Շումեն (բուլղար․՝ Шумен), Շումլա[2] (թուրք.՝ Şumnu, 1950-1965 թվականներին անվանվել է Կոլարովգրադ՝ բուլղար քաղաքական գործիչ Վասիլ Կոլարովի պատվին,), տնտեսական, տրանսպորտային, զբոսաշրջային, մշակութային կենտրոն Բուլղարիայի հյուսիս-արևելքում, Շումենի մարզի և Շումեն համայնքի վարչական կենտրոնը: Տարածվել է Պորոյնա գետի երկու ափերին, Վառնա քաղաքից 90 կիլոմետր դեպի արևմուտք: Համարվում է Բուլղարիայի Հանրապետության մեծությամբ տասներորդ քաղաքը: 2017 թվականի մարտի 15-ի տվյալներով ունեցել է 85 685 բնակիչ[3]: Բուլղարիայի ազգային վիճակագրական ծառայության 2016 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 76 967[4][5]:

Բնակավայր
Շումեն
Դրոշ Զինանշան
Flag of Shumen.png Emblem of Shumen.svg

Shumen from above.jpg
ԵրկիրԲուլղարիա Բուլղարիա
Մակերես136,358±0,001 կմ²
ԲԾՄ184±1 մետր
Բնակչություն97 719 մարդ (հունիսի 15, 2020)[1]
Ժամային գոտիUTC+2 և UTC+3
Հեռախոսային կոդ054
Փոստային ինդեքսներ9700
Պաշտոնական կայքshumen.bg
##Շումեն (քաղաք) (Բուլղարիա)
Red pog.png

ՍտուգաբանությունԽմբագրել

Քաղաքն առաջին անգամ Šimeonis անվամբ հիշատակվել է արաբ ճանապարհորդ Մուհամմադ ալ Իդրիսիի գրքում, 1153 թվականին: Ենթադրվում է, որ այդ անվանումը բուլղարերեն shuma '(սաղարթախիտ անտառ) բառից է'[6]: Ուսումնասիրողների մի մասն էլ ընդունում է Կոնստանտին Յիրեչեկի վարկածը, ըստ որի՝ քաղաքի անվանումը առաջացել է բուլղար նշանավոր թագավոր Սիմեոն Մեծի անունից: Հետագա ժամանակներում քաղաքը հիշատակվել է Şumena, Şumna, Şumular, Sumunum, Şumnu և Şumen անվանումներով: Բրիտանիկա հանրագիտարանի տասնմեկերորդ հրատարակության մեջ գործածվել է Shumla անվանաձևը[7]:

ՊատմությունԽմբագրել

Շումենի տեղում հնագույն բնակավայր է եղել դեռևս մեր թվականությունից առաջ տասներկուերորդ դարում: Քաղաքն իր պատմական ամրոցով ու պղնձագործական, զինագործական արհեստանոցներով կարևոր դեր է խաղացել ինչպես միջին դարերում, այնպես էլ օսմանյան լծից ազատագրվելու համար բուլղարացիների մղած պայքարի տարիներին:

Շումենը հարուստ է պատմական և ժամանակակից հուշարձաններով, որոնց մեջ առանձնանում է Բուլղարիայի 1300-ամյակին նվիրված, կուբիստական ոճով կերտված հուշարձանը, որ վեր է խոյանում քաղաքի կենտրոնում, 1300 աստիճանների վերևում: Հիշարժան են նաև դեռևս անտիկ ժամանակներում թրակիացիների, ապա՝ հին հռոմեացիների կողմից կառուցված և հետագայում՝ վաղ բյուզանդական, բուլղարական առաջին և երկրորդ թագավորությունների, օսմանյան տիրապետության ժամանակներում բազմիցս վերակառուցված, առավել ամրացված բերդը, բազմաթիվ եկեղեցիները, Թոմբուլ մզկիթը, պատմության թանգարանը: Քաղաքի տեսարժան կառույցներից են նաև ընդարձակ գրադարանը, թատրոնը, քաղաքապետարանի շենքը, որն ունի մեծ համերգասրահ, որտեղ ելույթներով հանդես են գալիս տեղացի և հրավիրված անվանի երաժիշտներ: Բուլղարիայում բարի համբավ է վայելում Շումենի գարեջրի գործարանի արտադրանքը: Քաղաքի մերձակայքում են գտնվում Բուլղարիայի առաջին և երկրորդ մայրաքաղաքները՝ Պլիսկան և Պրեսլավը:

ԿլիմաԽմբագրել

Շումենի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Միջին բարձր °C (°F) 4.3
(39.7)
6.5
(43.7)
11.3
(52.3)
17.8
(64)
23.2
(73.8)
26.5
(79.7)
29.5
(85.1)
30.1
(86.2)
25.1
(77.2)
18.8
(65.8)
12.0
(53.6)
5.8
(42.4)
17.6
(63.7)
Միջին օրական °C (°F) 0.7
(33.3)
2.6
(36.7)
6.9
(44.4)
12.5
(54.5)
17.2
(63)
20.6
(69.1)
23.3
(73.9)
23.7
(74.7)
19.1
(66.4)
13.5
(56.3)
7.9
(46.2)
2.4
(36.3)
12.5
(54.5)
Միջին ցածր °C (°F) −2.9
(26.8)
−1.3
(29.7)
2.6
(36.7)
7.1
(44.8)
11.2
(52.2)
14.7
(58.5)
17.1
(62.8)
17.2
(63)
13.0
(55.4)
8.1
(46.6)
3.9
(39)
−1.1
(30)
7.2
(45)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 36
(1.4)
41
(1.6)
38
(1.5)
53
(2.1)
64
(2.5)
79
(3.1)
48
(1.9)
41
(1.6)
33
(1.3)
41
(1.6)
53
(2.1)
51
(2.0)
580
(23)
աղբյուր: Weatherbase[8]

Անվանի շումենցիներԽմբագրել

  • Մաքսիմ Բեհար (ծնվ. 1955), հասարակական հարաբերությունների փորձագետ
  • Խաչո Պոյաճիև (ծնվ. 1932), կինոյի, թատրոնի, հեռուստատեսության անվանի գործիչ
  • Ստոյան Դանև (1858–1949), քաղաքական գործիչ, երկու անգամ նշանակվել է Բուլղարիայի վարչապետ
  • Իվան Դոչև (1906–2005), աջ ծայրահեղական քաղաքական անվանի գործիչ
  • Վասիլ Դրումև (Կլեմենտ Տառնովցի) (1841–1901), կրոնական և քաղաքական գործիչ, երկու անգամ նշանակվել է Բուլղարիայի վարչապետ
  • Սոլոմոն Գոլդշտեյն, (1884–1969), քաղաքական գործիչ
  • Նիկոլայ Գունդերով (ծնվ. 1974), մրցանակակիր թատերագիր, ռոժիսոր, բանաստեղծ, դերասան
  • Յուսուֆ Իսմայիլ (1857–1898), ըմբիշ
  • Վասիլ Կոլարով (1877–1950), քաղաքական գործիչ, կոմունիստ ղեկավար
  • Տոդոր Կոլև (ծնվ. 1939), դերասան
  • Ռաչո Պետրով (1861–1942), բուլղար անվանի գեներալ, քաղաքական գործիչ
  • Ահմեդ Ֆիքրի Թյուզեր (1878–1942), Թուրքիայի վարչապետ մեկ օրով (8–9 հուլիսի 1942 թ.)
  • Վենետա Վիչևա (1931–2013), երգչախմբի ղեկավար
  • Պանչո Վլադիգերով (1899–1978), երգահան, դաշնակահար, մանկավարժ
  • Պանայոտ Վոլով (1850-1876), օսմանյան լծի դեմ 1876 թ. ապրիլին բռնկված ապստամբության մասնակիչ Գյուրգևոյի հեղափոխական կոմիտեի կազմակերպիչ և առաջնորդ
  • Դոբրի Վոյնիկով (1833–1878), գրող, լուսավորիչ

Քույր քաղաքներԽմբագրել

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2020_2.txt
  2. Шумла (թուրք.՝ Şumla) — турецкое название, используемое в русской военно-исторической литературе о русско-турецких войнах
  3. Таблица на населението по постоянен и настоящ адрес – област Шумен, община Шумен – ГРАО, посетена на 7 януари 2018 г.
  4. Население по градове и пол, НСИ.
  5. [1], България / Bălgarija)
  6. E.M. Pospelov, Geograficheskie nazvaniya mira (Moscow: Russkie slovari, 1998), p. 475.
  7.   Chisholm Hugh, ed. (1911)։ Encyclopædia Britannica 24 (11th ed.)։ Cambridge University Press։ էջ 1023 
  8. «Shumen, Bulgaria Travel Weather Averages (Weatherbase)»։ Weatherbase 

Արտաքին հղումներԽմբագրել