրինակ՝ բժշկական քիմիայում:
 
Քիմիկոսը լցնում է կլորահատակ կոլբայից
  • Բժշկական քիմիա - քիմիկ մասնագետները մասնակցում են դեղանյութերի նախագծմանը, սինթեզմանը և զարգացմանը: Բժշկական քիմիան ներգրավված է թերապևտիկ օգտագործման համար նոր քիմիական միացությունների հայտնաբերման, սինթեզման և զարգացման մեջ, նաև ուսումնասիրում է գոյություն ունեցող կամ արհեստականորեն սինթեզված դեղերը, դրանց կենսաբանական հատկությունները և դրանց քանակական ցուցանիշները՝ կառուցվածք, ակտիվություն:

Մասնագիտական ընկերություններԽմբագրել

Քիմիկոսները կարող են լինել մասնագիտական ընկերությունների անդամներ, որոնք մասնագիտանում են քիմիայի գիտության տարբեր հարցերում և ասպեկտներում, օրինակ՝ քիմիայի թագավորական ընկերությունը Միացյալ Թագավորությունում, կամ ամերիկյան քիմիկների ընկերությունը Միացյալ Նահանգներում:

Մրցանակներ և պարգևներԽմբագրել

Քիմիկոս գիտնականներին տրված բարձրագույն պարգևը Քիմիայի Նոբելյան մրցանակն է, որը 1901 թվականից շնորհվում է Շվեդիայի գիտությունների ակադեմիայի կողմից:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Տես՝ քիմիկոս Վիքիբառարան, բառարան և թեզաուրուս