Լիզա Մեյտներ (Մայտներ, գերմ.՝ Lise Meitner, նոյեմբերի 7, 1878(1878-11-07)[1][2][3][…] կամ նոյեմբերի 20, 1878(1878-11-20), Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա[2][4] - հոկտեմբերի 27, 1968(1968-10-27)[1][2][5][…], Քեմբրիջ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն[6]), ավստրիացի ֆիզիկոս և ռադիոքիմիկոս։ Հետազոտություններ է կատարել միջուկային ֆիզիկայի, միջուկային քիմիայի և ռադիոքիմիայի ոլորտներում։

Լիզա Մեյտներ
Lise Meitner (1878-1968), lecturing at Catholic University, Washington, D.C., 1946.jpg
Ծնվել էնոյեմբերի 7, 1878(1878-11-07)[1][2][3][…] կամ նոյեմբերի 20, 1878(1878-11-20)
Վիեննա, Ավստրո-Հունգարիա[2][4]
Մահացել էհոկտեմբերի 27, 1968(1968-10-27)[1][2][5][…] (89 տարեկան)
Քեմբրիջ, Անգլիա, Միացյալ Թագավորություն[6]
ԳերեզմանՃանապարհին[7]
ՔաղաքացիությունFlag of Sweden.svg Շվեդիա[4] և Flag of Austria.svg Ավստրիա[4]
Դավանանքհուդայականություն և լյութերականություն
Մասնագիտությունմիջուկային ֆիզիկոս, համալսարանի դասախոս, քիմիկոս և ֆիզիկոս
Հաստատություն(ներ)Ֆրիդրիխ-Վիլհելմի համակսարան, Թագավորական տեխնոլոգիական ինստիտուտ, Թագավորական տեխնոլոգիական ինստիտուտ[4], Հումբոլդտի համալսարան, Վիեննայի համալսարան և Ամերիկյան կաթոլիկ համալսարան
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն[8], Բեռլինի գիտությունների ակադեմիա, Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա և Լեոպոլդինա
Ալմա մատերՎիեննայի համալսարան[2]
Գիտական աստիճանգիտությունների դոկտոր (1906)
Տիրապետում է լեզուներինճապոներեն[1]
Գիտական ղեկավարՖրանց Էքսներ[9] և Լյուդվիգ Բոլցման
Եղել է գիտական ղեկավարRudolf Jaeckel? և Arnold Flammersfeld?[10]
Հայտնի աշակերտներNikolaus Riehl?
ՊարգևներԼիբենի մրցանակ Մաքս Պլանկի անվան մեդալ Էնրիկո Ֆերմի պարգև Ավստրիական պատվո նշան «Գիտության և արվեստի համար» Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշան Օտօ Հանի մրցանակ Վիլհելմ Էկսների մեդալ Վիեննա քաղաքի գիտության մրցանակ Լեյբնիցի արծաթե մեդալ Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամ և Արժանիքների շքանշան
ՀայրՖիլիպ Մեյտներ[2][4]
Ստորագրություն
Lise Meitner signature.svg
Lise Meitner Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Լիզա Մեյտները ծնվել է Վիեննայում, հրեական ընտանիքի ութ երեխաներից երրորդն էր, նրա հայրը՝ Ֆիլիպ Մեյտները, 19-րդ դարի վերջին հայտնի շախմատիստ էր։ Ինչպես այդ ժամանակ գիտությամբ հետաքրքրվող շատ երիտասարդ կանանց հետ էր պատահում, ընտանիքը դեմ էր, որ նա սովորի համալսարանում, միայն թե Մեյտները հասավ իր ուզածին և 1901 թվականին ընդունվեց Վիեննայի համալսարան, որտեղ սկսեց սովորել ֆիզիկա Լյուդվիգ Բոլցմանի և Ֆրանց Էքսների ղեկավարությամբ։ 1905 թվականին նա համալսարանի կանանց մեջ առաջինն էր, որ ֆիզիկայի ոլորտում ստացավ PhD աստիճան։ Դրանից հետո Մեյտները գնաց Բեռլինի Կայզեր Վիլհելմի գիտական միություն, որպեսզի Մաքս Պլանկի գլխավորությամբ սովորի քիմիա և աշխատի Օտտո Հանի հետ։ Կիրառելով ֆիզիկայի իր գիտելիքները և Հանի՝ քիմիայի իմացությունը՝ նրանք աշխատակցեցին 30 տարի։

1908 թվականին կնքվել է՝ ընդունելով լյութերականություն։

1917 թվականին Հանը և Մեյտները հայտնագործել է պրոտակտինիումի առաջին երկարակյաց իզոտոպը։

1923 թվականին Լիզա Մեյտները հայտնագործել է էլեկտրոնների ազատ արժեքների լրացման երևույթը, որն ստացել է Օժեի երևույթ անվանումը՝ ի պատիվ հետազոտող Պիեռ Վիկտոր Օժեի, որը անկախ Մեյտներից հայտնագործել է դա 1925 թվականին։

1926 թվականին Մեյտները դարձել է Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր։ Նա Գերմանիայի առաջին կինն է, որ գիտության մեջ հասել է նման բարձունքի։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 2,9 Elise (Lise) Meitner (швед.) — 1917.
  3. 3,0 3,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Elise (Lise) Meitner
  5. 5,0 5,1 5,2 FemBio: Банк інформації про видатних жінок, Frauendatenbank, Банк данных о выдающихся женщинах
  6. 6,0 6,1 6,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #118580477 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  7. Lise Meitner
  8. https://catalogues.royalsociety.org/CalmView/Record.aspx?src=CalmView.Persons&id=NA6477&pos=1
  9. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  10. Mathematics Genealogy Project — 1997.

ԳրականությունԽմբագրել

Արտաքին հղումներԽմբագրել