Բացել գլխավոր ցանկը

Անրի Վերնոյ (ֆր.՝ Henri Verneuil, իրական անունը՝ Աշոտ Հակոբի Մալաքյան, հոկտեմբերի 15, 1920(1920-10-15)[1][2][3][4], Թեքիրդաղ, Թուրքիա - հունվարի 11, 2002(2002-01-11)[1][2][3][4], Բանյոլե), ֆրանսահայ նշանավոր կինոռեժիսոր[5]։

Picto infobox cinema.png
Անրի Վերնոյ
Henri Verneuil
Vernoy.jpg
Ծնվել է15 հոկտեմբերի, 1920
ԾննդավայրՕսմանյան կայսրություն Ռոդոսթո, Օսմանյան կայսրություն
Մահացել է11 հունվարի, 2002
Մահվան վայրՖրանսիա Բագնոլետ, Սեն-Սեն-Դենի
ԿրթությունԱրվեստների և արհեստների ազգային բարձրագույն դպրոց
ՔաղաքացիությունFlag of France.svg Ֆրանսիա
Գործունեության տարիներ1940-ից 2000 ականեր
ԱզգությունՀայաստան Հայ
Մասնագիտացումռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ
ԱմուսինFrançoise Bonnot
ՊարգևներԷդգար Ալան Պոյի մրցանակ, Պատվավոր Լեգեոնի շքանշան և Nessim-Habif Award
IMDbID 0894577
Commons-logo.svg Անրի Վերնոյ՝ Վիքիպահեստ

1948 թվականին Վերնոյը նկարահանել է իր առաջին ֆիլմը՝ «Հայոց վշտի և ազատության երգիչը» (նվիրված է գրող Ավետիս Ահարոնյանին)։ Հայաստանում Վերնոյը հայտնի է իր «Մայրիկ» և «Պարադի փողոց, տուն 588» ֆիլմերով, որոնք ինքնակենսագրական են[6], այն պատմում է հայոց ցեղասպանությունից հետո Մարսել տեղափոխված Հակոբ Մալաքյանի (Վերնո հայրիկի) ընտանիքի պատմությունը։ Կարիերայի ընթացքում նկարահանել է ավելի քան 50 ֆիլմ։

Արժանացել է մի շարք պարգևների, ֆրանսիական՝ «Պատվավոր Լեգեոնի շքանշան», Հայ առաքելական եկեղեցու՝ «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով, Ոսկե ծիրան կիոփառատոնի շրջանակներում արժանացել է «Սերգեյ Փարաջանով» մրցանակի (հետմահու) համաշխարհային կինոյում մեծ ավանդի համար։ Մեկ անգամ առաջադրվել է Օսկարի «Հինգ ոտքերով ոչխար» լավագույն սցենար անվանակարգում։

Բովանդակություն

Վաղ կյանքԽմբագրել

Անրի Վերնոյը ծնվել է Օսմանյան կայսրությունում, Ռոդոսթոում, 1920 թվականի հոկտեմբերի 15-ին: Վերնոյի ընտանիքը գաղթել է Հայոց ցեղասպանությունից հետո 1924 թվականին, երբ Վերնոյը ընդամենը 4 տարեկան էր։ Նրանք որոշ ժամանակով հաստատվել են Հունաստանում, ապա տեղափոխվել են Մարսել:

Վաղ հասկում երգել է Մարսելի հայկական եկեղեցում և հաճախել է կաթոլիկ դպրոց։ Այնուհետև սովորել է կիրառական արվեստի դպրոցում, 1941 թվականին ավարտել Էքս ան Օտ մարզի ֆրանսիական միջնակար դպրոցն (լիցեյ1944 թվականին աշխատանքի է անցել «Հորիզոն» շաբաթաթերթում, հոդվածաշարեր է տպագրել Հայկական հարցի վերաբերյալ, ռադիոհաղորդումներ վարել կինոյի մասին։ 1949 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ և աշխատել է կինոյում, եղել է ռեժիսորի ասիստենտ, ապա՝ բեմադրող ռեժիսոր, նկարահանել է շուրջ 20 կարճամետրաժ կինոնկարներ։

ԿարիերաԽմբագրել

Կարիերայի սկիզբԽմբագրել

1948 թվականին նկարահանել է իր առաջին ֆիլմը՝ «Հայոց վշտի և ազատության երգիչը» (նվիրված է գրող Ավետիս Ահարոնյանին)։ Առաջին լիամետրաժ՝ «Սեղան մեռածների համար» (1951 թ., ըստ Մարսել Էմեի) կինոնկարով Վերնոյը դասվել է Ֆրանսիայի լավագույն ռեժիսորների շարքը։ 1955 նկարահանել է «Աննշան մարդիկ» ֆիլմը։

Նրա ֆիլմերում նկարահանվել են նշանավոր դերասաններ Ֆեռնանդելը, Ժան Գաբենը, Ժան-Պոլ Բելմոնդոն, Ալեն Դելոնը, Էնթոնի Քուինը, Հենրի Ֆոնդան, Իվ Մոնտանը և ուրիշներ։ Վերնոյն ստեղծել է շուրջ 60 լիամետրաժ կինոնկարներ. լավագույններից են՝ «Արգելված պտուղ» (1952 թ.), «Կառնավալ» (1953 թ.), «Կովը և զինվորը» (1959 թ.), «Նախագահը» (1961 թ.), «Ճակատամարտ Սեն Սեբաստիանում» (1968 թ.), «Սարսափ քաղաքում» (1975 թ.), «Հազար միլիարդ դոլար» (1982 թ.) և այլն։

Կարիերայի ավարտԽմբագրել

Վերնոյը 1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժին նվիրված «Քեզ համար, Հայաստան» երգի (տեքստը՝ Շառլ Ազնավուրի, երաժշտությունը՝ Տիրան Կառվարենցի) տեսահոլովակի ռեժիսորն է։ Հայկական թեմային անդրադարձել է վերջին երկու՝ «Մայրիկ» (ըստ իր «Մայրիկ» վեպի, նաև սցենարի հեղինակն է) և «Պարադի փողոց, տուն 588» (երկուսն էլ՝ 1991 թ.) կինոնկարներում, որտեղ ներկայացնում է իր ընտանիքի պատմությունը։

Ժառանգություն և ճանաչումԽմբագրել

ՀիշատակԽմբագրել

 
Անրի Վերնոյի փողոցն Երևանում:

Անրի Վերնոյի հիշատակին մի քանի փողոցներ և հրապարակներ են վերանվանվել Հայաստանում և Ֆրանսիայում: Բուկ-Բել-Էրի քաղաքի մուտքի հրապարակն Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի միջոցառումների շրջանակներում վերանվանվել է Անրի Վերնոյի (ծնված՝ Աշոտ Մալաքյան) հիշատակին[7]: Նրա անունով հրապարակ է բացվել նաև Ֆրանսիական Մարսելում Ֆրանս-հայկական գերազանցության շաբաթվա շրջանակներում[8]:

Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում կա Անրի Վերնոյի փողոց[9], որի բացման ներկա են եղել Երևանի քաղաքապետ՝ Տարոն Մարգարյանը, մշակույթի նախարար՝ Հասմիկ Պողոսյանը, սփյուռքի նախարար՝ Հրանուշ Հակոբյանը և Վերնոյի ընտանիքի անդամները[10][11]: Փողոցներ կան նաև Ֆրանսիական՝ Սաինտ Գալես[12], Պերպիգոնա[13] և Մարսել քաղաքներում։ Եվ մեկ կինոթատրոն Լա Վալտե-դո-Վար, փոքրիկ քաղաքում։

ՖիլմադարանԽմբագրել

Թվական Հայերեն անվանում Բնօրինակ անվանում Ռեժիսոր Սցենարիստ Պրոդյուսեր Դերասան Դեր
1949 Զուավի տաբատը (կարճամետրաժ) À la culotte de zouave  Y  Y
Նոր թշվառը (կարճամետրաժ) Les nouveaux misérables  Y
1950 Խողովակների շունը (կարճամետրաժ) Pipe chien  Y  Y
Մենք խնդրում ենք, մի ավազակ On demande un bandit  Y
Մալդոննե (կարճամետրաժ) Maldonne  Y  Y
Երգերը թռչում են (կարճամետրաժ) Les chansons s'envolent  Y  Y
La légende de Terre-Blanche  Y  Y
Արվեստը լինելով միջնորդ (կարճ) L'art d'être courtier  Y
1951 Սեղան վտիտ էակների համար La Table-aux-Crevés  Y
1952 Արգելված պտուղ Le fruit défendu  Y  Y
1953 Հանրության թիվ մեկ թշնամին L'ennemi public n° 1  Y
Կառնավալ Carnaval  Y
Հացավաճառը Վիպորգից Le boulanger de Valorgue  Y
1954 Հինգ ոտքեր ոչխար Le Mouton à cinq pattes  Y  Y
1955 Աննշան մարդիկ Des gens sans importance  Y  Y
1956 Փարիզ, Պալաս հյուրանոց Paris, Palace Hôtel  Y  Y
Մարդիկ նշանակություն չունեն Des gens sans importance  Y  Y
1957 Գեղեցկուհին Une manche et la belle  Y  Y
1958 Մաքսիմա Maxime  Y
1959 Զինվորը և կովը La vache et le prisonnier  Y  Y
Մեծ պետը Le grand chef  Y  Y
1960 Ֆրանսուհին ու սերը La française et l'amour  Y
1961 Առյուծները ազատության մեջ Les lions sont lâchés  Y
Նախագահը Le président  Y  Y
1962 Կապիկը ձմռանը Un singe en hiver  Y  Y Գերմանացի սպա
1963 Մեղեդին նկուղից Mélodie en sous-sol  Y
1964 Ուիքենդ օվկիանոսի ափին Week-end à Zuydcoote  Y  Y
Հարյուր հազար դոլար արևի տակ Cent mille dollars au soleil  Y  Y
1967 25-րդ ժամը La vingt-cinquième heure  Y  Y
1968 Ճակատամարտ Սան Սեբաստիանում La bataille de San Sebastian  Y
1969 Սիցիլիական կլան Le clan des Siciliens  Y  Y  Y
1971 Գողություն Le casse  Y  Y  Y
1973 Օձը Le serpent  Y  Y
1975 Սարսափ քաղաքի վրա Peur sur la ville  Y  Y
1976 Իմ թշնամու դին Le corps de mon ennemi  Y  Y  Y  Y Կայարանի խոսնակի ձայն
1979 և ...ինչպես Իկարը I comme Icare  Y  Y  Y  Y Հեռուստահսկողության տեղնիկ
1982 Հազար միլիարդ դոլար Mille milliards de dollars  Y  Y  Y
1984 Արկածախնդիրները Les morfalous  Y  Y  Y Ռադիոհաղորդավարի ձայն
1991 Մայրիկ Mayrig  Y  Y
1992 Պարադի փողոց, տուն 588 588 rue paradis  Y  Y  Y Քահանա Հայկական եկեղեցում
1993 Մայրիկ (սերիալ) Mayrig  Y  Y

ՆվաճումներԽմբագրել

 
Ֆրանսիայի 22-րդ նախագահ Ժակ Շիրակ

Անրի Վերնոյն իր կարիերայի ընթացքում ստացել է բազմաթիվ պարգևներ և մրցանակներ, բայց ամենամեծ մրցանակն Հայ և Ֆրանսիացի ժողվրդների սերն է հանդեպ նրա արվեստի։ Ֆրանսիայի գեղարվեստի ակադեմիա անդամ է։ Այսպես է արտայտվել նրա մասին Ֆրանսիայի 22-րդ նախագահ Ժակ Շիրակն՝

  Վեռնոյը ֆրանսիական կինոյի լեգենդի մի մասն է  


ՊարգևներԽմբագրել

ՄրցանակներԽմբագրել

Տարեթիվ Կինոփառատոն Առաջադրման անվանակարգ Առաջադրված Արդյունք
1954 Լոկառնո ֆիլմերի միջազգային փառատոն Հինգ ոտքերով ոչխար Հաղթանակ
1956 Կինոարվեստի ամերիկայն ակադեմիա Լավագույն սցենար Հինգ ոտքերով ոչխար Առաջադրված
1964 Կաննի կինոփառատոն Հարյուր հազար դոլար արևի վրա Առաջադրված
Ալան Պոեի կինոմրցանակ Լավագույն արտասահմանյան ֆիլմ Մեղեդին նկուղից Հաղթանակ
1980 Սեզար կինոմրցանակ Լավագույն ֆիլմ և ...ինչպես Իկարը Առաջադրված
Լավագույն սցենար և ...ինչպես Իկարը Առաջադրված
1991 Կինոյի ազգային ակադեմիա, Ֆրանսիա Մայրիկ ֆիլմ Հաղթանակ
1996 Սեզար կինոմրցանակ Կինոյում ունեցած ներդրման համար Բոլոր ֆիլմերն Հաղթանակ

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118841815 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  3. 3,0 3,1 3,2 SNAC — 2010.
  4. 4,0 4,1 4,2 filmportal.de — 2005.
  5. «Այսօր աշխարհահռչակ ռեժիսոր Անրի Վերնոյի հիշատակի օրն է»: Հայ Հանճարներ: Վերցված է՝ 2 Հուլիսի 2015
  6. «Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված հին ու նոր ֆիլմերի ցանկ»: BlogNews: Վերցված է՝ 2 Հուլիսի 2015
  7. «Բուկ-Բել-Էրի քաղաքի հրապարակը անվականակոչվել է Անրի Վերնոյի անունով»: Հայերն Այսօր: Վերցված է՝ 29 Հունիսի 2015:
  8. «Մարսելում կբացվի Անրի Վերնոյի հրապարակը»: NEWS.am: Վերցված է՝ 30 Հունիսի 2015:
  9. «Երեւանում Անրի Վերնոյի անունով փողոց կլինի»: NEWS.am: Վերցված է՝ 30 Հունիսի 2015:
  10. «Երևանում Անրի Վեռնոյի անունով փողոց կոչվեց»: ԱրմենՊրես: Վերցված է՝ 30 Հունիսի 2015:
  11. «Մայրաքաղաքում շահագործման է հանձնվել Անրի Վեռնոյի անունը կրող փողոցը»: Ազատություն Ռադիոկայան: Վերցված է՝ 30 Հունիսի 2015:
  12. «Անրի Վերնոյի փողոց Ֆրանսիական, Սաինտ Գալես»: www.streetdir.com: Վերցված է՝ 30 Հունիսի 2015:
  13. «Անրի Վերնոյի անավն փողոց Ֆրանսիական Պերպիգոնա քաղաքում»: Kompass.com: Վերցված է 30 Հունիսի 2015

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Կենսագրական