Բացել գլխավոր ցանկը

Նիլս Բոր (դան․՝ Niels Henrik David Bohr, հոկտեմբերի 7, 1885(1885-10-07)[1][2][3][4][5][6][7][8], Կոպենհագեն, Դանիա - նոյեմբերի 18, 1962(1962-11-18)[1][2][3][4][5][6][7][8], Կոպենհագեն, Դանիա[9][10][11]), դանիացի ականավոր ֆիզիկոս և հասարակական - քաղաքական գործիչ։ Ստեղծել է ատոմի առաջին քվանտային տեսությունը և հետագայում ամենաակտիվ մասնակցություն է ունեցել քվանտային մեխանիկայի հիմունքների մշակման գործում, որի համար էլ 1922 արժանացել է Նոբելյան մրցանակի ֆիզիկայի բնագավառում։ Բորը միաժամանակ մեծ ավանդ ունի նաև ատոմային միջուկի և միջուկային ռեակցիաների տեսության մեջ։ Նա, մասնավորապես, զարգացրել է ատոմային միջուկների բաժանման տեսությունը։

Նիլս Բոր
դան․՝ Niels Bohr
Niels Bohr.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 7, 1885(1885-10-07)[1][2][3][4][5][6][7][8]
Կոպենհագեն, Դանիա
Մահացել էնոյեմբերի 18, 1962(1962-11-18)[1][2][3][4][5][6][7][8] (77 տարեկանում)
Կոպենհագեն, Դանիա[9][10][11]
ԳերեզմանԱսիստենս գերեզմանատուն
Բնակության վայր(եր)Դանիա, Շվեդիա, Անգլիա, ԱՄՆ և Կոպենհագեն
ՔաղաքացիությունFlag of Denmark.svg Դանիա[12][13]
ԴավանանքApostasy in Catholicism և աթեիստ
Մասնագիտությունֆիզիկոս, համալսարանի պրոֆեսոր, միջուկային ֆիզիկոս, գիտության փիլիսոփա և ֆուտբոլիստ
ԳործակիցՄանչեսթերի Վիկտորիայի համալսարան, Niels Bohr Institute, Քեմբրիջի համալսարան և Ընդլայնված հետազոտությունների ինստիտուտ[14]
Հաստատություն(ներ)Կոպենհագենի համալսարան
Գործունեության ոլորտԱտոմային ֆիզիկա և տեսական ֆիզիկա
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Բեռլինի գիտությունների ակադեմիա, Լեոպոլդինա, Լինչեի ազգային ակադեմիա, Պապական գիտությունների ակադեմիա[15], ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Թագավորական Դանիական գիտությունների ակադեմիա, Գիտության և գրականության նորվեգական թագավորական հասարակություն, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[16], Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Հնդկաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիա, Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[16], Իտալիայի գիտությունների ազգային ակադեմիա և Բավարիական գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատերԿոպենհագենի համալսարան[17][18], Թրինիթի քոլեջ և Քեմբրիջի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն և դանիերեն[1]
Գիտական ղեկավարՔրիստիան Քրիստիանսեն[19] և Ջոզեֆ Թոմպսոն[20]
Եղել է գիտական ղեկավարԼև Լանդաու և Օգե Բոր
Հայտնի աշակերտներHans Kramers, Լև Լանդաու, Oskar Klein, Օգե Բոր և Ջոն Ուիլեր
Պարգևներֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ[21][22] Ֆրանկլինի մեդալ Փղի շքանշան Ատոմը խաղաղության համար պարգև Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշան Նիլս Բորի միջազգային ոսկե մեդալ Կոպլիի մեդալ[23] Ֆարադեյի դասախոսության նրցանակ Մաքս Պլանկի անվան մեդալ Ֆալկոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ Հյուզի մեդալ Հելմհոլցի մեդալ Մատեուչի մեդալ Honorary doctor of the University of Zagreb Տեխնիոնի պատվավոր դոկտոր Honorary doctor of the Technical University of Denmark[24] Guthrie Lecture և Foreign Member of the Royal Society
Ամուսին(ներ)Մարգրեթ Նորլունդ
Երեխա(ներ)Էրնեստ Բոր, Էրիկ Բոր, Հանս Բոր և Օգե Բոր
ՀայրՔրիստիան Բոր
ՄայրԷլեն Բոր
Ստորագրություն
Niels Bohr Signature.svg
Niels Bohr Վիքիպահեստում

Կոպենհագենում Բորը ստեղծել է ֆիզիկոսների մեծ բազմազգ դպրոց և շատ բան է արել ամբողջ աշխարհի ֆիզիկոսների համագործակցության զարգացման համար։ Բորն ակտիվորեն մասնակցել է ատոմային սպառնալիքի դեմ պայքարին։

Բովանդակություն

ԿենսագրությունԽմբագրել

Նիլս Բորը 1907 թվականին, ավարտելով Կոպենհագենի համալսարանը, աշխատանքի անցավ անգլիացի ֆիզիկոսներ Ջորջ Թոմսոնի և Էռնեստ Ռեզերֆորդի լաբորատորիաներում։ Կատարված հետազոտությունների հիման վրա 1913 թվականին նա ստեղծեց ատոմի կառուցվածքի քվազիդասական տեսությունը։ 1916 թվականից նա ղեկավարում էր Կոպենհագենի համալսարանի տեսական ֆիզիկայի ամբիոնը, իսկ 1920 թվականից մինչև կյանքի վերջը՝ իր ստեղծած և այժմ իր անունը կրող Կոպենհագենի տեսական ֆիզիկայի ինստիտուտը։

Մինչև Բորի կողմից ատոմի կառուցվածքը բացատրող քվանտային տեսության ստեղծումը դասական ֆիզիկան խոր ճգնաժամ էր ապրում։ Այդ տեսությունը թույլ տվեց թափանցել ատոմի խորքերը և համոզվել, որ թե՜ նրա կառուցվածքը, թե՜ այդ կառուցվածքի կայունությունն անբաժանելիորեն կապված են քվանտի գոյության հետ։ Քվանտը վերջավոր գործողության, էներգիայի և այլ ֆիզիկական մեծությունների փոփոխության նվազագույն հնարավոր քանակն է։ Այդպես Բորն առաջինը ստեղծեց ատոմի կառույցի արդի մոդելը՝ նոր՝ քվանտային տեսության հիմնարար պատկերացումների հիմքի վրա։ XX դարի ֆիզիկայում այդ շրջադարձային հայտնագործության համար 1922 թվականին Բորին շնորհվեց Նոբելյան մրցանակ։ Իսկ մի քանի տարի անց Բորի աշակերտ Վ. Հայզենբերգը, հետևելով իր ուսուցչի գաղափարներին, ստեղծեց XX դարի ֆիզիկայի մեծագույն ձեռքբերումը դարձած քվանտային մեխանիկան։

Երկար տարիներ Նիլս Բորը ղեկավարում էր Կոպենհագենի տեսական ֆիզիկայի ինստիտուտը։ Բորի մոտ գիտական խորհրդակցությունների՝ սեմինարների էին գալիս բոլոր երկրների անվանի ֆիզիկոսները։ Այդ սեմինարներում բանավիճում էին՝ հաշվի չառնելով ո՜չ տարիք, ո՜չ կոչում, որովհետև գիտական ճշմարտության առջև ամենքն էլ հավասար են։ Գլխավորը ճշմարտությունն է և գիտության զարգացումը։ Նիլս Բորը հայտնի է նաև որպես խաղաղության, ատոմային էներգիայի խաղաղ օգտագործման աննկուն մարտիկ։ Պատերազմի ժամանակ Բորը հրաժարվեց մասնակցել ատոմային ռումբի ստեղծմանը, և նրան փախցնելով՝ մի կերպ փրկեցին ֆաշիստական հաշվեհարդարից։ Հետագայում նույնպես բոլոր երկրների կառավարություններին նա միշտ կոչ էր անում արգելել միջուկային զենքը։

Երիտասարդ տարիքում Նիլս Բորը որպես ֆուտբոլիստ դարապասապահի դիրքում խաղացել է դանիական «Ակադեմիսկ» ակումբում[25]։

ԱղբյուրԽմբագրել

  • Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ., «Լույս» հրատարակչություն

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Comité des travaux historiques et scientifiques — 1834.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 SNAC — 2010.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Encyclopædia UniversalisEncyclopædia Britannica Inc..
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 KNAW Past Members
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Indiana Philosophy Ontology Project
  9. 9,0 9,1 9,2 http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09599916.2013.791340
  10. 10,0 10,1 10,2 http://link.springer.com/article/10.1007%2FBF02959119
  11. 11,0 11,1 11,2 http://www.jstor.org/stable/4449827
  12. http://www.nytimes.com/2005/12/27/science/27eins.html?oref=login
  13. LIBRIS — 2012.
  14. Wheeler J. A., Bohr N. The Mechanism of Nuclear Fission // Phys. Rev. / G. D. SprouseAmerican Physical Society, 1939. — Vol. 56, Iss. 5. — P. 426–450. — 25 p. — ISSN 0031-899X; 1536-6065doi:10.1103/PHYSREV.56.426
  15. http://www.pas.va/content/accademia/en/academicians/deceased/bohr_n.html
  16. 16,0 16,1 NNDB — 2002.
  17. https://www.britannica.com/biography/Niels-Bohr
  18. http://www.nbi.ku.dk/english/www/niels/bohr/universitetet/
  19. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  20. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  21. The Nobel Prize in Physics 1922Nobel Foundation.
  22. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  23. Award winners : Copley MedalRoyal Society.
  24. https://www.dtu.dk/Forskning/Om-DTUs-forskning/Den-klassiske-doktorgrad/Aeresdoktorer
  25. http://www.guardian.co.uk/football/2005/jul/27/theknowledge.panathinaikos

Արտաքին հղումներԽմբագրել