Ֆելիքս Կլայն (գերմ.՝ Felix Christian Klein), ապրիլի 24, 1849, Դյուսելդորֆ - հունիսի 22, 1925, Գյոթինգեն), գերմանացի մաթեմատիկոս, Բեռլինի ԳԱ թղթանդամ (1913 թվական), Բոննի համալսարանի փիլիսոփայության դոկտոր (1868 թվական)։

Ֆելիքս Կլայն
Felix Klein
Felix Christian Klein.jpg
Ծնվել էապրիլի 26, 1849(1849-04-26)[1][2] կամ ապրիլի 25, 1849(1849-04-25)[3]
Դյուսելդորֆ, Հռենոսի պրովինցիա, Պրուսիայի թագավորություն[4]
Մահացել էհունիսի 22, 1925(1925-06-22)[4][1][2][…] (76 տարեկան)
Գյոթինգեն, Վայմարյան Հանրապետություն[4]
ԳերեզմանԳյոտինգենի քաղաքի գերեզմանատուն
ՔաղաքացիությունFlag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Գերմանական միություն և Flag of Germany (3-2 aspect ratio).svg Վայմարյան Հանրապետություն
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, մաթեմատիկայի պատմաբան, համալսարանի պրոֆեսոր և քաղաքական գործիչ
Հաստատություն(ներ)Էրլանգեն-Նյուրնբերգի համալսարան, Մյունխենի տեխնիկական համալսարան, Լայպցիգի համալսարան, Գյոթինգենի համալսարան[5] և Բեռլինի տեխնիկական համալսարան
Գործունեության ոլորտդիֆերենցիալ երկրաչափություն, խմբերի տեսություն և երկրաչափություն
Պաշտոն(ներ)Պրուսիայի Կալվածատիրոջ տան անդամ
ԱնդամակցությունՍաքսոնիայի գիտությունների ակադեմիա, Լեոպոլդինա, Գյոթինգենի Գիտությունների ակադեմիա, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա, Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիա, Լոնդոնի թագավորական ընկերություն, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Լինչեի ազգային ակադեմիա, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Բավարիական գիտությունների ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա, Սաքսոնիայի գիտությունների ակադեմիա, Իտալիայի գիտությունների ազգային ակադեմիա, Թուրինի Գիտությունների Ակադեմիա և ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա
Ալմա մատերԲոննի համալսարան և Հումբոլդտի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներինգերմաներեն[1]
Գիտական ղեկավարՅուլիուս Պլյուկեր և Rudolf Lipschitz?
Եղել է գիտական ղեկավարՖերդինանդ ֆոն Լինդերման[6], Կառլ Գուստավ Ակսել Հարնակ[7], Ludwig Bieberbach?[8], Ադոլֆ Հուրվից[9], Grace Chisholm Young?, Maxime Bôcher?, Oskar Bolza?[10], Max Brückner?, Frank Nelson Cole?, Friedrich Dingeldey?, Friedrich Engel?, Էռնստ Ֆիեդլեր[11], Henry Burchard Fine?, Otto Fischer?, Ավգուստ Օտտո Ֆյոպպլ[12], Erwin Finlay-Freundlich?, Robert Fricke?, Ֆիլիպ Ֆյուրտվանգլեր[13], Georg Helm?, Edward Kasner?, Conrad Heinrich Müller?, Alexander Ostrowski?, Erwin Papperitz?, Julio Rey Pastor?, Hermann Rothe?, Friedrich Schilling?, Victor Schlegel?, Virgil Snyder?, Otto Staude?, Walther von Dyck?[14], Adolf Weiler?[15], Max Winkelmann?[16], Alexander Witting?[17], Karl Rohn?[18], Henry Seely White?[19] և Edward Burr Van Vleck?
Հայտնի աշակերտներErnesto Pascal?, Walther von Dyck? և Theodor Molien?
ՊարգևներԿոպլիի մեդալ[20] Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշան Դե Մորգանի մեդալ Աքերման-Թոյբների հիշատակի մրցանակ և Գիտության և արվեստի Բաբարիական Մաքսիմիլիանի շքանշան
Felix Klein Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

1872 թվականից՝ Էրլանգենի համալսարանի, 1875 թվականից՝ Մյունխենի դպրոցի, 1880 թվականից՝ Լայպցիգի, 1886-1913 թվականներին՝ Գյոթինգենի համալսարանների մաթեմատիկայի պրոֆեսոր։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են ոչ էվկլիդեսյան երկրաչափությանը, անընդհատ խմբերի, հանրահաշվական հավասարումների, էլիպտիկ և ավտոմորֆ ֆունկցիաների տեսություններին։ Երկրաչափության վերաբերյալ իր գաղափարները Կլայնը շարադրել է «Երկրաչափական նոր հետազոտությունների համեմատական քննարկում» աշխատությունում (1872 թվական), որը հայտնի է «էրլանգենյան ծրագիր» անունով։

 
Կլայնի շիշը

ԲացահայտումներԽմբագրել

Կլայնը ձգտել է բացահայտել մաթեմատիկայի առանձին ճյուղերի, ինչպես նաև մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի ու տեխնիկայի ներքին կապերը։ 1910-1923 թվականներին Ա. Զոմմերֆեչդի աշխատակցությամբ գրել է «Հոլի տեսություն» քառահատոր աշխատությունը։ Զբաղվել է մաթեմատիկայի կրթության հարցերով։

ԱշխատանքներԽմբագրել

ՀոդվածներԽմբագրել
Դասախոսություններ երկրաչափական ֆունկցիայի տեսությունԽմբագրել
  • Felix Klein, Դասախոսություններ երկրաչափական ֆունկցիայի տեսություն

ԳրականությունԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 Архив по истории математики Мактьютор
  3. Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. 4,0 4,1 4,2 Клейн Феликс // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  5. http://www.universalis.fr/encyclopedie/felix-klein/
  6. Математическая генеалогия — 1997.
  7. Математическая генеалогия — 1997.
  8. Математическая генеалогия — 1997.
  9. Математическая генеалогия — 1997.
  10. Математическая генеалогия — 1997.
  11. Математическая генеалогия — 1997.
  12. Математическая генеалогия — 1997.
  13. Математическая генеалогия — 1997.
  14. Математическая генеалогия — 1997.
  15. Математическая генеалогия — 1997.
  16. Математическая генеалогия — 1997.
  17. Математическая генеалогия — 1997.
  18. Математическая генеалогия — 1997.
  19. Математическая генеалогия — 1997.
  20. Award winners : Copley MedalRoyal Society.
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 472