Բացել գլխավոր ցանկը

Մաշտոցի պողոտա (Երևան)

Երևանի փողոց
(Վերահղված է Մաշտոցի պողոտաից)
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Մաշտոցի պողոտա (այլ կիրառումներ)
Մաշտոցի պողոտա
Համայնք(ներ) Կենտրոն վարչական շրջան
Սկիզբ Հաղթանակի կամուրջ
Ավարտ Մատենադարան
Երկարություն 2600 մ
Լայնություն  մ
Հիմնված է
Ստացել է անունը Մեսրոպ Մաշտոց
Mashtots-avenue.jpg
Մաշտոցի պողոտա

Մաշտոցի պողոտա, քաղաքային նշանակության փողոց[1] Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Երևանի ամենակենտրոնական և ամենամեծ պողոտաներից մեկն է։ Սկսվում է Հաղթանակի կամրջից (հարավում) և ավարտվում Մատենադարանով (հյուսիսում)։

Խորհրդային տարիներին կրել է նախ Իոսիֆ Ստալինի, իսկ 1960 թվականից՝ Վլադիմիր Լենինի անունը։

ՊատմությունԽմբագրել

Պողոտան կրում է հայ մշակույթի նշանավոր գործիչ Մեսրոպ Մաշտոցի անունը: Խորհրդային ժամանակներում (1924-1990) կոչվել է նախ Ստալինի, ապա Լենինի անունով[2]:

 
Ստալինի հուշարձանը Երևանում, այժմ տեղում Մայր Հայաստանի հուշարձանն է։

Երևանի լայնածավալ վերակառուցումն իրականացվել է ըստ քաղաքի գլխավոր պլանի, որը նախապատրաստվել է 1924 թվականին ակադեմիկոս Ալեքսանդր Թամանյանի կողմից[3]։ Վերջինս նախագծել է քաղաքի գլխավոր՝ Լենինի հրապարակը՝ ճարտարապետական անսամբլի սկիզբը, որը փաստացիորեն վերաբերում է 1926 թվականին, երբ հիմնադրվել է Հողժողկոմի շենքը Նալբանդյան փողոցում[4]։ 1920-ական թվականներից իրականացվող գլխավոր պլանը փաստացիորեն պահպանել է հին Երևանի առանցքներից միայն մեկը՝ Աստաֆյան փողոցը (ներկայում՝ Աբովյան փողոց)։ Քաղաքի փողոցների ցանցը կազմվել է նորից, հին կառույցները քանդվել են։

Մաշտոցի պողոտան անցնում է Սունդուկյան նախկին փողոցի տեղով, որը զգալիորեն ուղղվել է ու լայնացվել։ Ճարտարապետական հուշարձաններից պահպանվել է Կապույտ մզկիթը (Գյոյ-ջամի, 1760-ական թվականներ)։ 1950 թվականին պողոտայի վերջում՝ բարձր բլրի վրա, տեղադրվել է Ստալինի արձանը (քանդակագործ՝ Սերգեյ Մերկուրով, ճարտարապետ՝ Ռաֆայել Իսրայելյան)[5]։

1945 թվականին շահագործման է հանձնվել Հաղթանակի կամուրջը։ 1952 թվականին ավարտվել է Փակ շուկայի շենքի շինարարությունը։

1959 гթվականին պողոտայի արևմտյան ծայրի մոտ՝ բլրի լանջին՝ Ստալինի հուշարձանի ներքևում, բացվել է Մատենադարանը՝ հին ձեռագրերի ինստիտուտը։ 1962 թվականին Ստալինի արձանը հանվել է պատվանդանից, իսկ 1967 թվականին դրա վրա տեղ է գտել Մայր Հայաստան հուշարձանը։

1972 թվականին բացվել է Ժամանակակից արվեստի թանգարանը։ 1976 թվականին նոր շենք է կառուցվել Սուրբ Սարգիս եկեղեցու համար, որն ընդգրկել է նաև հին շինությունը։

ՇենքերԽմբագրել

Սուրբ Սարգիս եկեղեցի[6]

տ. 2/2 — «Մետրոպոլ» հյուրանոց
տ. 3ա — Փակ շուկա (ներկայում՝ «Երևան Սիթի» առևտրի կենտրոն)
տ. 7 — Ժամանակակից արվեստի թանգարան[7]
տ. 9 — Գիտությունների ակադեմիայի բնակելի տուն
տ. 12 — Կապույտ մզկիթ
տ. 13 — Դերասանի տուն
տ. 17 — Եղիշե Չարենցի տուն-թանգարան[8]
տ. 27
տ. 31/10
տ. 33 — Ս. Շահումյանի անվան դպրոց
տ. 37 — Alex-R
տ. 39/12 — Երվանդ Քոչարի թանգարան
տ. 43 — Էդգար Էլբակյանի անվան դրամայի և կոմեդիայի թատրոն
տ. 50 — «Նաիրի» կինոթատրոն
տ. 58 — Կամերային թատրոն
տ. 59 — Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ․ Մատենադարան

Թումանյան փողոցի հետ հատման վայրին մոտ է տեղակայված Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնը։

Հայտնի բնակիչներԽմբագրել

 
Նագուշ Հարությունյանի հուշատախտակը № 9 շենքի պատին
տ. 9 — ակադեմիկոսներ Հովսեփ Օրբելի, Ստեփանոս Մալխասյանց, Հրաչյա Բունիաթյան, Նագուշ Հարությունյան, Գագիկ Դավթյան,
տ. 43 — կոմպոզիտոր Առնո Բաբաջանյան[9], Երևանի կոնսերվատորիայի ռեկտոր, երաժշտագետ, փիլիսոփա Արշակ Ադամյան[10],
տ. 54 — կինոռեժիսոր Համո Բեկնազարյան,
Ռեժիսոր և սցենարիստ Հենրիկ Մալյան։

Հատող փողոցներԽմբագրել

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

ԱղբյուրներԽմբագրել

ԳրականությունԽմբագրել

  • Григорян А., Степанян Н. Ереван, Гарни, Гегард, Эчмиадзин, Аштарак. — М.: Искусство, 1985. 207 с.

Արտաքին հղումներԽմբագրել