Կառլ Վայերշտրաս

գերմանացի մաթեմատիկոս

Կառլ Թեոդոր Վիլհելմ Վայերշտրաս (գերմ.՝ Karl Theodor Wilhelm Weierstrass, հոկտեմբերի 31, 1815(1815-10-31)[1][2][3][…], Օստենֆելդե, Ennigerloh, Warendorf District, Münster Government Region, Գերմանիա[1] - փետրվարի 19, 1897(1897-02-19)[4][1][2][…], Բեռլին, Պրուսիայի թագավորություն[1]), գերմանացի մաթեմատիկոս։ Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր (1856 թվականից)։

Կառլ Վայերշտրաս
գերմ.՝ Karl Theodor Wilhelm Weierstraß
Karl Weierstrass.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 31, 1815(1815-10-31)[1][2][3][…]
Օստենֆելդե, Ennigerloh, Warendorf District, Münster Government Region, Գերմանիա[1]
Մահացել էփետրվարի 19, 1897(1897-02-19)[4][1][2][…] (81 տարեկան)
Բեռլին, Պրուսիայի թագավորություն[1]
բնական մահով
Բնակության վայր(եր)Գերմանիա
ՔաղաքացիությունFlag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Գերմանական միություն և Flag of Germany (1867–1919).svg Գերմանական կայսրություն
Ազգությունգերմանացի
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, ուսուցիչ, համալսարանի պրոֆեսոր և ֆիզիկոս
Հաստատություն(ներ)Բեռլինի տեխնիկական համալսարան, Ֆրիդրիխ-Վիլհելմի համակսարան և Հումբոլդտի համալսարան
Գործունեության ոլորտմաթեմատիկական անալիզ, համապարփակ վերլուծություն և մաթեմատիկա
Պաշտոն(ներ)պրոֆեսոր
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Corps Saxonia Bonn, Լեոպոլդինա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Իտալիայի գիտությունների ազգային ակադեմիա, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա, Թուրինի Գիտությունների Ակադեմիա և ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա
Ալմա մատերԲոննի համալսարան (1838), Վեստֆալյան Վիլգելմի համալսարան (1840) և Քյոնիգսբերգի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինգերմաներեն[4]
Գիտական ղեկավարՔրիստոֆ Գուդերման[5]
Եղել է գիտական ղեկավարՀենրիխ Բրունս, Լեո Կյոնիգսբերգեր[6], Նիկոլայ Բուգաև, Ferdinand Rudio?, Կարլ Դևիդ Տոլմե Ռունգե, Հերման Շվարց[7], Friedrich Schottky?[8], Lazarus Fuchs?[9], Józef Puzyna?, Սոֆյա Կովալևսկայա, Alfred Pringsheim?, Friedrich Schur?[10], Hermann Stahl?[10], Georg Hettner?[10], Reinhold von Lilienthal?[10], Max Simon?[10], Johannes Knoblauch?[10], Ernst Eduard Wiltheiss?[10], Ernst Kötter?[10], Felix Müller?[10], Emil Lampe?[10], Adolf Piltz?[10], Wilhelm Ludwig Thomé?[10], Amandus Wendt?[10], Richard Gottfried Karl Müller?[10], Theodor Berner?[10], Wilhelm Gustav Adolf Biermann?[10], Max Blasendorff?[10], Willy Howe?[10], Paul Hoyer?[10], Karl Schwering?[10], Theodor Adrian?[10], Alexander Wernicke?[10], Karl Weltzien?[10], Konstantin Winterberg?[10], Anders Donner?[10], Ludwig Milewski?[10] և Leopold Löwenherz?[10]
Հայտնի աշակերտներWilhelm Killing?, Ադոլֆ Հուրվից, Գեորգ Կանտոր, Սոֆյա Կովալևսկայա[11][12], Dmitry Selivanov?, Նիկոլայ Բուգաև, Ferdinand Georg Frobenius?, Mathias Lerch?, Հերման Շվարց, Կարլ Դևիդ Տոլմե Ռունգե, Arthur Moritz Schoenflies? և Էդմունդ Հուսերլ
Պարգևներպատվավոր դոկտոր Կոպլիի մեդալ[13] Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշան Հելմհոլցի մեդալ Քոթենիուսի մեդալ Գիտության և արվեստի Բաբարիական Մաքսիմիլիանի շքանշան և Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամ
Karl Weierstraß Վիքիպահեստում

Ստեղծել է իրական թվերի տեսություններից մեկը և դրա հիման վրա կառուցել մաթեմատիկական անալիզի տրամաբանական հիմնավորման համակարգ։ Վայերշտրասին են պատկանում մաթեմատիկական անալիզի մի շարք հիմնարար թեորեմներ թվային բազմությունների ճշգրիտ եզրերի, սահմանային կետերի, միջակայքում անընդհատ ֆունկցիաների վերաբերյալ են։ Կառուցել է անալիտիկ ֆունկցիաների տեսություններից մեկը հիմնված շարքերի վրա։ Կառլ Թեոդոր Վիլհելմ Վայերշտրասը ապացուցել է անալիտիկ ֆունկցիաներն աստիճանային շարքի վերածելու, հավասարաչափ զուգամետ շարքերի հատկությունների, ամբողջ ֆունկցիաներն անվերջ արտադրյալների վերածելու վերաբերյալ թեորեմներ։ Կառուցել է անալիտիկ շարունակման տեսությունը, էլիպտիկ ֆունկցիաների նոր տեսություն։ Վարիացիոն հաշվում ստացել է ինտեգրալի էքստրեմումի բավարար պայմաններ, կառուցել է վարիացիոն հաշիվը պարամետրական տեսքով տրված ֆունկցիաների դեպքում են։ Դիֆերենցիալ երկրաչափությունում հետագոտել է գեոդեզիական գծերի և նվազագույն մակերևույթների վերաբերյալ խնդիրներ։ Գծային հանրահաշվում կառուցել է տարրական բաժանարարների տեսությունը։

Մյունխենի ԳԱ (1836), Բեռլինի ԳԱ (1856) և Փարիզի ԳԱ (1868) անդամ, ինչպես նաև Պետերբուրգի ԳԱ պատվավոր անդամ (1895)։

Ուսանել է մաթեմատիկա Քյոնիգսբերգի համալսարանում, եղել է Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր 1856 թվականից։

Աշխատանքները նվիրված են մաթեմատիկական անալիզին, անալիտիկ ֆունկցիաների տեսությանը, դիֆերենցիալ երկրաչափությանը, գծային հանրահաշվին և վարիացիոն հաշվին։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 257