Պոլ Ադրիեն Մորիս Դիրակ (անգլ.՝ Paul Adrien Maurice Dirac, օգոստոսի 8, 1902(1902-08-08)[1][2][3][…], Բրիստոլ, Էյվոն, Հարավարևմտյան Անգլիա, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[4][3][5] - հոկտեմբերի 20, 1984(1984-10-20)[1][2][3][…], Թալահասի, ԱՄՆ[3][5]), անգլիացի ֆիզիկոս, տեսաբան, քվանտային մեխանիկայի հիմնադիրներից։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1930 թ.)։ Մի շարք երկրների ակադեմիաների և գիտական ընկերությունների, այդ թվում նաև ՍՍՀՄ ԳԱ 1931 թվականից արտասահմանյան անդամ։

Պոլ Դիրակ
անգլ.՝ Paul Dirac
Paul Dirac, 1933.jpg
Ծնվել էօգոստոսի 8, 1902(1902-08-08)[1][2][3][…]
Բրիստոլ, Էյվոն, Հարավարևմտյան Անգլիա, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի միացյալ թագավորություն[4][3][5]
Մահացել էհոկտեմբերի 20, 1984(1984-10-20)[1][2][3][…] (82 տարեկան)
Թալահասի, ԱՄՆ[3][5]
ԳերեզմանRoselawn Cemetery[6]
Բնակության վայր(եր)Միացյալ Թագավորություն
ՔաղաքացիությունFlag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն[7]
Դավանանքդեիզմ[8]
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, ֆիզիկոս-տեսաբան, պրոֆեսոր, ֆիզիկոս, գիտնական, ակադեմիկոս, դաստիարակ, ուսուցիչ և ճարտարագետ
Հաստատություն(ներ)Մայամիի համալսարան[3][9], Ֆլորիդայի նահանգային համալսարան[3][9], Քեմբրիջի համալսարան[3][1] և Սուրբ Ջոնի քոլեջ[1]
Գործունեության ոլորտտեսական ֆիզիկա[3]
Պաշտոն(ներ)Մաթեմատիկայի Լուկասյան պրոֆեսոր[3]
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն[3], Լեոպոլդինա[10], Պապական գիտությունների ակադեմիա[11][1], ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիա[1], Լինչեի ազգային ակադեմիա[1], Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա[1], Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերություն[12][1], ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա[1], Թուրինի գիտությունների ակադեմիա[5][1], Indian Academy of Sciences?[1], Chinese Physical Society?[1], Իռլանդիայի թագավորական ակադեմիա[1], Էդինբուրգի թագավորական ընկերություն[1], Ֆրանսիայի ինստիտուտ[1], Լիսաբոնի գիտությունների ակադեմիա[1], Թագավորական Դանիական գիտությունների ակադեմիա[1] և Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա[1]
Ալմա մատերԲրիստոլի համալսարան (1923)[13][1] և Քեմբրիջի համալսարան (1926)[13][1]
Գիտական աստիճանգիտությունների թեկնածու
Տիրապետում է լեզուներինանգլերեն[14][3] և ֆրանսերեն
Գիտական ղեկավարՌալֆ Ֆաուլեր
Եղել է գիտական ղեկավարՀոմի Ջեհանգիր Բաբա[15], Հոյլ Ֆրեդ[15], Դենիս Սիամա[15], John Polkinghorne?[15], Richard J. Eden?[15], A. Lees?[15], Christie Jayaratnam Eliezer?[15] և Harish-Chandra?[15]
Հայտնի աշակերտներՌոբերտ Օպենհեյմեր և Փոլ Վայս
Ազդվել էՋոն Ստյուարտ Միլ
Պարգևներֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակ[16][17][3] Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ[3][18] Կոպլիի մեդալ[19] Թագավորական մեդալ[18] Մաքս Պլանկի անվան մեդալ[20] Հելմհոլցի մեդալ[20] Ռոբերտ Օփենհեյմերի հիշատակի մրցանակ[20] Բեյքերյան լեկցիա և Վաստակի շքանշան[18]
Ամուսին(ներ)Մարգիտ Դիրակ[3][20]
ՀայրCharles Dirac?[20]
Քաղվածքներ Վիքիքաղվածքում
Paul Dirac Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Դիրակ Պոլ Ադրիեն Մորիսը ծնվել է 1902 թ. օգոստոսի 8-ին Բրիստոլ քաղաքում։ Սովորել է Բրիստոլի, ապա Քեմբրիջի համալսարաններում ավարտել է 1924 թվականին։ 1932 թվականից Քեմբրիջի համալսարանի պրոֆեսոր։ Դիրակը կառուցել է քվանտային մեխանիկայի, այսպես կոչված, ձևափոխությունների տեսությունը 1926-1927 թթ., մշակել է ճառագայթման քվանտային տեսության հիմունքները։ Էնրիկո Ֆերմիի հետ մեծ ավանդ է ներդրել քվանտային վիճակագրության բնագավառում (Ֆերմի-Դիրակի վիճակագրություն), մասնավորապես պարզել բաշխման վիճակագրական բնույթի և ալիքային ֆունկցիայի սիմետրիայի հատկությունների կապը 1925 թվականին։ 1928 թվականին ստեղծել է էլեկտրոնի շարժման ռելյատիվիստական տեսությունը, որը հնարավորություն տվեց բացատրել մի շարք ֆիզիկական երևույթներ և կանխատեսել պոզիտրոնի գոյությունը։ Դաշտի քվանտային տեսության տարբեր բնագավառներին են նվիրված նաև Դիրակի մի շարք ուրիշ աշխատանքներ, նա առաջինն է կիրառել երկրորդային քվանտացման մեթոդը 1927 թվականին, որը հետագայում լայն տարածում գտավ տեսական ֆիզիկայում։ Դիրակը Էրվին Շրյոդինգերի հետ 1933 թ. արժանացել է Նոբելյան մրցանակի՝ քվանտային մեխանիկայի վերաբերյալ աշխատությունների և էլեկտրոնային տեսության զարգացման համար։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Encyclopædia Britannica
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 P.A.M.Dirac Biography // biography
  4. 4,0 4,1 4,2 Дирак Поль Адриен Морис // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 Թուրինի գիտությունների ակադեմիա — 1757.
  6. Find A Grave — 1995.
  7. LIBRIS — 2012.
  8. https://es.wikipedia.org/wiki/Paul_Dirac#Car%C3%A1cter_e_ideolog%C3%ADa
  9. 9,0 9,1 https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsbm.1986.0006 — P. 160.
  10. https://www.leopoldina.org/mitglieder/mitgliederverzeichnis/mitglieder/member/Member/show/paul-dirac/
  11. http://www.pas.va/content/accademia/en/academicians/deceased/dirac.html
  12. Notable Names Database — 2002.
  13. 13,0 13,1 P.A.M.Dirac Biography // biography.com
  14. Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 15,5 15,6 15,7 Mathematics Genealogy Project — 1997.
  16. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1933/
  17. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  18. 18,0 18,1 18,2 Who's Who (բրիտ․ անգլ.)(untranslated), 1849.
  19. Award winners : Copley MedalRoyal Society.
  20. 20,0 20,1 20,2 20,3 20,4 Oxford Dictionary of National Biography / C. MatthewOxford: OUP, 2004.
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 409