Բացել գլխավոր ցանկը

Բելգրադ (սերբ.՝ Београд), Սերբիա և Մոնտենեգրոյի նախկին մայրաքաղաքն է։ Այսօր Բելգրադը Սերբիայի մայրաքաղաքն է։ Այն տեղակայված է Սավա և Դանուբ գետերի միաձուլման տեղանքում։

Քաղաք
Բելգրադ
Lua–յի սխալ՝ expandTemplate: template "lang-sr-ec" does not exist։
Դրոշ Զինանշան
Flag of Belgrade.svg Coat of Arms Belgrade.png

Belgrade iz balona.jpg
Կոորդինատներ: 44°49′14″ հս․ լ. 20°27′44″ ավ. ե. / 44.82056° հս․. լ. 20.46222° ավ. ե. / 44.82056; 20.46222
ԵրկիրՍերբիա Սերբիա
ՔաղաքապետԴրագան Դիլաս
Հիմնադրված էմ.թ.ա. 279 թ.
Մակերես359.96 կմ²
ԲԾՄ117 մ
Պաշտոնական լեզուՍերբերեն
Բնակչություն1․710․000 մարդ (2007)
Խտություն506 մարդ/կմ²
Ազգային կազմՍերբեր
ՏեղաբնականունԲելգրադցի
Ժամային գոտիUTC+2, ամառը UTC+3
Հեռախոսային կոդ+381 (11)
Փոստային ինդեքսներ11000
Ավտոմոբիլային կոդBG
Պաշտոնական կայքBeograd.rs
##Բելգրադ (Սերբիա)
Red pog.png
Բելգրադի արբանյակային պատկերը

Բելգրադ թարգմանվում է «Սպիտակ քաղաք»։ Բուն քաղաքը 1,1 միլիոն բնակչություն ունի, մինչդեռ արվարձաններով հանդերձ Բելգրադի բնակչությունը հասնում է շուրջ 1.64 միլիոնի, դարձնելով այն Արևելյան Կենտրոնական Եվրոպայի խոշորագույն քաղաքներից մեկը։

Եվրոպայի խոշորագույն նախապատմական մշակույթներից մեկը՝ Vinča culture մշակույթը զարգացել է Բելգրադի շրջակայքում, մ.թ.ա. VI հազարամյակում։ Հնագույն ժամանակներում ֆրակիացիները, դակերը բնակեցրել էին տարածաշրջանը, այնուհետ մ.թ.ա. 279 թվականին կելտերրը գրավեցին քաղաքը և այն անվանեցին Սինգիդինում։

II դարում, Ավգուստի կայսրության՝ Հռոմեական Սերբիայի ժամանակ, հռոմեացիները գրավեցին այդ տարածքը և քաղաքի կարգավիճակ տվեցին։ 520 թվականին այն բնակեցվեց սլավոններով և բազմիցս բնակչության կազմը փոխվեց ֆրանկների, բյուզանդացիներ և հունգարների միջև մինչ (1282-1316) այն դառավ մայրաքաղաք։

1521 թվականին Բելգրադը գրավվեց Օսմանյան կայսրության կողմից և դարձավ Սեմեդերյան սանջակի նստավայր [1]:

Այնուհետ մերթ ընդ մերթ Բելգրադը հայտնվում է Ավստրական և Օսմանյան կայսրությունների տիրապետության ներքո, անընդահատ շարունակվող Ավստրո-թուրքական պատերազմների հետևանքով։ Այդ պատերազմները բերեցին Բելգրադի մեծ մասի ավերմանը։ Միայն 1841 թվականին Բելգրադը նորից ստացավ Սերբիայի մայրաքաղաքի կարգավիճակ։ Քաղաքի հյուսիսային հատվածը մնաց որպես ավստրո-հունգարական ֆորպոստ մինչ 1918 թվականը Բելգրադին վերամիավորելը։

Լինելով ստրատեգիական տեղանք, Բելգրադը 115 անգամ պատերազմական գործողությունների է ենթարկվել և 44 անգամ գետնին է հավասարվել [2]:

Բելգրադը Հարավսլավիայի մայրաքաղաքն էր 1918 թվականի նրա կազմավորումից մինչև 2006 թվականին նրա անկումը՝ կառավարման տարբեր ձևերի ժամանակ։ Բելգրադը Սերբիայում ունի հատուկ վարչական կարգավիճակ և այն Սերբիայի հինգ վիճակագրական շրջաններից մեկն է։ Այն բաժանված է հինգ քաղաքապետարանների միջև, յուրաքանչյուրը իր տեղական խորհրդով։ Բելգրադը զբաղեցնում է Սերբիայի տարածքի 3.6 %-ը և երկրի բնակչության 22.5 %-ը ապրում է Բելգրադում[3]։

Քաղաքն արժանացել է բազմաթիվ տիտղոսների ներառյալ 2020 թվականի Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաք[4]։

Բելգրադ

ԱշխարհագրությունԽմբագրել

Բելգրադը տեղակայված է ծովի մակերևույթից 116.75 մ բարձրության վրա Դանուբ և Սավա գետերի միաձուլման շրջակայքում։ Բելգրադի պատմական կենտրոնը՝ Կալեմեգդանը տարածվում է երկու գետերի աջ ափերին։ 19-րդ դարից սկսած քաղաքը ընդարձակվել է դեպի հարավ և արևելք; II Համաշխարհային պատերազմից հետո Novi Beograd-ը (Նոր Բելգրադ) կառուցվել է Սավա գետի ձախ ափին, որը միացնում է Բելգրադը Զեմունի հետ։ Քաղաքին միացան նաև Դանուբով խաչվող ավելի փոքր համայնքները։ Պատմության ընթացքում, Բելգրադը եղել է Արևմուտքի և Արևելքի միջև[5]: Սավայի աջ ափին կենտրոնական Բելգրադը բլուրների վրա է, Բելգրադի ամենաբարձր կետը Տորլակ բլուրը 303 մ բարձրություն ունի։ Ավալա (511 մ) և Կոսմայ (628 մ) սարերը քաղաքի հարավային մասում են։

ՊատմությունԽմբագրել

 
Վինչայի տիկին (մ.թ.ա. 5500)

ՆախապատմությունԽմբագրել

Առաջին հողագործական ժողովուրդները բնակություն են հաստատել տարածաշրջանում Նեոլիթյան, Սթարչևյան մշակույթի ծաղկման ժամանակաշրջանում՝ մ.թ.ա. 6200-5200 թվականներ։ Վինչի մշակույթը հայտնի է իր խոշոր բնակավայրերով, որոշները ամենախոշորն էին նախապատմական Եվրոպայում։ Պղնձի այնպիսի քանդակներ, ինչպիսին է Վինչի տիկինը պղնձի դարի առաջին նմուշներն են Եվրոպայում [6]:

Հին քաղաքԽմբագրել

Նախապատմական Բալկանների Ֆրակիացիներ և Դակեր ցեղերը տիրում էին այս տարածքում մինչ հռոմեացիների կողմից այն գրավելը [7]:

Բելգրադը բնակեցված էր ֆրակիա-դակիան Սինգի ցեղերով, կելտերի ներխուժումից հետո մ.թ.ա. 279 թ. Scordisci գրավեցին քաղաքը և անվանեցին "Singidūn" (dūn, ամրոց)

Մ.թ.ա. 34-33 Հռոմեական բանակը Սիլանուսի գլխավորությամբ հասավ Բելգրադ։ Մ.թ. I դարում այն հռոմեականացավ և դարձավ Սինգիդունում II դարի կեսերին Հռոմեական իշխանությունների կողմից այն կոչվեց մունիցիպիում որպես լիակատար գաղութ, և դարի վերջում այն դարձավ բարձրակարգ քաղաք։

Վարչական կառուցվածքԽմբագրել

 
Հին պալատ, քաղաքի ավագանու նստավայրը

Բելգրատը առանձին վարչական միավոր է Սերբիայի կազմում, իր սեփական ինքնավար քաղաքային իշխանությամբ։ Բելգրադի ներկայիս քաղաքապետը Դրագան Դիլասն է՝ Սերբիայի դեմոկրատական կուսակցությունից։ Բելգրադի ավագանին ունի 110 անդամ, որոնք ընտրվում են չորս տարի ժամանակով։ Քաղաքի բյուջեն 2012 թ կազմում է շուրջ 102 բիլիոն դինար [8]:

ԹաղապետարաններԽմբագրել

Քաղաքը բաժանված է 17 թաղապետարանների միջև։

 
Բելգրադի թաղապետարանների քարտեզը
Համայնք Մակերես (կմ2) Բնակչություն (2002) Բնակչություն (2011) Դասակարգում
Բարայեվո 213 24,641 27,036 արվարձանային
Գուկարիցա 156 168,508 179,031 քաղաքային
Գրոկա 289 75,466 83,398 արվարձանային
Լազարեվակ 384 58,511 58,224 արվարձանային
Մլադենօվակ 339 52,490 53,050 արվարձանային
Նովի Բելգրադ 41 217,773 212,104 քաղաքային
Օբրենովակ 411 70,975 71,419 արվարձանային
Պալիլուլա 451 155,902 170,593 քաղաքային
Ռակովիցա 31 99,000 108,413 քաղաքային
Սավսկի Վենաց 14 42,505 38,660 քաղաքային
Սոպոտ 271 20,390 20,199 արվարձանային
Ստարի Գրադ 5 55,543 48,061 քաղաքային
Սուրցին 285 38,695 42,012 քաղաքային
Վոզդովակ 148 151,768 157,152 քաղաքային
Վրաքար 3 58,386 55,463 քաղաքային
Զեմուն 154 136,645 166,292 քաղաքային
Զվեզդարա 32 132,621 148,014 քաղաքային
TOTAL 3227 1,576,124 1,639,121
Source։ Statistical Office of Serbia[9]

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Բելգրադի պատմություն»։ BelgradeNet Travel Guide։ Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 5 
  2. Robert Nurden (մարտի 22, 2009)։ «Belgrade has risen from the ashes to become the Balkans' party city»։ London: Independent։ Վերցված է 2009 թ․ մայիսի 5 
  3. «2011 Census first estimates»։ Վերցված է 2011 թ․ հոկտեմբերի 19 
  4. «Beograd 2020»։ Վերցված է 2012 թ․ հունիսի 19 
  5. «Geographical Position»։ Official website։ Վերցված է 2007 թ․ հուլիսի 10 
  6. doi:10.1016/j.jas.2010.06.012
    This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by hand
  7. «Belgrade Fortress history»։ Public Enterprise "Belgrade Fortress"։ Վերցված է 2011 թ․ հունվարի 18 
  8. http://www.ekapija.com/website/sr/page/602835
  9. «2011 Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of Serbia: Comparative Overview of the Number of Population in 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002 and 2011, Data by settlements»։ Statistical Office of Republic Of Serbia, Belgrade։ 2014։ ISBN 978-86-6161-109-4։ Վերցված է 2014-06-27