HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Գյուլիստան (այլ կիրառումներ)

Գյուլիստան, հայկական գյուղ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում[1]` պատմական Արցախ նահանգի Խաչեն գավառում։ Անվանումը պարսկերենից թարգմանաբար նշանակում է Վարդերի պարտեզ, Վարդաստան։ Ներկայումս գյուղը բնակեցված չէ և գտնվում է արցախա-ադրբեջանական սահմանի շփման գծում։

Բնակավայր
ադրբ.՝ Gülüstan
Գյուլիստան.JPG
ԵրկիրԱդրբեջան Ադրբեջան
Պաշտոնական լեզուադրբեջաներեն
Բնակչություն100 մարդ
Ժամային գոտիUTC+4
Փոստային ինդեքսներAZ5900
Ավտոմոբիլային կոդ22
##Գյուլիստան (Արցախ) (Ադրբեջան)
Red pog.png

Պատմական ակնարկԽմբագրել

Հինավուրց ժամանակներից մինչև 1992 թվականը Գյուլիստանում բնակվել են միայն հայեր։ 1804-1813 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմի ավարտից հետո՝ 1813 թվականի հոկտեմբերի 24-ին, Գյուլիստան գյուղում ռուսների և պարսիկների միջև կնքվել է հաշտության պայմանագիր, որով մի շարք այլ տարածքների հետ միասին, Ռուսաստանին անցան նաև Բաքվի, Ղարաբաղի, Գանձակի, Շիրվանի, Ղուբայի, Դերբենդի ու Թալիշի խանությունները, Լոռու, ՂազախիՇամշադինի, Իջևանի, Շիրակի և Զանգեզուրի շրջանները։

Ժամանակակից պատմությունԽմբագրել

1992 թվականի ամռանը, Գորանբոյ գործողության արդյունքում, Գյուլիստան գյուղը մնաց Ադրբեջանի վերահսկողության գոտում։ Այդ պատճառով գյուղի ողջ բնակչությունը ստիպված էր լքելու հայրենի բնօրրանը։ 1992 թվականի մարտի 3-ին Մի-26 ուղղաթիռը, որը Գյուլիստանից դեպի Հայաստան էր տեղափոխում կանանց և երեխաների, հրթիռակոծվել է Քարվաճառի շրջանում (տես` Մի-26 ուղղաթիռի հրթիռակոծումը

Պատմական հուշարձաններԽմբագրել

Գյուլիստան գյուղից հարավ՝ Ինջա գետակի աջ ափին՝ ժայռաբլրի վրա, գտնվում է Գյուլիստանի բերդը, որը 17-րդ դարից եղել է Գյուլիստանի մելիքության նստավայրը։ Տեղական իշխաններն ու մելիքները սեպաձև ժայռի բնական պաշտպանական հարմարություններին ավելացրել են բարձր բերդապարիսպ և ժայռը դարձրել անառիկ ամրոց։ Պարսպի ներսում պահպանվել են հին դղյակների, բնակելի շենքերի և եկեղեցու ավերակները, ինչպես նաև դեպի գետն իջնող ստորգետնյա գաղտնի անցուղին։ Բերդը Մելիք-Բեգլարյանների տոհմական նստավայրն է եղել։ Ինջա գետակի վրա գտնվում է նաև 17-18-րդ դարերում կառուցված Գյուլիստանի կամուրջը։

Հայտնի մարդիկԽմբագրել

Գյուլիստանում են ծնվել.

ԾանոթագրություններԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։