Կառլ Վայերշտրաս

գերմանացի մաթեմատիկոս

Կառլ Թեոդոր Վիլհելմ Վայերշտրաս (գերմ.՝ Karl Theodor Wilhelm Weierstrass, հոկտեմբերի 31, 1815(1815-10-31)[2][3][4][…], Օստենֆելդե, Ennigerloh, Warendorf District, Մյունստեր, Գերմանիա[2][5] - փետրվարի 19, 1897(1897-02-19)[6][2][3][…], Բեռլին, Գերմանական կայսրություն[2][7][5]), գերմանացի մաթեմատիկոս։ Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր (1856 թվականից)։

Կառլ Վայերշտրաս
գերմ.՝ Karl Theodor Wilhelm Weierstraß[1]
Karl Weierstrass.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 31, 1815(1815-10-31)[2][3][4][…]
Օստենֆելդե, Ennigerloh, Warendorf District, Մյունստեր, Գերմանիա[2][5]
Մահացել էփետրվարի 19, 1897(1897-02-19)[6][2][3][…] (81 տարեկան)
Բեռլին, Գերմանական կայսրություն[2][7][5]
բնական մահով
ՔաղաքացիությունWar ensign of the German Empire Navy 1848-1852.svg Գերմանական միություն[5] և Flag of Germany (1867–1918).svg Գերմանական ռայխ[5]
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, ուսուցիչ, համալսարանի դասախոս և ֆիզիկոս
Հաստատություն(ներ)Ֆրիդրիխ-Վիլհելմի համակսարան[5], Gewerbeinstitut Berlin?[5] և Collegium Hosianum?[5]
Գործունեության ոլորտհամապարփակ վերլուծություն[5]
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն, Corps Saxonia Bonn[8], Լեոպոլդինա[9], Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա[5], Իտալիայի գիտությունների ազգային ակադեմիա, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա, ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա և Թուրինի գիտությունների ակադեմիա[7]
Ալմա մատերԲոննի համալսարան (1838)[5], Մյունստերի համալսարան (1840)[5] և Gymnasium Theodorianum? (1834)[5]
Տիրապետում է լեզուներինգերմաներեն[6]
Գիտական ղեկավարՔրիստոֆ Գուդերման[10]
Եղել է գիտական ղեկավարՀենրիխ Բրունս, Լեո Կյոնիգսբերգեր[11], Նիկոլայ Բուգաև, Ferdinand Rudio?, Կարլ Դևիդ Տոլմե Ռունգե, Հերման Շվարց[12], Friedrich Schottky?[13], Lazarus Fuchs?[14], Józef Puzyna?, Սոֆյա Կովալևսկայա, Alfred Pringsheim?, Friedrich Schur?[15], Hermann Stahl?[15], Georg Hettner?[15], Reinhold von Lilienthal?[15], Max Simon?[15], Johannes Knoblauch?[15], Ernst Eduard Wiltheiss?[15], Ernst Kötter?[15], Felix Müller?[15], Emil Lampe?[15], Adolf Piltz?[15], Ludwig Wilhelm Thomé?[15], Amandus Wendt?[15], Richard Gottfried Karl Müller?[15], Theodor Berner?[15], Wilhelm Gustav Adolf Biermann?[15], Max Blasendorff?[15], Willy Howe?[15], Paul Hoyer?[15], Karl Schwering?[15], Theodor Adrian?[15], Alexander Wernicke?[15], Carl Julius Heinrich Weltzien?[15], Konstantin Winterberg?[15], Anders Donner?[15], Ludwig Milewski?[15] և Leopold Löwenherz?[15]
Հայտնի աշակերտներWilhelm Killing?, Ադոլֆ Հուրվից, Գեորգ Կանտոր, Սոֆյա Կովալևսկայա[16][17], Dmitry Selivanov?, Նիկոլայ Բուգաև, Ferdinand Georg Frobenius?, Mathias Lerch?, Հերման Շվարց, Կարլ Դևիդ Տոլմե Ռունգե, Arthur Moritz Schoenflies?, Էդմունդ Հուսերլ և Lazarus Fuchs?
Պարգևներ
Ստորագրություն
Изображение автографа
Commons-logo.svg Karl Weierstraß Վիքիպահեստում

Ստեղծել է իրական թվերի տեսություններից մեկը և դրա հիման վրա կառուցել մաթեմատիկական անալիզի տրամաբանական հիմնավորման համակարգ։ Վայերշտրասին են պատկանում մաթեմատիկական անալիզի մի շարք հիմնարար թեորեմներ թվային բազմությունների ճշգրիտ եզրերի, սահմանային կետերի, միջակայքում անընդհատ ֆունկցիաների վերաբերյալ են։ Կառուցել է անալիտիկ ֆունկցիաների տեսություններից մեկը հիմնված շարքերի վրա։ Կառլ Թեոդոր Վիլհելմ Վայերշտրասը ապացուցել է անալիտիկ ֆունկցիաներն աստիճանային շարքի վերածելու, հավասարաչափ զուգամետ շարքերի հատկությունների, ամբողջ ֆունկցիաներն անվերջ արտադրյալների վերածելու վերաբերյալ թեորեմներ։ Կառուցել է անալիտիկ շարունակման տեսությունը, էլիպտիկ ֆունկցիաների նոր տեսություն։ Վարիացիոն հաշվում ստացել է ինտեգրալի էքստրեմումի բավարար պայմաններ, կառուցել է վարիացիոն հաշիվը պարամետրական տեսքով տրված ֆունկցիաների դեպքում են։ Դիֆերենցիալ երկրաչափությունում հետագոտել է գեոդեզիական գծերի և նվազագույն մակերևույթների վերաբերյալ խնդիրներ։ Գծային հանրահաշվում կառուցել է տարրական բաժանարարների տեսությունը։

Մյունխենի ԳԱ (1836), Բեռլինի ԳԱ (1856) և Փարիզի ԳԱ (1868) անդամ, ինչպես նաև Պետերբուրգի ԳԱ պատվավոր անդամ (1895)։

Ուսանել է մաթեմատիկա Քյոնիգսբերգի համալսարանում, եղել է Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր 1856 թվականից։

Աշխատանքները նվիրված են մաթեմատիկական անալիզին, անալիտիկ ֆունկցիաների տեսությանը, դիֆերենցիալ երկրաչափությանը, գծային հանրահաշվին և վարիացիոն հաշվին։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #11876618X // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 Cantor M. Weierstraß, Karl (գերմ.) // Allgemeine Deutsche BiographieL: 1910. — Vol. 55. — S. 11–13.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  4. 4,0 4,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 5,11 5,12 5,13 5,14 5,15 5,16 Braunmühl A. v. Biographisches Jahrbuch und Deutscher Nekrolog (գերմ.) / Hrsg.: A. BettelheimB. — Vol. 2. — S. 170—173.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 www.accademiadellescienze.it (իտալ.)
  8. Kösener Corpslisten (1910 edition) (գերմ.) — S. 93.
  9. https://www.leopoldina.org/mitgliederverzeichnis/mitglieder/member/Member/show/karl-weierstrass/
  10. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  11. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  12. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  13. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  14. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  15. 15,00 15,01 15,02 15,03 15,04 15,05 15,06 15,07 15,08 15,09 15,10 15,11 15,12 15,13 15,14 15,15 15,16 15,17 15,18 15,19 15,20 15,21 15,22 15,23 15,24 15,25 15,26 Mathematics Genealogy Project — 1997.
  16. Ковалевская, Софья Васильевна (ռուս.) // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1895. — Т. XVа. — С. 499—500.
  17. Ковалевская, Софья Васильевна (ռուս.) // Русский биографический словарьСПб.: 1903. — Т. 9. — С. 20—21.
  18. Award winners : Copley MedalRoyal Society.
  19. List of Royal Society Fellows 1660-2007Royal Society. — P. 374.
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 257