Վահագն Գրիգորի Գուրզադյան (նոյեմբերի 21, 1955(1955-11-21)[1], Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Կոսմոլոգիայի կենտրոնի ղեկավար։ LARES եվրոպական տիեզերական ծրագրի ղեկավար խորհրդի անդամ․ Բրիտանական Թագավորական աստղագիտական միության անդամ։

Վահագն Գուրզադյան
Гурзадян Ваагн Григорьевич6.jpg
Ծնվել էնոյեմբերի 21, 1955(1955-11-21)[1] (65 տարեկան)
Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ
ՔաղաքացիությունFlag of Armenia.svg Հայաստան[2]
Ազգությունհայ
Մասնագիտությունֆիզիկոս
Հաստատություն(ներ)Երևանի պետական համալսարան
Ալմա մատերԵրևանի պետական համալսարան
Գիտական աստիճանֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր և պրոֆեսոր
Տիրապետում է լեզուներինհայերեն[3]
ՀայրԳրիգոր Գուրզադյան
Vahagn Gurzadyan Վիքիպահեստում
Վահագն Գուրզադյանը հոր՝ Գրիգոր Գուրզադյանի կիսանդրու մոտ

ԿենսագրությունԽմբագրել

Վահագն Գուրզադյանն ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (Տեսական ֆիզիկա, 1977 թվական)։ 1980 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Լեբեդևի անվան ֆիզիկայի ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 1980 թվականին ստացել է ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուի, 1988 թվականին՝ ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորի աստիճան, պրոֆեսոր 2001 թվականից։

1980 թվականից Գուրզադյանն աշխատել է Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի տեսական ֆիզիկայի բաժնում, 1990 թվականից Կոսմոլոգիայի կենտրոնի ղեկավար, նաև Երևանի պետական համալսարանում (2008 թվականից)։ 1989 թվականին կարդացել է դասախոսություններ դինամիկական համակարգերի վերաբերյալ Ճապոնիայի չորս համալսարաններում։ Որպես պրոֆեսոր աշխատել է մի շարք համալսարաններում` Սասեքս` Մեծ Բրիտանիա (1994 - 1996), 2001 թվականից Հռոմի Լա Սապիենցա համալսարանում։

2000 թվականին զեկուցել է XXII Սոլվեյի ֆիզիկայի գիտաժողովում, 2012 թվականին շվեյցարական գիտության IX բիենալեում եղել է երկու գլխավոր բանախոսներից մեկը, նաև 2013 թվականին Քլեյ Մաթեմատիկայի ինստիտուտի գիտաժողովում (Օքսֆորդ

Վահագն Գուրզադյանի ղեկավարությամբ պաշտպանվել է 11 թեկնածուական ատենախոսություն (2 PhD Իտալիայում)։

Բրիտանական Թագավորական աստղագիտական միության անդամ։

ԸնտանիքԽմբագրել

Հետազոտությունների հիմնական թեմաներԽմբագրել

  • Քաոսը ոչ գծային համակարգերում
  • Ֆիզիկական երևույթները սև խոռոչների շրջակայքում
  • Աստղային դինամիկա
  • Դիտողական կոսմոլոգիա

Գուրզադյանի հետազոտությունները վերաբերում են գալակտիկական միջուկներում սև խոռոչների ակրեցիային[5], քաոսային երևույթներին աստղային համակարգերում[6][7][8][9], տիեզերական մնացորդային ճառագայթման հատկություններին և տիեզերքում ցածր խտության հսկայական տիրույթների բացահայտմանը[10][11]։

Գուրզադյանը համագործակցել է անգլիացի աստղաֆիզիկոս Ռոջեր Պենրոուզ-ի հետ կոնֆորմ պարբերական կոսմոլոգիայի հետազոտություններում, բացահայտել է տիեզերքի կոմֆորմ ցիկլային պրոցեսները, ապացուցել է, որ տիեզերքը անընդհատ ընդլայնվում է[12]։

Նախաձեռնել է լույսի արագության իզոտրոպության և Լորենցի ինվարիանտության մեծ ճշտությամբ ստուգումը Եվրոպական սինքրոտրոնում (Գրենոբլ)[13][14][15]։

Առաջարկել է ինֆորմացիոն պանսպերմիայի վարկածը, ինչը Stephen Webb-ը[16] դասել է, որպես Ֆերմիի պարադոքսի հնարավոր լուծում. ըստ այդ վարկածի տիեզերական ազդանշաններով հնարավոր է փոխանցել կյանքի հիմնարար տարրերի՝ գենոմի վերաբերյալ սեղմ կոդավորված ինֆորմացիա[17]։

Ռոջեր Պենրոուզի հետ ինֆորմացիոն պանսպերմիան քննարկել է կոնֆորմ պարբերական կոսմոլոգիայում[18]։

ԳործունեությունԽմբագրել

Գիտաժողովների նախագահ է եղել Ժնևում (1993 թվական), ( Երուսաղեմում 1997 թվական), Հռոմում (1999, 2000, 2002 թվականներ), Ռիո դե Ժանեյրոյում (2003 թվական), Բեռլինում (2006 թվական), Փարիզում (2009 թվական), Հռոմում (2015 թվական)։

Ստրասբուրգում 1998-2004 թվականներին «Գիտության և տեխնոլոգիայի զարգացման եվրոպական ասոցիացիայի» - EuroScience (European Association for the Promotion of Science and Technology) ղեկավար խորհրդի անդամ է եղել։

Այլ հետաքրքրություններԽմբագրել

Վահագն Գուրզադյանը նույնականացրել է Հալլեյի գիսաստղի պատկերը Տիգրան Մեծի հազվադեպ դրամների վրա[19], որպես այդ նշանավոր գիսաստղի առ այսօր հայտնի ամենավաղ պատկերը։

Համագործակցելով Փարիզի, Հարվարդի, Չիկագոյի հնագետների հետ և հիմնվելով աստղագիտական սեպագիր արձանագրությունների վրա Գուրզադյանը ներմուծել է Հին Մերձավոր Արևելքի գեր-կարճ ժամանակագրությունը[20][21]։

2004 թվականին Արարատի վերելքի անդյունքներով (175 տարի անց կրկնելով Պարրոտ-Աբովյան անդրանիկ վերելքի (1829) ուղին) հրատարակել է ավերակների հայտնաբերման մասին երկու հոդված՝ «V-VI դարերի հայկական անհայտ բազիլիկայի Արարատի լանջին» (ակադեմիկոս Վարազդատ Հարությունյանի հետ), նաև «Ասուպի հնարավոր խառնարանի հայտնագործում Արարարտ լեռան վրա» հոդվածները[22][23]։

Քաղաքացիական դիրքորոշումԽմբագրել

NATURE ամսագիրը 1990 թվականին հրատարակել է Գուրզադյանի նամակը նվիրված Վիկտոր Համբարձումյանի հացադուլին և Ղարաբաղի հիմնախնդրին[24]։ Գուրզադյանը մասնակցել է Հայաստանի և Ադրբեջանի մտավորականության ներկայացուցիչների 1992 թվականի հանդիպմանը՝ ի թիվս գրողներ Հրանտ Մաթևոսյանի, Վարդգես Պետրոսյանի, գրականագետ Լևոն Մկրտչյանի։ Այդ հանդիպումը նա նկարագրել է հոդվածում[25]։

Հարցազրույցներում, հրապարակումներում անդրադարձել է դպրոցական դասագրքերում կեղծ գիտական պնդումների բացառմանը, ՊՊԾ գնդի ճգնաժամին, այլ հասարակական իրադարձություններին[26][27][28][29]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. Bibliothèque nationale de France Record #12999807n // BnF catalogue général (ֆր.)Paris: BnF.
  3. Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. «Աստղադիտակ և աստղադիտարան»։ www.encyclopedia.am։ Հայկական Հանրագիտարան։ Վերցված է 2021-07-14 
  5. Gurzadyan, V.G.; Ozernoy, L.M. (1979). "Accretion on massive black holes in galactic nuclei". Nature 280 (5719): 214. doi:10.1038/280214a0.
  6. Gurzadyan V.G., Savvidy G.K. (1986)։ «Collective relaxation of stellar systems»։ Astron. Astrophys. 160: 203 
  7. Gurzadyan V.G., Kocharyan A.A. (2009)։ «Collective relaxation of stellar systems revisited»։ Astron. Astrophys. 505: 625–627։ Bibcode:2009A&A...505..625G։ doi:10.1051/0004-6361/200912218 
  8. Vesperini E (1992)։ «Possible observational indication for Gurzadyan-Savvidy relaxation for globular clusters»։ Astron. Astrophys. 266: 215 
  9. Eingorn M. (2014)։ «Gurzadyan's Problem 5 and improvement of softenings for cosmological simulations using the PP method»։ Adv. High Energy Phys. 2014: 903642; [1]։ doi:10.1155/2014/903642 
  10. Gurzadyan V.G., Kocharyan A.A. (2009)։ «Porosity Criterion for Hyperbolic Voids and CMB»։ Astron. Astrophys. 493: L61–63։ doi:10.1051/0004-6361:200811317 
  11. Gurzadyan V.G. (2014)։ «To the center of cold spot with Planck»։ Astron. Astrophys. 566: A135։ doi:10.1051/0004-6361/201423565 
  12. Gurzadyan V.G., Penrose R. (2013)։ «On CCC-predicted concentric low-variance circles in the CMB sky»։ Eur.Phys.J. Plus 128: 22։ doi:10.1140/epjp/i2013-13022-4 
  13. Gurzadyan, V. G., Margarian, A. T. (1996)։ «Inverse compton testing of fundamental physics and the cosmic background radiation»։ Physica Scripta 53: 513–515։ Bibcode:1996PhyS...53..513G։ doi:10.1088/0031-8949/53/5/001 
  14. Gurzadyan V.G. (2007)։ «Lowering the light speed isotropy limit: European Synchrotron Radiation Facility measurements»։ Il Nuovo Cimento B122: 515։ Bibcode:2007NCimB.122..515G։ arXiv:astro-ph/0701127 
  15. Bocquet J-P. (2010)։ «Limits on light-speed anisotropies from Compton scattering of high-energy electrons»։ Physical Review Letters 104 (24): 24160։ Bibcode:2010PhRvL.104x1601B։ arXiv:1005.5230։ doi:10.1103/PhysRevLett.104.241601 
  16. Webb S. (2015)։ «If the Universe Is Teeming with Aliens ... Where is Everybody? Seventy-Five Solutions to the Fermi Paradox and the Problem of Extraterrestrial Life»։ Springer 53: 53–1258։ doi:10.5860/choice.193286 
  17. Gurzadyan V.G. (2005)։ «Kolmogorov complexity, string information, panspermia and the Fermi paradox»։ Observatory 125: 352 
  18. Gurzadyan V.G., Penrose R. (2016)։ «CCC and the Fermi paradox»։ Eur. Phys. J. Plus 131: 11։ doi:10.1140/epjp/i2016-16011-1 
  19. Gurzadyan, V. G., Vardanyan, R. (2004)։ «Halley's comet of 87 BC on the coins of Armenian king Tigranes?»։ Astronomy & Geophysics 45: 4.06։ doi:10.1046/j.1468-4004.2003.45406.x 
  20. Gasche, H., Armstrong, J.A., Cole, S.W. and Gurzadyan, V.G., Dating the fall of Babylon: A Reappraisal of Second-millennium Chronology, University of Ghent and the Oriental Institute of the University of Chicago,1998.
  21. Gurzadyan V.G., "On the Astronomical Records and Babylonian Chronology", Akkadica, v.119-120, p.175 (2000); Gurzadyan V.G., [2] "The Venus Tablet and refraction.", Akkadica v.124, p.13 (2003); Gurzadyan V.G., [3] Astronomy and the Fall of Babylon, Sky & Telescope, v.100, No.1 (July), p.40 (2000); Gurzadyan V.G., Warburton D.A., [4] On the Available Lunar and Solar Eclipses and Babylonian Chronology, Akkadica, v.126, p.195 (2005).
  22. Գուրզադյան Վ.Գ., Հարությունյան Վ. (2016)։ «V-VI դդ. հայկական բազիլիկա Արարատի լանջին»։ Պա տմ. Բանասիր. Հանդես ԳԱԱ N2: 206 
  23. Gurzadyan V.G., Aarseth S. (2011)։ «A meteorite crater on Mt. Ararat»։ The Observatory (UK) 131: 31 
  24. V.Gurzadyan (1990), «Hunger strike», Nature, 347, 610
  25. Վ.Գուրզադյան, Հանդիպում մոտակա միջօրեականի վրա, «ԱԶԳ» օրաթերթ, #26, 07-07-2017, "[5]"
  26. Վ.Գուրզադյան, Դարձյալ կեղծ գիտության վտանգների մասին, «ԱԶԳ» օրաթերթ , #1, 12-01-2018 "[6]"
  27. Վ. Գուրզադյան (2017/11/13) «ֆիզիկապես վտիտ, բայց շնորհալի երիտասարդը՝ նստած համակարգչի առաջ, նմանապես կպաշտպանի իր երկիրը, ինչպես սահմանին կանգնած իր հերոս համադասարանցին», ԱՌԱՎՈՏ
  28. Վ. Գուրզադյան (2016/08/01) «Սա պարտություն էր, այն էլ կրկնակի», ԱՌԱՎՈՏ
  29. Ашот Арамян (2016-05-24) «Почувствовать космическую пыль» ГОЛОС АРМЕНИИ (Հարցազրույց Գուրզադյանի հետ)

ԱղբյուրներԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել