Պետեր Յոզեֆ Վիլհելմ Դեբայ (Petrus Josephus Wilhelmus Debije / Peter Joseph Wilhelm Debye, մարտի 24, 1884, Մաստրիխտ - նոյեմբերի 2, 1966, Իթաքա, ԱՄՆ), ֆիզիկոս-տեսաբան։ 1924 թվականից ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամ։

Պետեր Դեբայ
հոլ.՝ Peter Debije[1]
Debye100.jpg
Ծնվել էմարտի 24, 1884(1884-03-24)[2][3][4][…]
Մաստրիխտ, Նիդերլանդներ[5][6][7][…]
Մահացել էնոյեմբերի 2, 1966(1966-11-02)[2][8][9][…] (82 տարեկան)
Իթակա, Նյու Յորք, ԱՄՆ[8][6][10][…]
բնական մահով
ՔաղաքացիությունFlag of the Netherlands.svg Նիդերլանդների Թագավորություն[1] և Flag of the United States.svg ԱՄՆ[11][12][13]
Մասնագիտությունպրոֆեսոր, քիմիկոս, ֆիզիկոս, ֆիզիկոս-տեսաբան, գիտնական, ճարտարագետ, բյուրեղագիր և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ)Լայպցիգի համալսարան, Գյոթինգենի համալսարան, Ցյուրիխի համալսարան, Կոռնելի համալսարան, Ուտրեխտի համալսարան[1], Հումբոլդտի համալսարան, Լյուդվիգ Մաքսիմիլիանի Մյունխենի համալսարան, Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոց և Q48753512?
Գործունեության ոլորտֆիզիկա և ֆիզիկական քիմիա
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Սաքսոնիայի գիտությունների ակադեմիա, Լեոպոլդինա, Հայդելբերգի գիտությունների ակադեմիա, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա, Պապական գիտությունների ակադեմիա[14], Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Սաքսոնիայի գիտությունների ակադեմիա, Հնդկաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիա, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա, Գյոթինգենի Գիտությունների ակադեմիա և ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա
Ալմա մատերԱխենի Ռեյնիշ-Վեստֆելիշեի տեխնիկական համալսարան (1905) և Լյուդվիգ Մաքսիմիլիանի Մյունխենի համալսարան
Գիտական աստիճանփիլիսոփայության դոկտոր (1908)
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[2] և հոլանդերեն
Գիտական ղեկավարԱռնոլդ Զոմմերֆելդ[15]
Եղել է գիտական ղեկավարԼարս Օնզագեր[16], Ֆելիքս Բլոխ[17], Rudolf Peierls?[18], Paul Scherrer?[19], Hans Falkenhagen?[20], Hertha Sponer?, Fritz Zwicky? և Wiktor Kemula?
Հայտնի աշակերտներԼարս Օնզագեր
ՊարգևներՖարադեյի դասախոսության նրցանակ Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ[21][22] Մաքս Պլանկի անվան մեդալ Վիլարդ Գիբսի պարգև Ֆրանկլինի մեդալ Ռումֆորդի մեդալ Փպիստլիի մեդալ[23] Լորենցի մեդալ Ազգային գիտական մեդալ Մենդելի մեդալ Լեոպոլդ II-ի շքանշան[24] Նիդերլանդական արյուծի շքանշան Ամերիկայի ֆիզիկայի ակադեմիայի անդամ Գաթրիի լեկցիա և Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամ
Peter Debye Վիքիպահեստում

Ավարտել է Ախենի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցը (1905) և Մյունխենի համալսարանը (1910Բեռլինի Կայզեր-Վիլհելմ ֆիզիկայի ինստիտուտի տնօրեն (1935 թվականից)։ 1940 թվականից Քոռնելի համալսարանի պրոֆեսոր (Իթաքա)։

Գիտական գործունեությունԽմբագրել

Աշխատանքները վերաբերում են պինդ մարմնի քվանտային տեսությանը։ Առաջարկել է պինդ մարմնի մոդել, ապացուցել, որ ցածր ջերմաստիճաններում բյուրեղային ցանցի ջերմունակությունը համեմատական է բացարձակ ջերմաստիճանի խորանարդին։ Մտցրել է, այսպես կոչված, Դեբայի ջերմաստիճան հասկացությունը։ Տվել է դիէլեկտրիկ բյուրեղների ջերմահաղորդականության տեսությունը։ Մոլեկուլները համարելով կոշտ դիպոլներ՝ Դեբայը մշակել է դիէլեկտրիկների դիպոլային տեսությունը։ Նյութի կառուցվածքի ուսումնասիրման համար լայն կիրառություն է գտել բյուրեղային փոշում և հեղուկներում ռենտգենյան ճառագայթների ինտերֆերենցիայի նրա առաջարկած մեթոդը։ Նրա անունով է կոչվում դիպոլային մոմենտի չափման միավորը՝ դեբայը։ Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր է (1936

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 Catalogus Professorum Academiae Rheno-Traiectinae
  2. 2,0 2,1 2,2 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. Petrus Josephus Wilhelmus Debije — 2009.
  4. http://www.dwc.knaw.nl/biografie/pmknaw/?pagetype=authorDetail&aId=PE00004770
  5. German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #116042621 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  6. 6,0 6,1 http://www.aip.org/history/acap/biographies/bio.jsp?debyep
  7. http://www.nature.com/nature/journal/v502/n7472/full/502441a.html
  8. 8,0 8,1 https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s12045-010-0117-2.pdf
  9. http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/00150190211019
  10. http://www.ias.ac.in/resonance/Volumes/15/12/1056-1059.pdf
  11. http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/macp.1960.020350114/abstract
  12. http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/0889311X.2011.641540
  13. http://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/0889311X.2011.641540
  14. http://www.pas.va/content/accademia/en/academicians/deceased/debye.html
  15. Математическая генеалогия — 1997.
  16. Математическая генеалогия — 1997.
  17. Математическая генеалогия — 1997.
  18. Математическая генеалогия — 1997.
  19. Математическая генеалогия — 1997.
  20. Математическая генеалогия — 1997.
  21. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1936/
  22. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  23. Priestley MedalAmerican Chemical Society.
  24. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1936/debye-bio.html
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 321