Բացել գլխավոր ցանկը

Իվո Անդրիչ (սերբ.՝ Иво Андрић/Ivo Andrić, հոկտեմբերի 10, 1892(1892-10-10)[1], Դոլաց, Ավստրո-Հունգարիա[2] - մարտի 13, 1975(1975-03-13)[3][4][2][5][6], Բելգրադ, Սերբիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ[3][2]), հարավսլավացի գրող, դրամատուրգ։ Հարավսլավացի միակ գրողն է, որ արժանացել է Գրականության Նոբելյան մրցանակի։

Իվո Անդրիչ
Lua–յի սխալ՝ expandTemplate: template "lang-sr-ec" does not exist։
S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961.jpg
Ծննդյան անունLua–յի սխալ՝ expandTemplate: template "lang-sr-ec" does not exist։
Ծնվել էհոկտեմբերի 10, 1892(1892-10-10)[1]
ԾննդավայրԴոլաց, Ավստրո-Հունգարիա[2]
Վախճանվել էմարտի 13, 1975(1975-03-13)[3][4][2][5][6] (82 տարեկանում)
Վախճանի վայրԲելգրադ, Սերբիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՀՍՖՀ[3][2]
Մասնագիտությունգրող, վիպասան, դիվանագետ, բանաստեղծ և ակնարկագիր
Լեզուխորվաթերեն[2], սերբախորվաթերեն և սերբերեն[4][2]
Ազգությունսերբ և խորվաթ
ՔաղաքացիությունFlag of Yugoslavia (1946-1992).svg ՀՍՖՀ
ԿրթությունԳրացի համալսարան, Զագրեբի համալսարանի հումանիտար և սոցիալական գիտությունների ֆակուլտետ, Վիեննայի համալսարան և Faculty of Philosophy of the Jagiellonian University?
Գիտական աստիճանփիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր
Ժանրերպոեզիա
Ուշագրավ աշխատանքներԿամուրջ Դրինայի վրա, Omerpaša Latas?, Ex Ponto?, Bosnian Chronicle?, Prokleta avlija?, O priči i pričanju?, Jelena, žena koje nema? և Most na Žepi?
ԱնդամակցությունՍերբական գիտությունների և արվեստների ակադեմիա[7], Մլադա Բոսնա, Սլովենական գիտությունների և արվեստների ակադեմիա, Սերբիայի գրողների միություն և Սերբական գիտությունների և արվեստների ակադեմիա[7]
ԿուսակցությունՀարավսլավիայի կոմունիստների միություն
ՊարգևներԳրականության Նոբելյան մրցանակ[8][9] Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի շքանշան և Գերմանական արծվի շքանշան
ԱմուսինՄիլիցա Բաբիչ-Յովանովիչ
Ivo Andric signature.jpg
Կայքivoandric.org.rs
Ivo Andrić Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Իվո Անդրիչը ծնվել է 1892 թվականի հոկտեմբերի 9-ին ներկայիս Բոսնիա և Հերցեգովինայի տարածքում, դպրոցական ծառայող Անտուն Անդրիչի ու Կատերինա Անդրիչի ընտանիքում (օրիորդական ազգանունը՝ Պեյիչ)։ Մկրտվել է հռոմեակաթոլիկական կարգով։ Երբ մահացել է ընտանիքի հայրը, ապագա գրողը դեռ երեք տարեկան էլ չկար։ Մայրը որդու հետ տեղափոխվում է Վիշեգրադ՝ ամուսնու ազգականների մոտ։ Այդտեղ Անդրիչն անցկացրել է իր մանկությունն ու ավարտել հիմնական դպրոցը։ 1903 թվականին նա ընդունվում է Սարաևոյի գիմնազիա։ Գիմնազիայում սովորելու տարիներին Իվո Անդրիչը ելույթներ է ունեցել ավստրո-հունգարական նվաճողներից հարավսլավոնական ազգերի ազատագրման օգտին և անգամ անդամակցել է «Մլադա Բոսնա» երիտասարդական ազգայնական շարժմանը, որի գործունեությունն ի վերջո հանգեցրեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն։ 1912 թվականին Անդրիչն ընդունվում է Զագրեբի թագավորական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետ, իսկ ավելի ուշ սովորել է Վիեննայում, Կրակովում և Գրացում։ «Բոսնիայի հոգևոր կյանքի զարգացումը թուրքական գերիշխանության ազդեցության տակ» թեմայով իր դոկտորոկան ատենախոսությունն Իվո Անդրիչը պաշտպանել է Գրացի համալսարանում 1924 թվականին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1914 թվականի հուլիսին, Իվո Անդրիչը ձերբակալվել է որպես «հարավսլավացի ազգայնական» և մինչև 1915 թվականի մարտն անցկացրել է սկզբում Շիբենիկի, ապա Մարիբորի բանտերում։ Սակայն կալանքից ազատվելուց հետո էլ գրողը ազատություն ձեռք չբերեց. մինչ 1917 թվականի ամառը նա գտնվում էր տնային կալանքի տակ Զենիցեում։

Աշխատանքային գործունեությունԽմբագրել

 
Իվո Անդրիչը Վիշեգրադի կամրջի ֆոնին

Անդրիչն ունեցել է դիվանագետի հաջող կարիերա։ 1920 թվականին նա աշխատել է Վատիկանի դեսպանատանը, ապա հյուպատոսություններում Բուխարեստում, Տրիեստում ու Գրացում։ 1927 թվականին աշխատել է Մարսելի ու Փարիզի հյուպատոսություններում, իսկ ավելի ուշ՝ Մադրիդում։ 1930-1933 թվականներին եղել է Հարավսլավիայի Թագավորության՝ Ժնևում Ազգերի լիգային կից մշտական հանձնաժողովի քարտուղարը, այնուհետև որպես Հարավսլավիայի կառավարության արտակարգ ներկայացուցիչ գտնվել է Բեռլինում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմն սկսվելուց հետո կառավարության հետ ունեցած տարաձայնությունների պատճառով Անդրիչը թողնում է պաշտոնն ու վերադառնում Բելգրադ։ Հենց այդ ժամանակ էլ նա գրում է այն ստեղծագործությունները, որոնք արժանացան համաշխարհային ճանաչման։

1954 թվականին Իվո Անդրիչը դառնում է Հարավսլավիայի Կոմունիստական կուսակցության անդամ և Հարավսլավիայի գրողների միության նախագահ։ Նա առաջինն էր, ով 1954 թվականին ստորագրեց Նովոսադի պայմանագիրը սերբախորվաթական գրական լեզվի միասնականացման մասին։ 1961 թվականին Իվո Անդրիչը արժանացել է Գրականության Նոբելյան մրցանակի։ Մահացել է 1975 թվականին Բելգրադում։

Ազգային պատկանելության հարցըԽմբագրել

Իվո Անդրիչի՝ սերբ կամ խորվաթ լինելու, ինչպես նաև սերբական թե խորվաթական գրական ավանդույթներին հետևելու հարցը մնում է վիճահարույց։ Շատ սերբեր նրան համարում են սերբ այնպես, ինչպես շատ խորվաթներ նրան համարում են խորվաթ ու խորվաթական գրական ավանդույթների ներկայացուցիչ։

Իվո Անդրիչի ուսանողական փաստաթղթերը վկայում են, որ գրողն իր մասին խոսել է որպես խորվաթի։ Զագրեբի համալսարան ընդունվելու հարցաթերթիկում, որ Անդրիչը լրացրել է Զագրեբում 1912 թվականի հոկտեմբերի 14-ին, գրված է, որ նրա մայրենի լեզուն խորվաթերենն է։ Կրակովի համալսարանում գրանցվելիս ազգությանը վերաբերող տողում գրել է, որ ինքը խորվաթ կաթոլիկ է Բոսնիայից։

Սակայն լինելով հարավսլավոնական ազգերի միասնության կողմնակից՝ Անդրիչն իր մասին խոսում է որպես սերբի։ Իրեն սերբ է համարել մինչև կյանքի վերջ և իր կյանքը կապել է Սերբիայի ու Բելգրադի հետ։ Իր ստեղծագործությունների մեծ մասը (բացառությամբ վաղ շրջանի պատմվածքների) Անդրիչը գրել է գրական սերբերենով, այսինքն՝ Անդրիչի ստեղծագործությունների լեզուն չի համապատասխանում ժամանակակից խորվաթական գրական ավանդույթին։ Իվո Անդրիչը կիրիլիցայով է վարել նաև իր անձնական նամակագրությունը։

ՍտեղծագործությունԽմբագրել

Առավել հայտնի են Իվո Անդրիչի «Կամուրջ Դրինայի վրա» (На Дрини ћуприја), «Տրավնիցկի ժամանակագրություն» (Травничка хроника) և «Տիկինը» (Госпођица) ստեղծագործությունները, որոնցում պատկերված է այն ժամանակաշրջանը, երբ հարավսլավական հողերը նվաճված էին Օսմանյան կայսրության կողմից։ 1961 թվականին ստացել է Նոբելյան մրցանակ։

ՔաղվածքներԽմբագրել

  • Պետք է լսել լեգենդներ, որոնք կոլեկտիվ դարավոր ստեղծագործության հետքեր են, և դրանց միջոցով, որքան հնարավոր է, բացահայտել մեր ճակատագրի իմաստը[10]։

ՀիշատակԽմբագրել

  • Իվո Անդրիչի անվան մրցանակը (հաստատվել է Սերբիայի կառավարության ու Վիշեգրադի քաղաքապետարանի կողմից 2012 թվականին) տրվում է սլավոնական լեզուներով ստեղծագործող գրողների։ Հանձնվել է 2013-2014 թվականներին՝ այն օրը, երբ Իվո Անդրիչն ստացել է Նոբելյան մրցանակ։ Հանձնել է Սերբիայի նախագահն անձամբ։ Մրցանակի դրամական համարժեքն է 100 հազար եվրո[11]։
  • 2012 թվականին հիմնադրվել է Անդրիչգրադ քաղաքը[11]։

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1961/andric-facts.html
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 Roux P. d. Nouveau Dictionnaire des œuvres de tous les temps et tous les pays — 2 — Éditions Robert Laffont, 1994. — Vol. 1. — P. 98. — ISBN 978-2-221-06888-5
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118503014 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  5. 5,0 5,1 5,2 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  6. 6,0 6,1 6,2 Discogs — 2000.
  7. 7,0 7,1 Члан САНУ
  8. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1961/
  9. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  10. Анатолий Павлович Кондратов. Новейшая книга фактов для самых умных и любознательных в вопросах и ответах. В 3 т. Т. 2. Мифология. Религия.. Новейшая книга фактов. Том 2. ...
  11. 11,0 11,1 Газета «Книжное обозрение», 2012, № 16

ԳրականությունԽմբագրել

  • Minde R. Ivo Andrić; Studien über seine Erzahlkunst. München, O. Sagner, 1962
  • Popović G., Lukic R.D. Ivo Andrić։ bibliografija dela, prevoda i literature. Beograd։ Srpska Akademija nauka i umetnosti, Biblioteka, 1974
  • Dimitrijevic K. Ivo Andric ́Gornji. Milanovac։ Dečje novine, 1981.
  • Hawkesworth C. Ivo Andric։ bridge between East and West. London; Dover։ Athlone Press, 1984
  • Juričić Z. The man and the artist ։ essays on Ivo Andrić. Lanham։ University Press of America, 1986
  • Mukerji V.S. Ivo Andric։ a critical biography. Jefferson։ McFarland, 1990
  • Petković R. Ivo Andric 1892—1992. Belgrade։ Ivo Andrić Foundation, 1991
  • Palavestra P. Ivo Andrić i njegovo vreme. Beograd ։ SANU, 1992
  • Vucinich W.S. Ivo Andric revisited։ the bridge still stands. Berkeley։ International and Area Studies, 1995
  • Savić Benghiat D., Skoric S., Đukić Perišić Z. Jewish portraits in the works of Ivo Andrić. Toronto։ Serbian Literary Co., 2005 ́
  • Müller M. Die Selbst- und Fremdwahrnehmung der bosnischen Völker in der historischen Prosa von Ivo Andric und Isak Samokovlija. Frankfurt/Main։ Lang, 2006
  • Лихачёва Л. П. Иво Андрич։ Биобиблиографический указатель. — М.։ Книга, 1974.
  • Лауреаты Нобелевской премии։ Энциклопедия. — М.։ Прогресс, 1992.

Արտաքին հղումներԽմբագրել