Սուր շնչառական վիրուսային ինֆեկցիա
viral respiratory infections
Illu conducting passages rus.svg
ՀՄԴ-9465.9
ՀՄԴ-10J00-J06

Սուր շնչառական (ռեսպիրատոր) վիրուսային ինֆեկցիա-(անգլ.՝ viral respiratory infections[1])- շնչառական համակարգի կլինիկական և ձևաբանորեն նման սուր բորբոքային հիվանդությունների մի խումբ, որի պատճառական գործոնները սովորաբար շնչառական վիրուսներն են։ Հանդիսանում է աշխարհում ամենատարածված հիվանդությունների խումբ՝ միավորելով գրիպի, ռեսպիրատոր սինցիտյալ, ռինովիրուսային, կորոնավիրուսային, ադենովիրուսային և այլ ինֆեկցիաներ, հարուցելով շնչառական համակարգի կատառալ բորբոքում[2][3]։ Սուր շնչառական վիրուսային ինֆեկցիաները ներառում են իրենց մեջ մրսածությունը, գրիպը և բրոնխիտը[4]։ Մրսածությունը ընդունված է համարել սուր ռեսպիրատոր վիրուսային ինֆեկցիայի թեթև ձև, հիմնականում ազդելով քթի վրա[5]։

Սուր շնչառական վիրուսային վարակների տարբեր հարուցիչներ կարող են առաջացնել քիչ թե շատ նման ախտանիշներ, որը կարող է ներառել մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացումը, ընդհանուր թուլությունը, մրսածությունը, գլխացավը և այլն, իսկ կլինիկական պատկերը կարող է արտահայտվել ռինիտի, ֆարինգիտի, տոնզիլիտի, լարինգոտրախիտի և բրոնխիտի ձևով։ Երբեմն նաև կարող են առաջացնել կոնյուկտիվիտ[6]։ ՍՌՎԻ-ի ծանր արտահայտությունից է հանդիսանում բրոնխիտը, որը հանդիպում է որպես օրենք երիտասարդների մոտ[7]։ Վիրուսային հիվանդությունը զարգացման ընթացքում կարող է բարդանալ բակտերային վարակով։

Դեպքերի մեծամասնությունում ռեսպիրատոր վիրուսային ինֆեկցիաները ընդհանում են որպես մեղմ հիվանդություն և իրենք իրենց անցնում են, քանի որ իմունային համակարգը ինքնուրույն ոչնչացնում է վիրուսային օրգանիզմները։ Հիվանդության ծանր դեպքերը գրանցվում են, եթե վիրուսները ընկնում են ստորին շնչառական ուղիներ, ինչի արդյունքում բրոնխիտի ֆոնին ինֆեկցիան բերում է վիրուսային թոքաբորբի և սուր ռեսպիրատոր դիսթրես համապտանիշի առաջացմամբ։ Ինչպես նաև ռեսպիրատոր վիրուսային ինֆեկցիաները կարող են հանգեցնել երկկողմանի քրոնիկական հիվանդությունների[8]։

Ախտորոշումը նվազ ճշգրտությամբ կարող է դրվել կլինիկոհամաճարակաբանական տվյալների հիման վրա, հիմնական դեպքերում հիվանդությունը կարող է ախտորոշվել որպես սուր շնչառական վարակ կամ սուր շնչառական հիվանդություն[9]։ Վերջնական ախտորոշում հնարավոր է դնել միայն հիմնվելով յուրահատուկ լաբորատորային թեստերով։ Քանի որ ՍՌՎԻ հարուցիչները ունակ են հարուցել այնպիսի հիվանդություններ, որոնցից են կրուպը, բրոնխիտը և բրոնխիոլիտը կան առաջարկություններ չօգտագործել <<ՍՌՎԻ>> տերմինը ախտորոշում դնելուց, այլ նրա փոխարեն ախտանիշահամալիրը ներկայացնել ՀՄԴ-10[10] դասակարգման ձևով։

Ընդհանուր տեղեկություններԽմբագրել

Սուր ռեսպիրատոր վիրուսային ինֆեկցիա հասկացության մեջ <<սուր>>-ը ցույց է տալիս, որ հիվանդությունը տևում է սահմանափակ ժամանակահատված, այսինքն՝ այն քրոնիկ չէ, և ըստ այդմ սկսվել է ոչ այնքան վաղուց[11][12]։ <<Ռեսպիրատոր>> նշանակում է, որ դրսևորումը վերաբերում է շնչառական համակարգին, որը ներառում է իր մեջ քիթը, կոկորդը, շնչափողը և թոքերը, իսկ <<վիրուսային ինֆեկցիա>>-ն ցույց է տալիս, որ հիվանդությունը հարուցում են հենց վիրուսները, այլ ոչ թե ուրիշ միկրոօրգանիզմներ[12]։


ՀամաճարակաբանությունԽմբագրել

ՍՌՎԻ հանդիսանում է մարդկանց շրջանում ամենատարածված հիվանդությունը։ ՍՌՎԻ-ին բաժին է ընկնում բոլոր սուր հիվանդությունների կեսը և սուր շնչառական վարակների զգալի մասը[13]։ Ռեսպիրատոր վիրուսները հարուցում են տարեկան 500 միլիոնից ավել հարբուխ[14]։

Երեխաները կյանքի աջաին ամասներին պրակտիկորեն չեն հիվանդանում (ի շնորհիվ մայրական պասիվ իմունիտետի, որը ստանում են տրանսպլացենտար ճանապարհով)։ Վարակվելու ամենաբարձր ցուցանիշը երեխաների շրջանում նկատվում է կյանքի առաջին տարիներին, ինչը կապված է երեխաների խնամքի հաստատություններ այցի հետ (ՍՌՎԻ-ով հիվանդությունը առաջին տարվա ամբողջ ընթացքում կարող է հասնել 10 անգամ (տարի)): Ավելի մեծ տարիքային խմբերում դեպքերի նվազումը բացատրվում է հիվանդությունից հետո յուրահատուկ իմունիտետի ձևավորմամբ։ Տարվա ամբողջ ընթացքում յուրաքանչյուր հասուն օրգանիզմ տանում է ՍՌՎԻ 2-3 անգամ։ Սուր շնչառական հիվանդությունների ընդհանուր կառուցվածքում հատուկ հիվանդությունների համամասնությունը կախված է համաճարակային իրավիճակից և հիվանդների տարիքից։ Հայտնի են դեպքեր, որ հիվանդության կլինիկական դրսևորումները նվազագույնն են, իսկ վարակային թունավորման ախտանիշները բացակայում են․ այդպիսի հիվանդները ՍՌՎԻ-ն տանում են <<ոտքի վրա>>, դառնալով երեխաների և տարեցների համար վարակի աղբյուր։ Ներկայումս գրեթե բոլոր այսպես կոչված հարբուխների վիրուսային ծագում հուսալիորեն հաստատվել է[2]։

Շնչառական վիրուսային վարակները հոսպիտալացման ամենատարածված պատճառներն են համարվում, ինչպես երեխաների, այնպես էլ մեծահասակների շրջանում, իսկ սուր ռեսպիրատոր դիսթրես համախտանիշը, որը կարող է հանդես գալ վարակի ֆոնին, հանդիսանում է զարգացող երկրներում երեխաների մահվան հիմնական պատճառ[15]։

Վարակի աղբյուրներԽմբագրել

Սուր շնչառական վիրուսային ինֆեկցիայի աղբյուր են հանդիսանում հիվանդ մարդը, կամ որոշ դեպքերում կենդանին և թռչյունները, որոնք ներկայացնում են վտանգ ինկուբացիոն շրջանից մինչև տենդի ավարտը։

ԶգայունությունԽմբագրել

Հիվանդության նկատմամբ զգայունությունը համընդհանուր է, բարձր և կախված չէ ՍՌՎԻ-ից[2] и не зависит от пола[16]։ Կյանքի առաջին ամիսներին համեմատաբար անհաս երեխաները ծնվում են ՍՌՎԻ-ի նկատմամբ շրջանառվող հակամարմիններ ստանալով մոր օրգանիզմից։ ՍՌՎԻ հակամարմինների բացակայությունը նորածինների օրգանիզմում կարող է նորածնին դարձնել զգայուն վարակի նկատմամբ։ Վարակվելուց հետո, որպես օրենք ձևավորվում է կայուն իմունիտետ ամբողջ կյանքում։ Կրկնակի հիվանդանալը կարող է պայմանավորված լինել այլ թոքագեն վիրուսով (ՍՌՎԻ հարուցող)[2]։

Վարակային գործընթացԽմբագրել

ՓոխանցումԽմբագրել

Շնչառական վարակները հիմնականում փոխանցվում են շփման և օդակաթիլային ճանապարհով։ Օդակաթիլային ճանապարհը ենթադրում է օդում ցրված լորձային մասնիկների ներթաձանցմամբ վարակվածների փռշտալուց կամ հազի միջոցով 0,9 մետր շառավղով։ 10 մկմ շառավիղ առաջացրած ցողված մանրդիսպերսային մասնիկները կարող են տարածվել մինչև 1,8 մետր և ավելին[17]։

Կոնտակտային փոխանցման եղանակով վիրուսը փոխանցվում է աղտոտված կենցաղային իրերի և հագուստների միջոցով, իսկ վարակումը տեղի է ունենում ձեռքերով, երբ վիրուսը մտնում է շնչառական ուղիներ։ Տարբեր վիրուսներ կարող են տարբեր ժամկետներով պահպանել իրենց ակտիվությունը առարկաների և իրերի վրա, որը կարող է տևել մի քանի ժամից մինչև մի քանի օր։ Ավելին, առանց մեմբրանի վիրուսները ավելի լավ են պահպանվում արտաքին միջավայրում և ավելի երկար կարող են մնալ ակտիվ տիրոջ օրգանիզմից դուրս[17]։

Ինչպես նաև փոխանցման հավանականության վրա կարող են ազդել շրջապատող միջավայրի գործոններ, ինչպիսիք են խոնավությունը և օդի ջերմաստիճանը[17]։

ՊատճառագիտությունԽմբագրել

Շնչառական ինֆեկցիաներ հարուցվում են մի շարք վիրուսային ընտանիքների կողմից, որոնցից են պարոմիկսովիրուսներ, պիկոռնավիրուսներ, կորոնավիրուսներ, ադենովիրուսներ և պառվովիրուսներ։ Այդ վիրուսների մեջ կան և ՌՆԹ պարունակող և ԴՆԹ պարունակող վիրուսներ։ ՌՆԹ պարունակող վիրուսներին են պատկանում ռինովիրուսը, կորոնավիրուսը, ռեսպիրատոր սինցիտյալ վիրուսը, պարագրիպի վիրուսը, էնտերովիրուսը, ներառյալ Կոկսակի վիրուսը և էկխովիրուսը, մարդկային մետապնևմովիրուսը և գրիպի վիրուսը։ ԴՆԹ պարունակողներին են պատկանում ադենավիրուսը և վերջերս հայտնաբերված մարդկային բոկավիրուսը[18][19]։ Որոշ դեպքերում օրինակ,իմունոսուպրեսիայի ժամանակ սուր շնչառական վիրուսային ինֆեկցիա կարող է հարուցել 1-ին տիպի հերպես վիրուսը[19][20]։

Հնարավոր է այսպես կոչված խառը շնչառական վիրուսային ինֆեկցիա, որի ժամանակ օրգանիզմը ենթարկվում է միաժամանակ երկու և ավելի վիրուսների ազդեցությանը, այնուամենայնիվ, նման վարակների կլինիկական նշանակությունը դեռ պարզ չէ և հստակ պարզ չէ խառը ինֆեկցիաները ազդում են հիվանդության ծանրության վրա[21]։

ԱխտածնությունԽմբագրել

Վարակման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վիրուսը շփվի այն բջիջների հետ, որոնք հանդիսանում են նրա համար թիրախային, դրանից հետո վիրուսը պետք է հաղթահարի օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական և քիմիական պաշտպանական մեխանիզմները, կամ էլ այդ մեխանիզմները պետք է լինեն անարդյունավետ[22][23]։ Վարակի զարգացումը, հիվանդության սկիզբը և դրա ընթացքը կախված են վիրուսի վիրուլենտությունից (ախտածին հատկություն) և տիրոջ օրգանիզմի առողջական վիճակից[23]։ Ախտածնությունը որոշում է հիվանդության առաջացման[22] և զարգացման ընթացքը վիրուսային վարակի ազդեցության արդյունքում և կարող է շատ տարբեր լինել վիրուսների տարբեր խմբերի համար[24]։

Շատ վիրուսներ հարուցում են վարակ վերին շնչառական ուղիներում, օրինակ ռինովիրուսը, բայց կան և այնպիսինները, որոնք հաճախ հարուցում են վարակ ստորին շնչառական ուղիներում, օրինակ գրիպի վիրուսը, երբեմն այն ազդում է նաև թոքային պարենքիմայի վրա որոշ ինֆեկցիաների դեպքում հնարավոր է նեկրոզ և բջիջների մահ[24][25]։ Նաև տարբեր վիրուսներ կարող են հարուցել ինֆեկցիայի տարբեր դրսևորումներ իրենց գործունեության միջոցով աղղակի ազդելով օրգանիզմի վրա կամ անուղակիորեն օրգանիզմի իմունային պատասխանի,կամ բորբոքային գործընթացի արդյունքում[24]։

Իմունային պատասխանը ինֆեկցիայի հանդեպ հնարավորություն է տալիս օրգանիզմին[26] ձերբազատվել վիրուսից, բայց մյուս կողմից ի հայտ են գալիս հիվանդության ախտանիշները։ Տարբեր ախտանիշների ի հայտ գալը կախված է նաև վիրուսի տարածումից տիրոջ օրգանիզմում։ Վիրուսները ունակ են հարուցել բավականին ուժեղ բորբոքային պրոցես, որոնք կարող են դերակատարում ունենալ քրոնիկ հիվանդությունների զարգացման մեջ, որոնց թվին են պատկանում ասթման և քրոնիկական բրոնխիտը[25]։

Ինչպես նաև ռեսպիրատոր վիրուսային ինֆեկցիաները կարող են ազդեցություն ունենալ վերին շնչառական ուղիների միկրոֆլորայի վրա։ Ինֆեկցիաները ունակ են բարձրացնել բակտերիաների ադհեզիան (կպչունություն) էպիթելային բջիջների նկատմամբ, իջեցնում են ֆագոցիտոզը և թարթչային էպիթելի կողմից արտադրվող լորձի քանակը։ Տեղային իմունային համակարգի նմանատիպ խանգարումները կարող են հանգեցնել երկրորդային բակտերիալ վարակի առաջացմանը այդ հատվածներում, որոնք նորմայում պետք է լինեն ստերիլ, օրինակ քթային սինուսներում[27]։

ԱխտանիշներԽմբագրել

Ախտանիշները կարող են տարբեր լինել կախված վիրուսի տեսակից, ընկալ օրգանիզմի տարիքից, քրոնիկ հիվանդությունների առկայությունից և տարած նախորդ պատվաստումներից[28]։

Ախտանիշները կարող են ներառել[29][30]

Կան այնպիսի վտանգավոր ախտանիշներ, որոնք պահանջում են անհապաղ բժշկական օգնություն[1]

Կլինիկական նկարագիրԽմբագրել

Դեպքերի մեծամասնությունում այն մարդկանց մոտ, որոնց մոտ իմունային համակարգի աշխատանքը խանգարված չէ սուր շնչառական վիրուսային ինֆեկցիան ընդհանում է թեթև ձևով, դրսևորումները վերաբերվում են վերին շնչառական ուղիներին, իսկ հոսպիտալացում կամ հակավիրուսային բուժում չի պահանջվում[31]։ Հիվանդության տևողությունը սովորաբար կազմում է ուղիղ 5-ից 10 օր, բայց կարող է և ձգվել ավելին հասնելով 2-ից 3 շաբաթ, որը կախված է հիվանդի առողջական վիճակից և հիվանդություն հարուցող վիրուսի տեսակից[32]։

Սուր շնչառական վիրուսային ինֆեկցիաները կլինիկորեն կարող են դրսևորվել որպես մրսածություն, սուր սինուսիդ, սուր ֆարինգիտ, սուր լարինգիտ, կոնյուկտիվիտ, օտիտ, կրուպ (լարինգոտրախորտ), սուր բրոնխիտ և վիրուսային թոքաբորբ[33][34]։ Ինչպես նաև ՍՇՎԻ-ին կարող է դրսևորվել գրիպանման հիվանդության ձևով։ Չնայած որոշ վիրուսներ կարող են կապված լինել որոշակի դրսևորումների հետ, շատ դեպքերում նույն դրսևորումը կարող է առաջանալ բազմաթիվ տարբեր վիրուսներից[35]։ Ինչպես նաև կլինիկական դրսևորումները կարող են նման լինել բակտերիալ ինֆեկցիաների դրսևորումներին։

Սովորական շնչառական վիրուսները հանդիսանում են երեխաների շրջանում բրոնխիոլիտի, արտահիվանդանոցային թոքաբորբի մեծ մասի, ասթմայի սրացման և թոքերի խրոնիկական օբստրուկտիվ հիվանդության հիմնական պատճառը, իսկ սեզոնային գրիպը առաջացնում է մեծաքանակ հիվանդության և մահացության դեպքեր[34]։ Հիվանդության ծանր դեպքերը սովորաբար զարգանում են երեխաների, տարեցների, քրոնիկ հիվանդություններ և թույլ իմունային համակարգ ունեցող անձանց մոտ[34]։ Այն մեխանիզմները, թե ինչպես են ինֆեկցիայի թեթև ձևերը անցնում ծանր ձևերի դեռևս լավ ուսումնասիրված չեն[26]։

ԱխտորոշումԽմբագրել

Ախտորոշումը հիմնականում հիմնված է ախտանիշների դրսևորման վրա[36]։ Հստակ ախտորոշում հնարավոր է դնել իրական ժամանակում արված պոլիմերազային շղթայական ռեակցիայի (ՊՇՌ) օգնությամբ[37]։

Տարբերակիչ ախտորոշումԽմբագրել

Լայն տարածում ունենալու և տարասեռության պատճառով սուր շնչառական ինֆեկցիաների ախտորոշման համար անհրաժեշտ է լինում իրականացնել տարբերակիչ ախտորոշում, որպեսզի հստակ դրվի հիվանդության պատճառը։ Տարբեր բարդություններ ունեցող շնչառական վիրուսային ինֆեկցիաների տարբերակիչ ախտորոշման սկզբունքների իմացությունը անհրաժեշտ է բարդությունների կանխարգելման և հիվանդների բուժման մարտավարությունը ընտրելու համար։ ՍՇՎԻ-ի ամենատարածված պատճառը հանդիսանում է պարագրիպը (ավելի թեթև քան գրիպը, ախտահարվում է կոկորդը, երեխաների մոտ նոպան կարող է առաջացնել շնչահեղձություն), ադենովիրուսային ինֆեկցիան (պակաս ցայտուն կլինիկա, քան գրիպի մոտ,սկիզբը՝ անգինա և լիմֆադենոպաթիա, ախտահարում է աչքի շաղկապենին, առատ քթահոսություն, հնարավոր է լյարդի ախտահարում), ինֆեկցիա ռեսպիրատոր սինցիտյալ վիրուսով (ախտահարում է բրոնխները և բրոնխիոլները, հնարավոր է բրոնխոպնևմոնիա, ավելի թեթև է և ունի երկար ընթացք, քան գրիպը)[38]։

Դիսպեպսիայի (փսխումներ) առկայությունը պետք է մտածելու տեղիք տա ռոտավիրուսային ինֆեկցիայի մասին։

Նշիկների բերբեքային ախտահարման (հիմնականում ադենովիրուսային ինֆեկցիայի դեպքում) առկայության դեպքում պարտադիր պետք է բացառել անգինան և վարակային մոնոնուկլեոզը։ Արտահայտված տենդը կարող է առաջացնել կարմրուկի, կարմրախտի և այլնի կասկած։

Էկզոտիկ հիվանդությունների առաջին ախտանիշները որոնք կարող են հիշեցնել ՍՇՎԻ պետք է բացառվեն հեպատիտները, ՁԻԱՀ-ը և այլն, դրա համար ՍՇՎԻ-ի ախտանիշների մի քանի շաբաթ տևողության դեպքում վտանգավորություն կա այս հիվանդությունների վարակման առումով (շփում հեպատիտ A-ով հիվանդի հետ, պատահական սեռական հարաբերություն անծանոթ զուգընկերոջ հետ, ներերակային ներարկումներ ոչ ստերիլ պայմաններում), ցուցված է շտապ դիմել բժշկի։

ԲարդություններԽմբագրել

Ոչ յուրահատուկ բարդություններին են պատկանում՝ բակտերիալ ռինիտները, սինուսիտները, օտիտները, տրախեիտները, տոնզիլիտները, թոքաբորբը, մենինգիտը, նևրիտը, ռադիկուլիտը։

ԲուժումԽմբագրել

Գրիպի ժամանակ գոյություն չունեն արդյունավետ հակավիրուսային միջոցներ[39][40]. При обычной простуде лечение направлено на облегчение симптомов болезни[41]։ Հասարակ գրիպի բուժումը ուղղված է ախտանիշների թեթևացմանը։ Սուր շնչառական վիրուսային ինֆեկցիաների թեթև ընթացքի ժամանակ հակավիրուսային դողորայքի ընդունում չի պահանջում։ Շատ մարդիկ առողջանում են իրենք իրենց[1]։

Ինչպես նաև չկա սուր շնչառական վարակների տևողությունը կրճատող կամ բարդությունների ռիսկը նվազեցնող դեղորայք։ Ներկայիս ՍՇՎԻ բուժման համաշխարհային ձեռնարկները բժիշկների համար ՍՇՎԻ-ն համարում են << ինքնուրույն անցնող հիվանդություն>>։ ՍՇՎԻ-ն երեխաների մոտ խորհուրդ է տրվում ծնողներին լավացնել երեխայի ինքնազգացողությունը և հետևել հնարավոր բարդությունների առաջացմանը, որոնց դեպքում անհապաղ դիմել բժշկի[40]։

Ծանր դեպքերում ինֆեկցիայի բուժումը աջակցողական է և իր մեջ կարող է ներառել հեղուկների շատ օգտագործում, թթվածնային թերապիա կամ թոքերի մեխանիկական օդափոխում թթվաքաղցի դեպքում, եթե այդպիսիք պահանջվում են։ Ինֆեկցիայի ծանր դեպքերում կարող են նաև օգտագործել հակավիրուսային պրեպարատներ[42], սակայն յուրահատուկ հակավիրուսային բուժում հասանելի է միայն որոշ վիրուսների դեմ, որոնց թվին են պատկանում գրիպի վիրուսը և ռեսպիրատոր սինցիտիալ վիրուսը[43][1]։ Երկար տարիներ շարունակ ռեսպիրատոր սինցիտիալ վիրուսի ծանր դեպքերի ժամանակ երեխաների մոտ թույլատրված էր ռիբավիրինը, սակայն ներկա ժամանակներում այդ դեղը պահեստավորված է այն պացիենտների համար, ովքեր գտնվում են ռիսկի խմբում, քանի որ այդ դեղը թանկ է և ունի տերատոգեն (հրեշածին) ազդեցություն[42]։

ՍՇՎԻ-ի շատ հարուցիչների դեմ ներկա ժամանակներում ստեղծված չեն քիմիոպրեպարատներ, իսկ ժամանակակից տարբերակիչ ախտորոշումը դժվարացած է։

Ինտերֆերոնը նույնպես պարզվեց, որ արդյունավետ չէ ՍՇՎԻ բուժման համար և չի օգտագործվում ամենօրյա պրակտիկայում։ Շատ լուրջ կողմնակի ազդեցությունների պատճառով, որոնք տատավում են տենդից մինչև ծանր թրոմբոցիտոպենիա և սուիցիդալ (ինքնասպանության) հակումներ, ինտերֆերոնը օգտագործում է միայն ծանր ռեսպիրատոր համախտանիշի ժամանակ հարուցված կորոնավիրուսներով[44]։ Այնուամենայնիվ Ռուսաստանում և ԱՊՀ երկրներում ինտերֆեռոնի տարբեր ձևեր օգտագործվում են ՍՇՎԻ-ի բուժման ժամանակ բավականին մեծ քանակությամբ, օրինակ վաճառվում են կաթիլներ քթի համար, մոմիկներ, ինչպես նաև դրանք նշանակում են նույնիսկ նորածիններին։ Կա կարծիք, որ նման դեղամիջոցների օգտագործման դեպքում կողմնակի երևույթների բացակայությունը կարող է ցույց տալ դրանց անարդյունավետությունը։ Մասնավորապես, հնարավոր է, որ նման դեղամիջոցների կազմից ինտերֆերոնը չանցնի արյան մեջ[45]։

ՍՇՎԻ հարուցված վիրուսներով որոնց դեպքում հակաբիոտիկները անարդյունավետ են[46][47]։

Ջերմիջեցնող դեղորայքից օգտագործում են ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային միջոցները, այդ թվում պարացետամոլ, իսկ սկսած 2000-ականներից իբուպրոֆենը[48], որը ցուցաբերում է լավագույն արդյունքները[49]։ Շատ հաճախ առանց ռեցեպտի օգտագործվում են հակահիստամինային, հակաայտուցային միջոցներ, պրեպարատներ հազի և խորխաբեր դեղորայք առանձին կամ զուգակցված[50]։

ԿանխարգելումԽմբագրել

Ինֆեկցիայի ժամանակ խորհուրդ չի տրվում մասնակցել մարդաշատ միջոցառումների հատկապես փակ տարածություններում անցկացվող, խուսափել հիվանդների հետ չափազանց սերտ շփումից, ինչքան հնարավոր է հաճախ լվանալ ձեռքերը։ Այս նույն կանոնները պետք է հետևեն հիվանդները՝ վերցնեն հիվանդության արձակուրդ, փորձեն հնարավորինս քիչ օգտագործեն հասարակական տրանսպորտը, չմասնակցեն հանրային միջոցառումներին, խուսափեն առողջ մարդկանց հետ սերտ շփումից, կրեն բժշկական դիմակներ (հատկապես հիվանդների համար)։

Կան նաև ցուցումներ տունը և աշխատատեղը մաքուր պահելու համար, որը ներառում է ստեղնաշարի, հեռախոսների, դռների բռնակների և մանկական խաղալիքների մակերեսների պարբերաբար մաքրում[51]։

Վիտամին C-ի կանոնավոր ընդունումը չի նվազեցնում սուր շնչառական վիրուսային ինֆեկցիաների հավանականությունը ամբողջ բնակչության մեջ, այնուամենայնիվ որոշ դեպքերում այն կարող է նվազեցնել հիվանդության ծանրությունն ու տևողականությունը (3%-ից մինչև 12% մեծահասակների մոտ) հատկապես ուժեղ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ենթակա հիվանդների մոտ[52]։

Ինֆեկցիաների տեսակներԽմբագրել

Ռինովիրուսային ինֆեկցիաԽմբագրել

 
Ռինովիրուս

Ռինովիրուսային ինֆեկցիան հիմնականում ախտահարում է քթի լորձաթաղանթը[53]։ Միևնույն ժամանակ ռինովիրուսները չեն ախտահարում ստորին շնչառական ուղիները, բայց ենթադրվում է, որ նրանք կարող են հրահրել ստորին ուղիների բորբոքային պրոցեսներ[54]։

Ինֆեկցիան բնութագրվում է ուժեղ քթահոսությամբ զուգակցված ֆարինգիտով, իսկ մարմնի ջերմության բարձացում սովորաբար չի լինում կամ բարձրանում է մինչև սուբֆեբրիլ աստիճանի։ Ռինովիրուսները չեն հարուցում օրգանիզմի թունավորում, հիվանդությունը սովորաբար կարող է շարունակվել 5-7 օր, իսկ քթահոսությունը կարող է պահպանվել մինչև երկու շաբաթ[53]։

Ինֆեկցիան տարածված է ցուրտ և բարեխառն բնակլիմիական պայմաններում, հաճախ դրսևորվում է աշնանը և ձմռանը[53]։ Ժողովրդի մեջ հիվանդության ախտանիշները առավել հայտնի են որպես մրսածություն[55]։ Ռինովիրուսային ինֆեկցիան կարող է դրդել հերպետիկ ցանի առաջացմանը շրթունքների[53], որը ժողովուրդը անվանում է նաև <<մրսածություն շրթունքների վրա>>[56]։

 
Գրիպի ախտանիշների շարունակականությունը

Կորոնավիրուսային ինֆեկցիաԽմբագրել

 
Կորոնավիրուս

Հարուցվում է կորոնավիրուսներով։ Ախտահարում է վերին շնչառական ուղիների էպիթելը, բնութագրական է ռինիտը։ Ինֆեկցիան տարածված է դեռահասների և տարեցների շրջանում։ Հիվանդության ընթացքը շատ նման է ռինովիրուսային ինֆեկցիային, իսկ կլինիկական պատկերները չեն տարբերվում իրարից։ Փոքր երեխաների մոտ կորոնավիրուսները կարող են ախտահարել ստորին շնչառական ուղիները բրոնխիտի զարգացմանբ, հազվադեպ՝ թոքաբորբի[57], իսկ որոշ կորոնավիրուսներ ունակ են երեխաների մոտ հարուցել լուծ[58]։ Մեծահասակների մոտ այն կարող է ընթանալ որպես սովորական մրսածություն[6][59]։

Ինֆեկցիան փոխանցվում է օդակաթիլային ճանապարհով, ինչպես նաև արտաթորանքի միջոցով։ Արտաթորանքի միջոցով փոխանցման ժամանակ հնարավոր է առաջանա սուր գաստրոէնտերիտ, որը ուղեկցվում է որովայնի շրջանի ցավերով, փսխումներով և լուծով[57]։

Կորոնավիրուսները տարածված են տարվա ցուրտ ժամանակ, հիմնականում ուշ աշնանը, ձմռանը և վաղ գարնանը։ Շրջակա միջավայրում կորոնավիրուսները անկայուն են։ Կորոնավիրուսների դեմ ձևավորվում է հումորալ իմունիտետ[57][60], սակայն չնայած դրան հաճախ նկարագրվել են կրկնման դեպքեր[57]։ Կորոնավիրուսային ինֆեկցիայի դեմ չկան արդյունավետ հակավիրուսային դեղորայք, որոնք թույլատրվում է օգտագործել[60][61]։

Կորոնավիրուսային ինֆեկցիաների ծանր ձևերԽմբագրել

Չնայած կորոնավիրուսային ինֆեկցիան սովորաբար չի լինում վտանգավոր, այնուամենայնիվ 2002-2003 թթ․ գրանցվեցին դեպքեր վտանգավոր SARS-COV կորոնավիրուսի շտամով, որը խիստ տարբերվում է այլ կորոնավիրուսներից և ենթադրաբար հանդիսանում է ձևափոխված վիրուս։ Այդ շտամը հարուցեց ծանր, սուր շնչառական համախտանիշ։ Հիվանդությունը կարող է դրսևորվել սուր, տենդով 3-ից 7 օրվա ընթացքում, որին հաջորդում է սկզբնական վերականգնումը, այն ինչ, որոշ ժամանակ հետո սկսվում է հիվանդության երկրորդ շրջանը, որի դեպքում տեղի է ունենում օրգանիզմի վիճակի ընդհանուր վատացում, ոչ պրոդուկտիվ հազ, հևոց և շնչառության դժվարացում։ Չնայած մեծամասնության մոտ 5-ից 7 օրվա ընթացքում դրսևորվում է վիճակի լավացում, այնուամենայնիվ դեպքերի 10-ից 20 տոկոսի դեպքում հիվանդությունը պրոգրեսիվում է հանգեցնելով թոքի այտուցի և ծանր շնչառական անբավարության[62]։

Կորոնավիրուսի MERC-CoV շտամը կարող է հարուցել ուրիշ ծանր հիվանդություն՝ Մերձավոր Արևելքի շնչառական համախտանիշ[63]։ Վիրուսը առաջին անգամ հայտնաբերվել է 2012 թվականին, բայց հիվանդության դեպքերը բացահայտվում են նույնիսկ մինչև հիմա, այնուամենայնիվ դրանք սովորաբար էպիզոդիկ են և կապված են Միջին Արևելք ճանապարհորդելու կամ հիվանդանոցային վարակի հետ[64]։

2019 թվականի վերջին հիվանդության բռնկում է առաջացել SARS-CoV- 2 նոր կորոնավիրուսով, որը առաջացրել է COVID -19 հիվանդություն[65]։

Ադենովիրուսային ինֆեկցիաԽմբագրել

 
Ադենովիրուս

Ադենովիրուսային ինֆեկցիան հիմնականում ախտահարում է նշիկները, շաղկապենին և կոկորդը։ Ինչպես նաև ուղեկցվում է տենդով, իսկ լիմֆատիկ հանգույցները հիվանդության ժամանակ կարող են չափերով մեծանալ։ Երեխաների մոտ մարմնի ջերմաստիճանը կարող է բարձրանալ մինչև 39-40 C, իսկ ինքնին տենդը կարող է ձգվել 2-3 օրից մինչև երկու շաբաթ։ Ինֆեկցիան կարող է նաև ուղեկցվել որովայնի շրջանում ցավերով, փսխումներով և ջրիկ կղանքով[66]։

Ադենովիրուսը լավ պահպանվում է շրջակա միջավայրում, մնալով ակտիվ մինչև 14 շաբաթ։ Տարածվում է օդակաթիլային ճանապարհով, ինչպես նաև արտաթորանքի միջոցով։ Ախտահանումը կարող է տեղի ունենալ սննդի, ջրի և կենցաղային առարկաների միջոցով, եթե դրանք շփման մեջ են եղել արտաթորանքի հետ։ Վիրուսը ոչնչանում է 56 °C ջերմաստիճանի ազդեցությամբ 30 րոպեի ընթացքում[66]։

Քանի որ հիվանդանալուց հետո ձևավորվում է տիպա-յուրահատուկ իմունիտետ, հիմնականում հիվանդանում են երեխաները մինչև հինգ տարեկանը։ Այնուամենայնիվ հիվանդությունը բավականին բարձր է մանկական կոլեկտիվներում։ Մեծահասակների մեծամասնության մոտ կան այս ինֆեկցիայի նկատմամբ հակամարմիններ[66]։

ՊարագրիպԽմբագրել

 
Պարագրիպի վիրուսը էլեկտրոնային մանրադիտակով

Սովորաբար պարագրիպը հարուցում է լարինգիտ, ախտահարելով հիմնականում ցիլինդրային էպիթելը կոկորդի հատվածի[67]։ Դեպքերի մեծամասնությունը պարագրիպը հարուցում է վերին շնչառական ուղիների բորբոքում, բայց կարող է հարուցել բավականին ծանր հիվանդություններ մեծահասակների մոտ և այն մարդկանց շրջանում, ովքեր ունեն իմունոդիֆիցիտ։ Բացի սովորական մրսածությունից պարագրիպը կարող է առաջացնել այնպիսի հիվանդություններ, որոնցից են կրուպը, բրոնխիտը և թոքաբորբը[68]։ Մեծահասակների մոտ մարմնի ջերմաստիճանը որպես կանոն շատ չի բարձրանում, բայց երեխաների մոտ կարող է լինել բարձր ջերմություն[67]։

Հիվանդությունը կարող է շարունակվել մինչև երկու շաբաթ։

Պարագրիպի վիրուսը հաճախ դրսևորվում է ուշ գարունից մինչև ձմռան սկիզբը, բայց միևնույն ժամանակ նրանք ունեն սեզոնայնություն[68]։

Ռեսպիրատոր սինցիտյալ ինֆեկցիաԽմբագրել

 
Ռեսպիրատոր սինցիտյալ վիրուս

Ինֆեկցիան հարուցվում է մարդու ռեսպիրատոր սինցիտյալ վիրուսով, որը հիմնականում ախտահարում է ստորին շնչառական ուղիները ներառելով մանր բրոնխիոլները։ Մարմնի ջերմաստիճանը սովորաբար բարձրանում է մինչև սուբֆեբրիլ աստիճանի։ Բնորոշվում է հազով, այդ թվում պարբերաբար, իսկ շնչառությունը կարող է լինել դժվարացած։ Թոքերում հնարավոր է լսել խզզոցներ, կարող է զարգանալ բրոնխիտ կամ բրոնխիոլիտ բրոնխօբստրուկտիվ համախտանիշով։ Բրոնխօբստրուկտիվ համախտանիշը և երկրորդային բակտերիալ վարակը կարող է հանգեցնել մահվան։ Հիվանդությունը սովորաբար ձգվում է 2-7 օր, բայց չոր հազը կարող է պահպանվել մինչև երկու շաբաթ[69]։

Հիվանդության ծանր ձևը դրսևորվում է մինչև մեկ տարեկան երեխաների մոտ, որի դեպքում 2-7 օրից զարգանում է բրոնխիոլիտ պարբերաբար հազով կապված խորխի հետ, որը կարող է վերածվել փսխման։

Ավելի մեծ տարիքի երեխաների և մեծահասակների մոտ հիվանդությունը ընդհանում է թեթև ձևերով[69]։ Երեխաների շրջանում ռեսպիրատոր սինցիտյալ վիրուսը նաև հանդիսանում է օտիտի գլխավոր պատճառներից մեկը, լինելով պատճառական գործոն՝ բարդությունների դեպքերի մոտ 15%- ում[70]։

Բոկավիրուսային ինֆեկցիաԽմբագրել

Մարդու բոկավիրուսը հայտնաբերվել է 2005[71] թվականին և 2016 թվականի դրությամբ դեռ ուսումնասիրված է անբավարար[72]։ Վիրուսի տարածումը համատարած է, իսկ HBoV1 գենոտիպը ասոցացված է ինչպես շնչառական հիվանդություն երեխաների շրջանում, այնպես էլ գաստրոէնտերիտների հետ, նույն ժամանակ վիրուսի այլ գենոտիպեր ասոցացված են աղիքային ինֆեկցիաների հետ[72]։ Այնուամենայնիվ, վերլուծության համար հավաքած նմուշներում, դեպքերի զգալի մասում վիրուսը հայտնաբերվում է այլ վիրուսային և մանրէային ախտածիների հետ միասին[73]։ Հստակորեն, հայտնի չէ արդյոք վիրուսն իսկապես ախտածին է[72]։

Պրակտիկորեն բոլոր երեխանները տանում են բոկավիրուսային ինֆեկցիա մինչև երկու տարեկան հասակը։ Ինֆեկցիան կարող է առաջանալ ամբողջ տարվա ընթացքում, բայց առավել հաճախ վարակում տեղի է ունենում գարնան և ձմռան ամիսներին[74]։

Մետապնևմովիրուսային ինֆեկցիաԽմբագրել

Մարդու մետապնևմովիրուսը հայտնաբերվել է ոչ վաղ անցյալում՝ 2001 թվականին[75],մինչև այդ պահը վիրուսը մարդկանց շրջանում շրջանառվել է նվազագույնը 50 տարի[76]։ Պատկանում է այն նույն ընտանիքին, ինչ-որ ռեսպիրատոր սինցիտյալ վիրուսը և ունի նմանություն նրա գենոմին[77], и схож с ним по геному[78]։

Մետապնևմովիրուսային ինֆեկցիան ախտահարում է ինչպես վերին շնչառական ուղիները, այնպես էլ ստորին[79]։ Կարող է հարուցել տենդ, հազ, քթի փակվածություն, քթահոսություն, ցավ կոկորդում, ինչպես նաև հևոց, դժվարացած շնչառություն և թթվածնաքաղց։ Կարող է առաջացնել բրոնխիտ, բրոնխիոլիտ և թոքաբորբ[80][81]։

Ինֆեկցիայի ծանր դեպքերը կարող են առաջանալ երեխաների, տարեցների մոտ և այնպիսի քրոնիկ հիվանդություններ ունեցող մարդկանց շրջանում՝ ինչպիսիք են բրոնխիալ ասթման, էմֆիզեման և իմունոդիֆիցիտները[82]։ 2018 թվականի դրությամբ գոյություն չունեն գրանցված հակավիրուսային էֆեկտիվ միջոցներ մետապնևմովիրուսի դեմ[83]։

Երեխաների մեծամասնությունը տանում է մետապնևմովիրուսային ինֆեկցիա մինչև 5 տարեկանը[82]։ Մեղմ կլիմա ունեցող երկրներում վիրուսը առավել ակտիվ է ձմռան վերջին և գարնանը[80]։

Էնտերովիրուսային ինֆեկցիաԽմբագրել

 
Կոկսակի B վիրուս

Կոկսակի վիրուսները, էկխովիրուսները և որոշ այլ էնտերովիրուսներ միաժամանակ հանդիսանում և աղիքային[84], և շնչառական վիրուսներ[70]։ Հիվանդների մեծամասնությամ մոտ ինֆեկցիան դրսևորվում է անախտանիշ[85], այն կարող է սահմանափակվել ջերմաստիճանի հանկարծակի բարձրացումով, իսկ մնացածի մոտ այն կարող է սկսվել գրիպանման ախտանիշներով՝ տենդ, գլխացավ և ցավ մկաններում[86]։ Կարող է հանդիպել նաև փսխում և լուծ։ Հիվանդության ժամանակ շնչառական համակարգի կողմից դեպքերի մեծամասնության դեպքում, դիտվում են ռինիտ, ֆարինգիտ և լարինգիտ, իսկ երեխաների մոտ հիվանդության ընթացքում կարող է զարգանալ կրուպ[86]։

Սովորաբար էնտերովիրուսային ինֆեկցիան դրսևորվում է թեթև ձևերով, սակայն որոշ մարդկանց մոտ կարող են զարգանալ լուրջ հիվանդության դրսևորումներ[85]։ Բացի հիմնական դրսևորումներից, էնտերովիրուսները կարող են հարուցել վիրուսեմիա, միոզիտ, միոկարդիտ, գլխուղեղի և ծայրամասային նյարդային համակարգի ախտահարում, մենինգիտ[86], հեպատիտ և թոքաբորբ։ Սրտամկանի և կենտրոնական նյարդային համակարգի ծանր ախտահարումները կարող են հանգեցնել մահվան[86]։

Էնտերովիրուսները փոխանցվում են ինչպես ֆեկալ, այնպես էլ օդակաթիլային ճանապարհներով, հիմնական ախտահարման աղբյուրները հանդիսանում են ջուրը և սնունդը, մասնավորապես բանջարեղենները։ Վիրուսները արտաքին շրջակա միջավայրում կարող են պահպանվել երկարատև, երկարատև պահպանվում են նաև կոյուղու ջրերում, սննդամթերքներում և տարբեր առարկաների մակերեսներին։ Ոչնչանում են եռացման պայմաններում։ Հիվանդ մարդկանցից վիրուսները կարող են շրջակա միջավայր արտազատվել մի քանի ամիս շարունակ[86]։

Էնտերովիրուսները հանդիսանում են ամենատարածվածները աշխարհում, իսկ ինֆեկցիա կարող է առաջանալ ցանկացած մարդու մոտ[85]։ Մեղմ կլիմայական պայմաններ ունեցող երկրներում էնտերովիրուսային ինֆեկցիան բարձր է ամռանը և աշնանը[86]։

Ռեովիրուսային ինֆեկցիաԽմբագրել

Ռեովիրուսային ինֆեկցիան տարածված է առավելապես երեխաների շրջանում[87]։ Ախտահարում է կոկորդը, բայց նաև ազդում է մարսողական համակարգի[87] վրա, դրա համար էլ կարող է նման լինել էնտերովիրուսային ինֆեկցիան[88]։ Ջերմությունը մարմնի սովորաբար բարձրանում է սուբֆեբրիլ աստիճանի, շատ բարձր հազվադեպ է լինում։ Երեխաների մոտ կարող է դրսևորվել սրտխառնոցով, փսխումներով և ջրիկ կղանքով[87]։

ԳրիպԽմբագրել

Գրիպը հանդիսանում է անթրոպոզոոնոզ հիվանդություն, որը նշանակում է, որ հիվանդությունը ախտահարում է ոչ միայն մարդկանց այլ նաև կենդանիներին: Գրիպի A վիրուսը ախտահարում է կաթնասուն կենդանիներին և թռչուններին, իսկ փոխանցումը հնարավոր է ինչպես մարդկանցից կենդանիներին, այնպես էլ կենդանիներից մարդկանց[89]:

Գրիպը սովորաբար դրսևորվում է տրախեիտի ձևով[90], վիրուսները ախտահարում են էպիթելային բջիջները, հարուցում են թունավորում, իսկ ինքնին թույները հանդիսանում են իմունային համակարգը ճնշող գործոններ[89]: Գրիպի վիրուսներին բնութագրական է նաև վիրուսեմիայի հարուցումը, որի արդյունքում թույները ազդում են կենտրոնական նյարդային համակարգի և սիրտանոթային համակարգի վրա[89]:

Հիվանդության սկիզբը սովորաբար սուր է. հնարավոր է մրսածություն, ցավեր մկաններում, հոդերում և ոսկրերում, գլխացավ, ծանր անբավարարություն[90]: Մարմնի ջերմաստիճանը օրինաչափորեն հիվանդության հենց սկզբից արագ բարձրանում է մինչև տենդի աստիճան, իսկ ինքնին տենդը սովորաբար ձգվում է երեքից չորս օր, բայց և կարող է պահպանվել մինչև վեց օր[89]:

Թռչնի գրիպԽմբագրել

 
Թռչնի գրիպի վիրուսի էլեկտրոնային պատկերը

Թռչնագրիպը վերարտադրվում է չվող ջրային թռչունների աղիներում, մինչդեռ վայրի թռչունները հեշտությամբ են այն տանում, իսկ տնային թռչունները ծանր հիվանդանում են 90% մահացությամբ: Հիվանդությունը փոխանցվում է արտաթորանքի միջոցով և կարող է վարակել կաթնասուններին, այդ թվում՝ խոզերին և մարդուն: Մարդը վարակվում է թռչնի հետ շփման միջոցով: Հայտնի է ավելի քան 300 դեպք 60% մահացության մակարդակով: Բացահայտվել է նաև մարդուց մարդուն վարակման 2 դեպք[91]:

Մարդկանց մոտ այն վերարտադրվում է ստորին շնչուղիներում և էրիթրոցիտներում, ինչպես նաև կարող է ախտահարել ներքին օրգանները: Հիվանդության սկիզբը նույնպիսին է ինչպիսին սովորական գրիպի ժամանակ, բայց հիվանդության 2-րդից 3-րդ օրը զարգանում է լարինգիտի, բրոնխիտի և բրոնխիոլիտի ախտանիշներ: Այդ ժամանակ հիվանդների մեծ մասի մոտ զարգանում է վիրուսային թոքաբորբ: Ինչպես նաև մեծամասնության մոտ դիտվում է որովայնի ցավ, փսխում և լուծ[91] :

Վիրուսը խոզերին փոխանցելու հետաքրքիր առանձնահատկություն այն է, որ նրանք կարող են հիվանդանալ նաև մարդկային գրիպի A տիպով, որի արդյունքում վիրուսը կարող է փոխանակվել գենետիկական նյութերով նոր դիմակայուն վիրուս առաջացնելով[91]:

Խոզի գրիպԽմբագրել

 
H1n1 վիրուս

Խոզի գրիպը հանդիսանում է գրիպի տարատեսակներից մեկը հարուցված ձևափոխված վիրուսներով: Սովորական գրիպից տարբերվում է նրանով, որ կարող է հարուցել ալվեոլային էպիթելի բորբոքում, հանգեցնելով սուր շնչառական դիսթրես համախտանիշի և թոքաբորբի առաջացմանը: Ինչպես նաև կարող է հարուցել լուծ[92]:

Խոզի գրիպի համաճարակներից մեկը գրանցվել է 2009 թվականին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում և Հարավային Ամերիկայում, որից վիրուսը տարածվել է նաև այլ տեղամասերում, այդ թվում Ռուսաստանում[92]: Հիվանդությունը փոխանցվում է օդակաթիլային ճանապարհով հիվանդանում են սովորաբար երիտասարդ տարիքի մարդիկ (մինչև 30 տարեկան): Հիվանդության դեպքերի 0.9%-ը ավարտվում է մահով[92]:

Տես նաևԽմբագրել

Կորոնավիրուս

Գրիպ

Անգինա

Կարմրուկ

Մրսածություն

Սուր շնչառական դիսթրես համախտանիշ

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 «Viral Respiratory Infections»։ SA Health։ Government of South Australia։ 2019-10։ Վերցված է 2020-01-04 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Нисевич Н. И., Учайкин В. Ф. Инфекционные болезни у детей. — 1-е изд.. — М.: Медицина, 1990. — С. 71—113. — 624 с. — (Учебная литература для студентов медицинских институтов). — 30 000 экз. — ISBN 5-225-01635-9
  3. Лобан, Дроздов, 1978
  4. Viral respiratory infection (VRI) // AboutKidsHealth. — The Hospital for Sick Children, 2009. — 10 November. — Дата обращения: 06.01.2020. — Цитата: «Viral respiratory infections (VRIs) include colds, the flu and bronchiolitis».
  5. «Viral Infections of the Respiratory Tract»։ Microbiology։ Lumen Learning։ Վերցված է 2020-03-04 
  6. 6,0 6,1 Гендон, 2001
  7. Комаровский: «… вызывая бронхиолит — самый тяжелый вариант ОРВИ, поражающий маленьких детей, — как правило, первого года жизни»
  8. Marc Desforges, Alain Le Coupanec, Philippe Dubeau, Andréanne Bourgouin, Louise Lajoie Human Coronaviruses and Other Respiratory Viruses: Underestimated Opportunistic Pathogens of the Central Nervous System?(անգլ.) // Viruses. — 2020. — В. 1. — Т. 12. — С. 14. — doi:10.3390/v12010014
  9. Аликеева, Венгеров, Ющук, 2016, 2.3. Острые респираторные инфекции, էջ 396—397
  10. Союз педиатров России, 2016, 1.6 Примеры диагнозов: «В качестве диагноза следует избегать термина «ОРВИ», … поскольку возбудители ОРВИ вызывают также ларингит (круп), тонзиллит, бронхит, бронхиолит, что следует указывать в диагнозе …»
  11. «Acute infections (MPKB)»։ mpkb.org։ Վերցված է 2020-03-03 
  12. 12,0 12,1 Орлова, 2019, Простуда, ОРВИ, ОРЗ — в чём разница, էջ 45—46
  13. Raphael Dolin Common Viral Respiratory Infections // Harrison's Principles of Internal Medicine / Dennis Kasper, Anthony Fauci, Stephen Hauser, Dan Longo, J. Larry Jameson, Joseph Loscalzo. — New York, NY: McGraw-Hill Education, 2014.
  14. Pyrc, Krzysztof. Identification of new human coronaviruses : [անգլ.] / Krzysztof Pyrc, Ben Berkhout, Lia van der Hoek // Expert Review of Anti-infective Therapy. — 2007. — Vol. 5, no. 2. — P. 245−253. — doi:10.1586/14787210.5.2.245. — PubMed.
  15. Singh, 2014, 9.8 Conclusions, էջ 171
  16. Olga Kurskaya, Tatyana Ryabichenko, Natalya Leonova, Weifeng Shi, Hongtao Bi Viral etiology of acute respiratory infections in hospitalized children in Novosibirsk City, Russia (2013 - 2017)(անգլ.) // PloS One. — 2018. — В. 9. — Т. 13. — ISSN 1932-6203. — doi:10.1371/journal.pone.0200117
  17. 17,0 17,1 17,2 Charlton et al., 2019, Epidemiology and Clinical Presentation of Acute Respiratory Viral Infections, Mechanisms of transmission, էջ 5
  18. Nichols et al., 2008, Table 1. Classification of and key targets for human respiratory viruses other than influenza virus, էջ 276
  19. 19,0 19,1 Richard L. Hodinka Respiratory RNA Viruses(անգլ.) // Microbiology Spectrum. — 2016. — В. 4. — Т. 4. — ISSN 2165-0497. — doi:10.1128/microbiolspec.DMIH2-0028-2016 — PMID 27726802.
  20. D. S. Kim, S. J. Kim, Y. W. Lee, S. R. Hong, I. H. Ko A case report of tracheobronchitis by herpes simplex virus, type I(անգլ.) // The Korean Journal of Internal Medicine. — 1986. — В. 2. — Т. 1. — С. 249–253. — ISSN 1226-3303. — doi:10.3904/kjim.1986.1.2.249 — PMID 2856467.
  21. Singh, 2014, 17.1 Introduction, էջ 295
  22. 22,0 22,1 Manjarrez-Zavala et al., 2013, 2. Viral pathogenesis, էջ 4
  23. 23,0 23,1 Manjarrez-Zavala et al., 2013, 1. Introduction, էջ 3
  24. 24,0 24,1 24,2 Murray, Nadel et al., 2016, Pathogenesis of Infection, էջ 295
  25. 25,0 25,1 Manjarrez-Zavala et al., 2013, 10. Other mechanisms used by respiratory viruses in the pathogenesis, էջ 19
  26. 26,0 26,1 Niamh M. Troy, Anthony Bosco Respiratory viral infections and host responses; insights from genomics(անգլ.) // Respiratory Research. — 2016. — В. 1. — Т. 17. — С. 156. — ISSN 1465-993X. — doi:10.1186/s12931-016-0474-9
  27. Murray, Nadel et al., 2016, Pathogenesis of Infection, էջ 528
  28. Richard L. Hodinka. Respiratory RNA Viruses (англ.) // Diagnostic Microbiology of the Immunocompromised Host. — John Wiley & Sons, Ltd, 2016. — P. 233–271. — ISBN 978-1-68367-070-4. — doi:10.1128/9781555819040.ch11.
  29. Richard L. Hodinka. Respiratory RNA Viruses (англ.) // Diagnostic Microbiology of the Immunocompromised Host. — John Wiley & Sons, Ltd, 2016. — P. 233–271. — ISBN 978-1-68367-070-4. — doi:10.1128/9781555819040.ch11.
  30. «About Adenovirus, Symptoms» (անգլերեն)։ U.S. Centers for Disease Control and Prevention։ 2019-08-29։ Վերցված է 2020-03-01 
  31. Richard L. Hodinka. Respiratory RNA Viruses (англ.) // Diagnostic Microbiology of the Immunocompromised Host. — John Wiley & Sons, Ltd, 2016. — P. 233–271. — ISBN 978-1-68367-070-4. — doi:10.1128/9781555819040.ch11.
  32. Richard L. Hodinka. Respiratory RNA Viruses (англ.) // Diagnostic Microbiology of the Immunocompromised Host. — John Wiley & Sons, Ltd, 2016. — P. 233–271. — ISBN 978-1-68367-070-4. — doi:10.1128/9781555819040.ch11.
  33. Richard L. Hodinka. Respiratory RNA Viruses (англ.) // Diagnostic Microbiology of the Immunocompromised Host. — John Wiley & Sons, Ltd, 2016. — P. 233–271. — ISBN 978-1-68367-070-4. — doi:10.1128/9781555819040.ch11.
  34. 34,0 34,1 34,2 Charlton et al., 2019, Epidemiology and Clinical Presentation of Acute Respiratory Viral Infections, Acute respiratory viral infections, (iii) Anatomic site of infection, էջ 9
  35. Richard L. Hodinka. Respiratory RNA Viruses (англ.) // Diagnostic Microbiology of the Immunocompromised Host. — John Wiley & Sons, Ltd, 2016. — P. 233–271. — ISBN 978-1-68367-070-4. — doi:10.1128/9781555819040.ch11.
  36. Shahidul Kabir Pathogenic viruses of the respiratory tract – A review(անգլ.) // Asian Pacific Journal of Tropical Disease. — 2017. — В. 5. — Т. 7. — С. 316-320. — ISSN 2222-1808.
  37. Schaffer et al., 2010, Introduction, էջ 1598
  38. Как отличить грипп от других ОРВИ
  39. Simasek & Blanding, 2007, էջ 516: «there are no effective antivirals to cure the common cold»
  40. 40,0 40,1 Бутрий, 2018
  41. Simasek & Blanding, 2007, էջ 516: «treatment should focus on symptom relief»
  42. 42,0 42,1 Richard L. Hodinka Respiratory RNA Viruses(անգլ.) // Diagnostic Microbiology of the Immunocompromised Host. — John Wiley & Sons, Ltd, 2016. — С. 233–271. — ISBN 978-1-68367-070-4. — doi:10.1128/9781555819040.ch11
  43. Singh, 2014, 9.2 Epidemiology, Etiology and Clinical Presentation, էջ 165
  44. Nichols et al., 2008, Immunomodulatory Therapy, էջ 279—280
  45. Павел Чернышов (2019-01-16)։ «Интерферон не поможет» (ռուսերեն)։ Сайт «Комсомольской правды»։ Վերցված է 2019-12-11 
  46. Arroll, B. Antibiotics for the common cold : [անգլ.] / B. Arroll, T. Kenealy // The Cochrane Database of Systematic Reviews. — 2002. — No. 3. — CD000247. — doi:10.1002/14651858.CD000247. — PubMed.
  47. Kenealy, T. Antibiotics for the common cold and acute purulent rhinitis : [անգլ.] / T. Kenealy, B. Arroll // The Cochrane Database of Systematic Reviews. — 2013. — No. 6. — CD000247. — doi:10.1002/14651858.CD000247.pub3. — PubMed.
  48. Балабанова, Р. М. Безопасность ибупрофена в клинической практике : [арх. 10 Հոկտեմբերի 2007] / Р. М. Балабанова, М. Е. Запрягаева // Русский медицинский журнал. — 2003. — № 54.
  49. Ives C. Ibuprofen is probably better than Paracetamol in reducing fever in children : [անգլ.] / Claire Ives. — Manchester University, 2006. — 19 July.
  50. Simasek & Blanding, 2007, էջ 516: «The most commonly used treatments include over-the-counter antihistamines, decongestants, cough suppressants, and expectorants. These treatments can be used alone or in combination.»
  51. «Preventing influenza and other respiratory infections»։ Health information for Western Australians։ Australian Department of Health։ 2019-07-02։ Արխիվացված է օրիգինալից 2020-01-01-ին։ Վերցված է 2020-01-01 
  52. Hemilä, H. Vitamin C for preventing and treating the common cold : [անգլ.] / H. Hemilä, E. Chalker // Cochrane : [электр. ресурс]. — 2013. — 13 January.
  53. 53,0 53,1 53,2 53,3 Аликеева, Венгеров, Ющук, 2016, 2.3.8. Риновирусная инфекция, էջ 419—420
  54. Marc B. Hershenson, Sebastian L. Johnston Rhinovirus infections: more than a common cold(անգլ.) // American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. — 2006. — В. 12. — Т. 174. — С. 1284–1285. — ISSN 1073-449X. — doi:10.1164/rccm.200609-1387ED — PMID 17158286.
  55. Широбоков В. П Медицинская микробиология, вирусология и иммунология. — Нова Книга. — С. 448. — 858 с. — ISBN 978-966-382-200-6
  56. «Вирус простого герпеса» (ռուսերեն)։ ВОЗ։ 2017-01-31։ Վերցված է 2019-12-08 
  57. 57,0 57,1 57,2 57,3 Аликеева, Венгеров, Ющук, 2016, 2.3.7. Коронавирусная инфекция, էջ 416—417
  58. Imke Steffen, Graham Simmons Coronaviruses(անգլ.) // eLS. — American Cancer Society, 2015. — С. 1–9. — ISBN 978-0-470-01590-2. — doi:10.1002/9780470015902.a0023611
  59. «ВОЗ | Коронавирусные инфекции»։ Всемирная организация здравоохранения։ Վերցված է 2020-02-22 
  60. 60,0 60,1 Geoffrey J. Gorse, Mary M. Donovan, Gira B. Patel Antibodies to Coronaviruses Are Higher in Older Compared with Younger Adults and Binding Antibodies Are More Sensitive than Neutralizing Antibodies in Identifying Coronavirus-Associated Illnesses(անգլ.) // Journal of Medical Virology. — 2020. — ISSN 1096-9071. — doi:10.1002/jmv.25715
  61. Perlman, McIntosh, 2020, Short view summary, էջ 2072
  62. Аликеева, Венгеров, Ющук, 2016, 2.3.7.1. Тяжёлый острый респираторный синдром, էջ 417—418
  63. «About Coronaviruses»։ The National Respiratory and Enteric Virus Surveillance System (անգլերեն)։ U.S. Centers for Disease Control and Prevention։ 2019-08-09։ Վերցված է 2019-12-15 
  64. Perlman, McIntosh, 2020, էջ 2072
  65. «Coronavirus disease (COVID-19) outbreak» (անգլերեն)։ World Health Organisation։ Վերցված է 2020-01-26 
  66. 66,0 66,1 66,2 Аликеева, Венгеров, Ющук, 2016, 2.3.4. Аденовирусная инфекция, էջ 410—413
  67. 67,0 67,1 Аликеева, Венгеров, Ющук, 2016, 2.3.5. Парагрипп, էջ 413—414
  68. 68,0 68,1 «Human parainfluenza viruses: clinical and public health management» (անգլերեն)։ GOV.UK։ 2008-08-27։ Վերցված է 2019-12-08 
  69. 69,0 69,1 Аликеева, Венгеров, Ющук, 2016, 2.3.6. Респираторно-синциальная инфекция, էջ 414—416
  70. 70,0 70,1 Nichols et al., 2008, Taxonomy and antiviral targets, էջ 275
  71. Guido at al., 2016, Introduction, էջ 8685
  72. 72,0 72,1 72,2 Guido at al., 2016, Conclusion and future challenge, էջ 8692—8693
  73. Guido at al., 2016, Pathogenesis, էջ 8687—8689
  74. Guido at al., 2016, Epidemiology, էջ 8689—8691
  75. Shafagati, Williams, 2018, Discovery of human metapneumovirus, էջ 3
  76. Tregoning, Schwarze, 2010, New Respiratory Viruses, էջ 77
  77. Shafagati, Williams, 2018, Introduction, էջ 1
  78. Shafagati, Williams, 2018, Genome organization and structure, էջ 1
  79. Shafagati, Williams, 2018, Viral replication, էջ 4
  80. 80,0 80,1 «Human Metapneumovirus (HMPV) Clinical Features»։ The National Respiratory and Enteric Virus Surveillance System (անգլերեն)։ U.S. Centers for Disease Control and Prevention։ 2019-09-30։ Վերցված է 2019-12-14 
  81. Shafagati, Williams, 2018, Transmission and symptoms, էջ 4
  82. 82,0 82,1 Shafagati, Williams, 2018, Epidemiology, էջ 4
  83. Shafagati, Williams, 2018, Antiviral treatments, էջ 6
  84. Аликеева, Венгеров, Ющук, 2016, 2.4. Энтеровирусные инфекции, էջ 426—427
  85. 85,0 85,1 85,2 «Factsheet about enteroviruses» (անգլերեն)։ European Centre for Disease Prevention and Control։ Վերցված է 2019-12-12 
  86. 86,0 86,1 86,2 86,3 86,4 86,5 Аликеева, Венгеров, Ющук, 2016, 2.4.1. Энтеровирусные инфекции, вызываемые вирусами Коксаки и ECHO, էջ 427—433
  87. 87,0 87,1 87,2 Аликеева, Венгеров, Ющук, 2016, 2.3.9. Реовирусная инфекция, էջ 420—421
  88. Аликеева, Венгеров, Ющук, 2016, Дифференциальная диагностика острых респираторных вирусных инфекций, էջ 424
  89. 89,0 89,1 89,2 89,3 Аликеева, Венгеров, Ющук, 2016, 2.3.1. Грипп, էջ 397—407
  90. 90,0 90,1 Аликеева, Венгеров, Ющук, 2016, Таблица 3. Дифференциально-диагностические признаки гриппа и других острых респираторных вирусных инфекций, էջ 422—423
  91. 91,0 91,1 91,2 Аликеева, Венгеров, Ющук, 2016, 2.3.2. Птичий грипп, էջ 407—409
  92. 92,0 92,1 92,2 Аликеева, Венгеров, Ющук, 2016, 2.3.3. Свиной грипп, էջ 409—410


ԳրականությունԽմբագրել

[рус.] // Вакцинопрофилактика гриппа. — 2001. — Т. 17, № 5 (октябрь).

  • Орлова, Елена. Книга детского врача, написанная для родителей. Как правильно лечить ребенка и заботиться о его здоровье : [Данное издание не является учебником по медицине]. — М. : Издательство АСТ, 2019. — 224 с. — ISBN 978-5-17-110671-3.
  • Дрейзин, Роза Соломоновна. Острые респираторные заболевания : Этиология, эпидемиология, патогенез, клиника / Роза Соломоновна Дрейзин, Н. В. Астафьева. — М. : Медицина, 1991. — 136 с. — (Библиотека практического врача. Инфекционные и паразитарные заболевания). — 20 000 экз. — ISBN 5-225-00398-2.
  • Михайлов, А. А. Справочник практического врача / А. А. Михайлов, Л. И. Дворецкий. — 2-е изд. — Эксмо, 2007. — 528 с. — ISBN 9785699234301. — ISBN 9785699234301. — ISBN 9785699234301. — ISBN 9785699234301.
    1-е издание: Справочник практического врача / Под ред. Воробьева А. И. — М.: Медицина, 1981. — 656 с.
  • Lua–յի սխալ՝ expandTemplate: template "бсокр" does not exist։. — 3-е изд. — Москва : Советская энциклопедия, 1978. — Т. 22, Респираторные вирусные болезни / К. М. Лобан, С. Г. Дроздов..
  • Бутрий, С. А. Простуда (ОРВИ) : лечить или не лечить // Здоровье ребенка : Современный подход. Как научиться справляться с болезнями и собственной паникой / Сергей Александрович Бутрий. — Эксмо : Бомбора : Литрес, 2018. — 250 с. : 67 ил. — (Доктор Бутрий рядом). — ISBN 978-5-04-089933-3.
  • W. Garrett Nichols. Respiratory viruses other than influenza virus: impact and therapeutic advances :

[անգլ.] / W. Garrett Nichols, Angela J. Peck Campbell, Michael Boeckh // Clinical Microbiology Reviews. — 2008. — Vol. 21, no. 2 (April). — P. 274–290. — ISSN 1098-6618. — doi:10.1128/CMR.00045-07. — PubMed.

[անգլ.] / Nazly Shafagati, John Williams // F1000Research. — 2018. — Т. 7 (February). — ISSN 2046-1402. — doi:10.12688/f1000research.12625.1. — PubMed. — PMC 5795268.

[անգլ.] / John S. Tregoning, Jürgen Schwarze // Clinical Microbiology Reviews. — 2010. — Vol. 23, no. 1 (January). — P. 74—98. — ISSN 1098-6618. — doi:10.1128/CMR.00032-09. — PubMed. — PMC 2806659.

[անգլ.] // American Family Physician. — 2007. — Vol. 75, no. 4 (15 February). — P. 515−520, 522.

  • John E. Bennett, Raphael Dolin, Martin J. Blaser. Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases :

[անգլ.]. — 9th Edition. — Elsevier, 2020. — Chapter 155. Coronaviruses, Including Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS) and Middle East Respiratory Syndrome (MERS) / Stanley Perlman, Kenneth McIntosh. — ISBN 978-0-323-55027-7.

[անգլ.] // Clinical Microbiology Reviews. — 2019. — Vol. 32, no. 1 (January). — ISSN 1098-6618. — doi:10.1128/CMR.00042-18. — PubMed. — PMC PMC6302358.

[անգլ.] : [арх. 5 Մարտի 2020]. — 2013. — Chapter 1. Pathogenesis of Viral Respiratory Infection / Ma Eugenia Manjarrez-Zavala, Dora Patricia Rosete-Olvera, Luis Horacio Gutiérrez-González, Rodolfo Ocadiz-Delgado, Carlos Cabello-Gutiérrez. — ISBN 978-953-51-0968-6. — ISBN 978-953-51-7080-8. — doi:10.5772/54287.

  • Jonathan Cohen, Steven M. Opal, William G. Powderly. Infectious Diseases :

[անգլ.]. — 3rd Edition. — 2010. — Vol. 2, Chapter 162 — Respiratory viruses / Kirsten Schaffer, Alberto M. La Rosa, Estella Whimbey. — 2150 p. — ISBN 978-0-323-04579-7. — doi:10.1016/B978-0-323-04579-7.00162-3.

Արտաքին հղումներԽմբագրել