Իվան Դիմիտրով Դոչև (բուլղար․՝ Иван Димитров Дочев; հունվարի 7, 1906(1906-01-07), Շումեն, Բուլղարիա - մայիսի 14, 2005(2005-05-14), Շումեն, Բուլղարիա), բուլղար ծայրահեղ աջ քաղաքական գործիչ, Բուլղարական ազգային լեգիոնների միության հիմնադիր։ 1940-ական թվականների սկզբին եղել է Կալոֆերի ու Սիլիստրայի քաղաքագլուխը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ գերմանական Երրորդ ռայխի հետ դաշնակցելու կողմնակից էր, Ավստրիայում վտարանդիության մեջ գտնված Ալեքսանդր Ցանկովի բուլղարական ազգայնական կառավարության անդամ[1]։ Բուլղարիայում կոմունիստական վարչակարգի հաստատումից հետո 47 տարի գտնվել է քաղաքական վտարանդու կարգավիճակում, Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետությունում հեռակա կարգով երեք անգամ դատապարտվել մահապատժի։ ԱՄՆ-ում վտարանդիության մեջ գտնվելու ժամանակաշրջանում հիմնադրել ու ղեկավարել է հակակոմունիստական Բուլղարական ազգային ճակատը։ ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո վերադարձել է հայրենիք, ակտիվորեն մասնակցել ազգային-ժողովրդավարական շարժմանը։

Իվան Դոչև
Ծնվել էհունվարի 7, 1906(1906-01-07)
ԾննդավայրՇումեն, Բուլղարիա
Մահացել էմայիսի 14, 2005(2005-05-14) (99 տարեկան)
Մահվան վայրՇումեն, Բուլղարիա
ՔաղաքացիությունFlag of Bulgaria.svg Բուլղարիա
ԿրթությունՍոֆիայի համալսարան և Հայդելբերգի համալսարան
Գիտական աստիճանտնտեսագիտության դոկտոր
Մասնագիտությունտնտեսագետ, իրավաբան, քաղաքական գործիչ և գրող
ԱնդամությունBulgarian government-in-exile?, Bulgarian National Front? և Union of Bulgarian National Legions?

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ծնվել է բուլղարական բանակի գնդապետի ընտանիքում։ Ավարտել է Սոֆիայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, անդամագրվել Родна защита ազգայնական կազմակերպությանը։ 1929 թվականին, երբ այդ կազմակերպությունը պառակտվել է, Դոչևը ղեկավարել է դրա ծայրահեղ աջ թևը, որի հիման վրա հետագայում ստեղծվել է ազգային լեգեոնների երիտասարդական միավորումը[2]։ Գլխավորել է սովորող երիտասարդության աջ ազգայնական Националния студентски съюз կազմակերպությունը, խմբագրել Прелом, Идеи и дела պարբերականները։

1932-ին դարձել է Բուլղարական ազգային լեգեոնների միության հիմնադիրներից մեկը։ Այդ կազմակերպությունը կանգնած էր ազգայնականության ու հակակոմունիզմի դիրքերում և զարգանում էր իտալական ու գերմանական ֆաշիզմի գաղափարական ազդեցության ներքո։

1934-ին Իվան Դոնչևը արժանացել է Հիտլերի ընդունելությանը[3]։

1938-ին նրա ղեկավարած ծայրահեղ արմատական խմբավորումն առանձնացել է մյուս լեգեոներներից, ծավալել չափազանց եռանդուն գործունեություն՝ հարուցելով իշխանությունների դժգոհությունը։ Դոչևը միաժամանակ ղեկավարել է գյուղացիության արհմիութենական կազմակերպություն հանդիսացած Երկրագործական միությունը, որը մեկ միլիոնից ավելի անդամներ ուներ իր շարքերում, հանդես է եկել «հողը՝ բոլորին», «Կոլեկտիվ տնտեսվարում» և համանման այլ կոչերով[4]։ Նա բազմիցս կալանավորվել է, համարվել օրինակարգի համար վտանգավոր անձնավորություն[5]։

1940—1943 թվականներին Իվան Դոչևը, լինելով Կալոֆերի ու Սիլիստրայի քաղաքագլուխը, աչքի է ընկել հիշարժան մի շարք գործերով.Կալոֆերում հիմնել է օդերևութաբանական կայան, Սիլիստրայում եռանդուն արդյունաբերական ու հասարակական գործունեություն ծավալել, զարկ տվել բնակարանային շինարարությանը, ընդարձակել նավահանգիստը, խիստ հսկողության տակ վերցրել առևտուրը...

1944 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Դոչևը կնոջ և մերձավոր աջակից Գեորգի Պապրիկովի հետ Բուլղարիայից փախել է Ավստրիա[6], որտեղ դարձել է բուլղարական վտարանդի ազգային կառավարության անդամ։

Պատերազմից հետո ԲԺՀ-ում Դոչևի նկատմամբ մահվան երեք դատավճիռ է կայացվել[7]։ Նրան հեռակա կարգով ներկայացված մեղադրանքներից մեկն էլ այն էր, որ հրեաներին ուղարկել է նացիստական մահվան ճամբարներ։ Դոչևը կտրականապես մերժում էր այդ մեղադրանքը, հայտարարելով, որ, ընդհակառակը, իր ղեկավարությամբ լեգեոնները շատ բան են արել հրեաներին նացիստներից պաշտպանելու համար[8]։

1945-ին Դոչևը բնակություն է հաստատել ավստրիական Զալցբուրգում, երկու տարի անց տեղափոխվել Գերմանիա, որտեղ նրա նախաձեռնությամբ ստեղծվել է Բուլղարական ազգային ճակատը[9]՝ բուլղար վտարանդի հակակոմունիստների գլխավոր կազմակերպությունը։

1948-ին Հայդելբերգի համալսարանում նրան շնորհվել է տնտեսական գիտություններi դոկտորի աստիճան։

Արևմտյան Գերմանիայի քաղաքացիություն ստանալու հետ կապված բարդությունները Դոչևին հարկադրել են 1951-ին անցնել Կանադա, այդտեղից էլ ԱՄՆ։ Այստեղ Բուլղարական ազգային ճակատը միավորվել է Ժողովուրդների հակաբոլշևիկյան բլոկին և Համաշխարհային հակակոմունիստական լիգային, համագործակցային հարաբերություններ հաստատել ԱՄՆ հանրապետական կուսակցության ծայրահեղ աջ թևի ու Heritage Foundation-ի հետ։

Իվան Դոչևը միջազգային հակակոմունիստական շարժման աչքի ընկնող դեմքերից էր. նրա ղեկավարած ԲԱՃ-ի, Свобода և Борба ամսագրերի շուրջն էին համախմբվել բուլղար ծայրահեղ հակակոմունիստները, հատկապես Հյուսիսային Ամերիկայում[10][11]։

1981-ին 75-ամյա Դոնչևը ԲԱՃ-ի նախագահի պաշտոնը զիջել է Գեորգի Պապրիկովին, բայց մինչև իր մահը մնացել է Ճակատի պատվավոր նախագահն ու քաղաքական առաջնորդը։

1982-ին նա Նյու Յորքում հրատարակել է Half Century Struggle Against Communism for the Freedom of Bulgaria — «Կեսդարյա պայքար կոմունիզմի դեմ՝ հանուն Բուլղարիայի ազատության» գիրքը[12]։

Որոշ տեղեկությունների համաձայն՝ ԱՄՆ-ում ԲԺՀ-ի պետանվտանգությունը Դոնչևի նկատմամբ մահափորձ է իրականացրել, բայց վերջինիս հաջողվել է խույս տալ[13]։

1991-ին՝ կոմունիստական վարչակարգի անկումից հետո, Իվան Դոնչևը վերադարձել է հայրենիք, ակտիվորեն ներգրավվել Բուլղարիայի քաղաքական կյանքում։

Ամբողջ կյանքում ես պայքարել եմ կոմունիզմի դեմ, հանուն Բուլղարիայի ազատության։ Այսօր, երբ բուլղար ժողովուրդն ընդվզել է կոմունիզմի դեմ, իմ տեղը նրա կողքին է։
Իվան Դոչև[14]

Իվան Դոնչևը մահացել իր հայրենի Շումեն քաղաքում, երբ 8 ամսից էլ պակաս ժամանակ էր մնացել նրա 100 տարին լրանալուն[15]։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Недев Недю (2007)։ Три държавни преврата или Кимон Георгиев и неговото време։ София: „Сиела“։ էջ 641։ ISBN 978-954-28-0163-4 
  2. "Луков марш" компрометира демокрацията
  3. Русский, вглядись в братушек!
  4. «Д-р Иван Димитров Дочев»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-12-09-ին։ Վերցված է 2019-05-05 
  5. «Папата» не харесва легионерите на «Фюрера»
  6. “Фюрерът” получава две смъртни присъди, но те са произнесени задочно
  7. Видеобиография: доктор Иван Дочев
  8. Пръкна се още един защитник на евреите — Иван Дочев!…
  9. Шарланов Диню (2009)։ История на комунизма в България. Том II. Съпротивата. Възникване, форми и обхват։ София: Сиела։ էջեր 239 – 244։ ISBN 978-954-28-0544-1 
  10. «Прокудените: Българската политическа емиграция при комунизма»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-12-18-ին։ Վերցված է 2019-05-05 
  11. «Български национален фронт и сп. «Борба»»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2014-12-18-ին։ Վերցված է 2019-05-05 
  12. Dochev, Ivan. Half century struggle against communism for the freedom of Bulgaria
  13. Комунистическата ДС не сполучи да убие Иван Дочев
  14. 106 години от рождението на Иван Дочев – легенда за национално мъжество
  15. – Данни за Иван Дочев на сайта „Стара Силистра“

Արտաքին հղումներԽմբագրել