Սոֆյա Վասիլիևնա Կովալևսկայա (ռուս.՝ Софья Васильевна Ковалевская, հունվարի 15, 1850(1850-01-15)[1][2][3][…], Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն[4][2][5][…] - փետրվարի 10, 1891(1891-02-10)[2][3][6][…], Hedvig Eleonora församling, Ստոկհոլմ, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա[6][7]), ռուս մաթեմատիկոս, արձակագիր և հրապարակախոս, Ռուսաստանի և Հյուսիսային Եվրոպայի պատմության մեջ առաջին դասավանդող կին-պրոֆեսոր, Պետերբուրգի ԳԱ թղթակից անդամ (1889 թ.)։ Սոֆյա Կովալևսկայայի ուսուցիչներից մեկն էր հայտնի գերմանացի մաթեմատիկոս Կարլ Վեյերշտրասը։

Սոֆյա Կովալևսկայա
Софья Ковалевская
Sofja Wassiljewna Kowalewskaja 1.jpg
Ծնվել էհունվարի 15, 1850(1850-01-15)[1][2][3][…]
Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն[4][2][5][…]
Մահացել էփետրվարի 10, 1891(1891-02-10)[2][3][6][…] (41 տարեկան)
Hedvig Eleonora församling, Ստոկհոլմ, Ստոկհոլմի լեն, Շվեդիա[6][7]
բնական մահով
ԳերեզմանՀյուսիսային գերեզմանատուն[8][9][10][…]
Բնակության վայր(եր)Մոսկվա և Ստոկհոլմ
ՔաղաքացիությունFlag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg Ռուսական կայսրություն և Flag of Sweden.svg Շվեդիա
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, ֆիզիկոս, ակադեմիկոս, վիպասան, համալսարանի դասախոս, գրող և կոմունար
Հաստատություն(ներ)Ստոկհոլմի համալսարան[2]
Գործունեության ոլորտմաթեմատիկա, Մեխանիկա, Դիֆերենցիալ հաշիվ, մաթեմատիկական անալիզ և Partial Differential Equations?
ԱնդամակցությունՊետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա և Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատերԳյոթինգենի համալսարան (1874), Ստոկհոլմի համալսարան, Հայդելբերգի համալսարան[2] և Հումբոլդտի համալսարան
Գիտական աստիճանգիտությունների թեկնածու
Տիրապետում է լեզուներինռուսերեն[1]
Գիտական ղեկավարԿառլ Վայերշտրաս
Եղել է գիտական ղեկավարEmil Stenberg?[11]
ՊարգևներԱկադեմիական արմավենիների ֆրանսիական շքանշան
Ամուսին(ներ)Վլադիմիր Կովալևսկի[12][5][2][…]
Երեխա(ներ)Sofia Kovalevskaya?[13]
ՀայրՎասիլի Կորվին-Կրուկովսկի[5]
ՄայրYelizaveta Korvin-Krukovskaya?
Ստորագրություն
Ковалевская Софья Васильевна подпись.svg
Sofia Kovalevskaya Վիքիպահեստում

Ռուսաստանում գիտությամբ զբաղվելու և դասավանդելու հնարավորություն չունենալով (կանանց մուտքը համալսարան արգելվում էր) մեկնել է արտասահման։ 1884 թ.-ից՝ Ստոկհոլմի համալսարանի մաթեմատիկայի պրոֆեսոր։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են դիֆերենցիալ հավասարումներին, անալիտիկ ֆունկցիաներին, մեխանիկային (անշարժ կետի շուրջը պինդ մարմնի պտտման ուսումնասիրություն) և աստղագիտությանը (Սատուրնի օղակի ձևի մասին)։

Հեղինակ է գեղարվեստական մի շարք գործերի՝ «Նիհիլիստուհին» (1891), «Մանկության հիշողություններ» (1890) և այլն։

Գրականություն Ս. Կովալևսկայայի մասինԽմբագրել

  • Полубаринова-Кочина П. Я. Софья Васильевна Ковалевская. 1850-1891։ Её жизнь и деятельность. Гостехиздат, 1955.(Люди русской науки).
  • Малинин В. В. Софья Ковалевская - женщина-математик. Её жизнь и учёная деятельность. - ЦИТ СГГА, 2004.
  • Սաղաթելյան Վ. Վ., Տաղանդավոր կին մաթեմատիկոսը, Ե., 1952։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 Ковалевская, Софья Васильевна (ռուս.) // Русский биографический словарьСПб.: 1903. — Т. 9. — С. 20—21.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  4. 4,0 4,1 4,2 Ковалевская Софья Васильевна // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1973. — Т. 12 : Кварнер — Конгур. — С. 356.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Ковалевская, Софья Васильевна (ռուս.) // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1895. — Т. XVа. — С. 499—500.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 Sonja Kovalevsky (швед.) — 1917.
  7. 7,0 7,1 7,2 Hedvig Eleonora kyrkoarkiv, Död- och begravningsböcker, SE/SSA/0006/F I/14 (1890-1893), bildid: 00012484_00072 — P. 73.
  8. Norra begravningsplatsen: Kändisar
  9. Björnberg K. Kovalevsky, Sonja (eg. Sofia Kovalevskaja) (1850-91) rysk matematiker (швед.) — Andra upplagan — Stockholm: Bäckströms förlag, 1998. — P. 147. — ISBN 978-91-88016-69-0
  10. Kowalevski, SOPHIESvenska gravar.
  11. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  12. Б. П. Ковалевский, Владимир Онуфриевич (ռուս.) // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1895. — Т. XVа. — С. 501.
  13. Swedish Census 1890 (швед.)Riksarkivet.

ՀղումներԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 625