«Սապատավոր լեռ» (անգլ.՝ Brokeback Mountain), ռեժիսոր Էնգ Լիի ամերիկյան մելոդրաման երկու կովբոյների սիրային կապի մասին, որը համարվում է «կինոյի պատմության մեջ առաջին գեյ-վեստերնը»[7] : Սցենարի հիմքում ընկած է գրող Էննի Պրուի համանուն պատմվածքը։ Գլխավոր դերերը կատարել են Հիթ Լեդջերը և Ջեյք Ջիլենհոլը։

Picto infobox cinema.png
Սապատավոր լեռ
անգլ.՝ Brokeback Mountain
ԵրկիրFlag of the United States.svg ԱՄՆ[1][2]
Ժանրռոմանտիկ ֆիլմ, դրամա և ԼԳԲՏ թեմայով ֆիլմ
ՀիմքBrokeback Mountain?
Թվականսեպտեմբերի 2, 2005[3] և մարտի 9, 2006[4]
Լեզուանգլերեն
ՌեժիսորԷնգ Լի
ՊրոդյուսերՋեյմս Շեյմուս, Larry McMurtry? և Diana Ossana?
Սցենարի հեղինակLarry McMurtry?, Diana Ossana? և Էնի Պրու
ԴերակատարներՀիթ Լեդջեր, Ջեյք Ջիլլենհոլ, Էն Հեթուեյ, Միշել Ուիլյամս, Ռենդի Քուեյթ, Լինդա Քարդելինի, Աննա Ֆերիս, Դևիդ Հարբոր, Քեյթ Մառա, Brooklynn Proulx?, Գրեմ Բեքել, Ռոդրիգո Պրիետո[5], Սքոթ Մայքլ Քեմփբել[5] և Փիթեր ՄաքՌոբբի
ՕպերատորՌոդրիգո Պրիետո
ԵրաժշտությունԳուստավո Սանտաոլալյա
ՄոնտաժGeraldine Peroni?
Պատմվածքի վայրՏեխաս
Նկարահանման վայրԱլբերտա
ԿինոընկերությունGood Machine?
Տևողություն134 րոպե
Բյուջե14 000 000 $
Շահույթ178 000 000 $[6]
IMDbID 0388795
Պաշտոնական կայքէջ
Brokeback Mountain Վիքիպահեստում

Ֆիլմը ստացել է BAFTA-ի չորս մրցանակ «Լավագույն ֆիլմ», «Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան»՝ Ջեյք Ջիլենհոլը, «Լավագույն ռեժիսոր» և «Լավագույն ադապտացված սցենար», Ամերիկյան Կինոարվեստի և գիտության ակադեմիաի մրցանակի ութ առաջադրում այնպիսի կատեգորիաներում, ինչպիսիք են «Լավագույն ֆիլմ», «Լավագույն դերասան»՝ Հիթ Լեդջերի կատարմամբ, «Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան»՝ Ջեյք Ջիլենհոլի կատարմամբ, «Երկրորդ պլանի լավագույն դերասանուհի» ՝ Միշել Ուիլյամսի կատարմամբ, «Լավագույն ռեժիսոր», «Լավագույն ադապտացված սցենար», «Լավագույն օպերատորական աշխատանք» և «Լավագույն օրիգինալ սաունդթրեք»։ Ամերիկյան ակադեմիայի արարողության արդյունքներով ֆիլմը հաղթանակ է տարել երեք կատեգորիաներում՝ «Լավագույն ռեժիսոր», «Լավագույն ադապտացված սցենար» և «Լավագույն օրիգինալ սաունդթրեք»։

Բացի այդ, ֆիլմը շնորհվել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի յոթ անվանակարգերով՝ «Լավագույն դրամատիկական ֆիլմ», «Դրամատիկական ֆիլմում տղամարդու լավագույն դերը» անվանակարգերով՝ Հիթ Լեդջերի կատարմամբ, «Երկրորդ պլանի կանանց լավագույն դերը»՝ Միշել Ուիլյամսի կատարմամբ, «Լավագույն ռեժիսոր», «Լավագույն սցենար», «Լավագույն օրիգինալ սաունդթրեք» և «Լավագույն օրիգինալ երգ» անվանակարգերով։

ՍյուժեԽմբագրել

Վայոմինգ նահանգի գեղատեսիլ լճերի ֆոնին երկու երիտասարդների՝ ռանչոյի սեփականատիրոջ օգնական և ռոդեոյի կովբոյի բարդ փոխհարաբերությունների պատմություն է ծավալվում։ Հերոսները պատահաբար հանդիպում են և շուտով հասկանում են, որ չեն կարող ապրել առանց միմյանց։ Սակայն ճակատագիրը համառորեն փորձությունների է մատնում նրանց։

ԴերերումԽմբագրել

Դերակատար Դեր
Հիթ Լեդջեր Էնիս Դել Մար Էնիս Դել Մար
Ջեյք Ջիլենհոլ Ջեք Թվիսթ Ջեք Թվիսթ
Միշել Ուիլյամս Ալմա Ալմա էնիսի կինը
Էն Հեթուեյ Լուրին Նյուսեմ Լուրին Նյուսեմ Ջեքի կինը
Լինդա Քարդելինի Քեսի Քեսի Էնիսի ընկերուհին
Աննա Ֆերիս Լեշոն Մելոուն Լեշոն Մելոուն
Ռենդի Քուեյթ Ջո Ագիրե Ջո Ագիրե
Քեյթ Մարա Ալմա Ալմա կրտսեր (Էնիսի դուստրը)

Աշխատանք ֆիլմի վրաԽմբագրել

Էննի Պրուի պատմությունը, որի մոտիվներով նկարահանվել է ֆիլմը, հրապարակվել է 1997 թվականի հոկտեմբերի 13-ին The New Yorker ամսագրում։ Սցենարի առաջին տարբերակը պատրաստվել էր դեռ 90-ականների վերջին Լարրի Մակմերտիի և Դիանա Օսանայի կողմից, սակայն այդպես էլ ֆինանսական աջակցություն չգտավ։ Սցենարի հեղինակներն ինքնուրույն գրողից ձեռք են բերել նրա պատմվածքի ադապտացման իրավունքը։ Ռեժիսորական աթոռի թեկնածու սկզբնապես դիտարկվել են Ջոել Շումախերի և Գաս Վան Սենթի թեկնածությունները։

Վան Սենթը սկսել է դերասանների ընտրությունը. որպես հավակնորդներ նա դիտարկել է Լեոնարդո Դի Կապրիոին, Բրեդ Փիթին, Մեթ Դեյմոնին և Ռայան Ֆիլիփին, սակայն նրանք բոլորը հրաժարվել են նկարահանումներից։ Արդյունքում ֆիլմի բեմադրությամբ զբաղվել է Էնգ Լին, իսկ գլխավոր դերերը ստացել են Հիթ Լեդջերը և Ջեյք Ջիլենհոլը։

Տեսարաններից մեկի նկարահանումների ժամանակ Հիթ Լեդջերը ստիպված էր մերկ ցատկել դեպի լիճ։ Հետագայում ռեժիսորը որոշել է ֆիլմի եզրափակիչ տարբերակից հեռացնել «մերկության» բոլոր կադրերը»։ Սակայն պապարացիները կարողացել են նկարահանող հարթակից ստանալ Լեդջերի մի քանի լուսանկարներ։ Շուտով այդ սկանդալային լուսանկարները հայտնվել են համացանցում և «դեղին մամուլում»։ Ջիլենհոլը պնդում է, որ նկարահանումների ժամանակ Հիթ Լեդջերը քիչ էր մնում կոտրեր իր քիթը[8]։

Վարձույթ և սկանդալ «Օսկարի» ժամանակԽմբագրել

Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է Վենետիկի կինոփառատոնում, որտեղ այն արժանացել է գլխավոր մրցանակին՝ «Ոսկե առյուծին»։ Ֆիլմը մայրցամաքային Չինաստանում արգելվել է վարձույթի համար, ի տարբերություն Հոնկոնգի և Թայվանի, որտեղ այն էկրան է բարձրացել։

«Օսկար» մրցանակի հանձնման արարողության ժամանակ Էնգ Լիի աշխատանքը ֆավորիտ էր համարվում «Տարվա լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում, սակայն անսպասելիորեն առաջնության արմավենին զիջեց «Բախում» ժապավենին, ինչը դիտորդները շտապեցին բացատրել կինոակադեմիկոսների պահպանողականությունը և թաքնված հոմոֆոբիայով[9][10]։ Կինոակադեմիայի անդամներ Թոնի Քերթիսը և Էռնեստ Բորգնայնը հրապարակայնորեն իրենց դժգոհությունն են հայտնել ֆիլմի նկատմամբ։ Բորգիննին բացահայտ ասում էր. «Եթե Ջոն Ուեյնը ողջ լիներ, նա դագաղի մեջ շուր կգար»[11]։

Քանթրի երաժշտության «սյուներից» մեկը՝ Վիլլի Նելսոնն արձագանքել է «Cowboys Are Frequently Secretly Fond of Each Other» («Կովբոյները հաճախ գաղտնի սիրահարված են միմյանց»)։ Լոս Անջելեսի կինոքննադատների ասոցիացիայի կազմած ցուցակում XXI դարի առաջին տասնամյակի լավագույն տասը ֆիլմերը բացահայտելու նպատակով «Սապատավոր լեռ» ֆիլմը զբաղեցրել է չորրորդ տեղը։

Առաջին գեյ վեսթերնԽմբագրել

Ֆիլմը գովազդվել է որպես Հոլիվուդի պատմության մեջ առաջին գեյ-վեսթերն[7]։ Այնուամենայնիվ, ամերիկյան անկախ կինոյում «երկնագույն կովբոյների» թեման վաղուց էր շահագործվում։ 1969-ին Էնդի Ուորհոլը դիմեց նրան իր Lonesome Cowboys նկարում։ Դասական հոլիվուդյան վեսթերնից թաքնված հոմոէրոտիկ տեքստը ներկա է Հովարդ Հոուքսի «Կարմիր գետ» ֆիլմում (1948)։ այն կոչում են «բոլոր ժամանակների հոմոէրոտիկ վեսթերն»[12]։ Շատ վեսթերններում գլխավոր հերոսների հարաբերությունները հիշեցնում են «ամուսնությունն առանց սեքսի»[13]; դա հատկապես նկատելի է «րոնողներըի»մեջ, որը բոլոր ժամանակների լավագույն վեստերնն է Կինոարվեստի ամերիկյան ինստիտուտի վարկածով [14] :

Մրցանակներ և անվանակարգերԽմբագրել

Մրցանակ Կատեգորիա Անուն Արդյունք
Օսկար Լավագույն ֆիլմ style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Լավագույն ռեժիսուրա Անգ լի |Կաղապար:Победа
Լավագույն դերասան Հիթ Լեդջեր |style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Աջակցող դերի լավագույն դերասան Akeեյք Գիլենհաալ |style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Լավագույն դերասանուհի ՝ օժանդակ դերում Միշել Ուիլյամս |style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Լավագույն հարմարեցված սցենարը Կաղապար:Победа
Լավագույն կինեմատոգրաֆիա style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Լավագույն կինոնկար Գուստավո Սանտոլագլիա |Կաղապար:Победа
Վենետիկի կինոփառատոն «Ոսկե առյուծ» Վենետիկի փառատոնի գլխավոր մրցանակը Անգ լի |Կաղապար:Победа
ԲԱՖՏԱ Լավագույն ֆիլմ Կաղապար:Победа
Լավագույն ռեժիսուրա Կաղապար:Победа
Լավագույն դերասան style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Աջակցող դերի լավագույն դերասան Կաղապար:Победа
Լավագույն դերասանուհի ՝ օժանդակ դերում style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Լավագույն հարմարեցված սցենարը Կաղապար:Победа
Լավագույն կինեմատոգրաֆիա style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Լավագույն տեղադրում style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Լավագույն կինոնկար style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Ոսկե գլոբուս Լավագույն կինոն ՝ դրամա Կաղապար:Победа
Լավագույն ռեժիսուրա Կաղապար:Победа
Դրամայի լավագույն դերասան style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Լավագույն դերասանուհի ՝ օժանդակ դերում style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Լավագույն սցենար Կաղապար:Победа
Լավագույն կինոնկար style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Լավագույն երգ Կաղապար:Победа
ԱՄՆ Էկրան դերասանների գիլդիայի մրցանակ Լավագույն դերասան style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Լավագույն դերասան style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Աջակցող դերի լավագույն դերասան style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված
Լավագույն դերասանուհի ՝ օժանդակ դերում style="background: #FDD; color: black; vertical-align: middle; text-align: center; " class="no table-no2"|Առաջադրված

ՆշումներԽմբագրել

ՀղումներԽմբագրել