Բացել գլխավոր ցանկը

Նիկոլ Աղբալյան

հայ գրականագետ, հասարակական գործիչ

Նիկոլ Պողոսի Աղբալյան (մարտի 24, 1875(1875-03-24), Թիֆլիս, Ռուսական կայսրություն - օգոստոսի 15, 1947(1947-08-15), Բեյրութ, Լիբանան), հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրականագետ, մանկավարժ, ՀՅԴ կուսակցության անդամ։

Նիկոլ Աղբալյան
Nikol Aghbalyan.jpg
Ծնվել էմարտի 24, 1875(1875-03-24)
ԾննդավայրԹիֆլիս, Ռուսական կայսրություն
Մահացել էօգոստոսի 15, 1947(1947-08-15) (72 տարեկանում)
Մահվան վայրԲեյրութ, Լիբանան
Ազգությունհայ
ԿրթությունՆերսիսեան դպրոց, Գևորգյան հոգևոր ճեմարան, Մոսկվայի պետական համալսարան, Լոզանի համալսարան և Փարիզի համալսարան
Մասնագիտությունգրականագետ, հասարակական գործիչ, գրականագետ և քաղաքական գործիչ
ԱշխատավայրՄուրճ, Հորիզոն և Համազգայինի Մելանքթոն և Հայկ Արսլանյան ճեմարան
Քաղաքական կուսակցությունՀայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն
ԱնդամությունՎերնատուն
Nikol Aghbalyan Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ծնվել է 1873 թվականին Թիֆլիսում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, այնուհետև՝ Գևորգյան ճեմարանում։ Ուսանել է Մոսկվայի, Լոզանի, Սորբոնի համալսարաններում։ Ուսուցչություն է արել Կաղզվանում, Շուշիում, Թիֆլիսում և այլուր։ Առաջին աշխարհամարտի սկզբից դարձել է Ազգային բյուրոյի, ապա՝ խորհրդի և կամավորական գնդերի կարգադրիչ անդամ, զբաղվել է հայ գաղթականների տեղափոխման հարցերով։ 1918-1920 թվականներին եղել է ՀՀ խորհրդարանի անդամ, իսկ 1919 թվականին նշանակվել է լուսավորության և արվեստի նախարար։

Եղել է Վերնատան և Հայ գրողների ընկերության անդամ։ Աշխատակցել է «Մուրճ», «Հորիզոն», «Նոր Հոսանք», «Հանդես ամսօրյա» և այլ պարբերականների։ Հայաստանում խորհրդային իշխանություն հաստատվելուց հետո՝ 1921 թվականին, նախ բանտարկվել է, ապա Խորհրդային Հայաստանից տարագրվել է արտասահման։ 1930 թվականից բնակություն է հաստատել Բեյրութում և եղել է Համազգայինի Նշան Փալանճյան Ճեմարանի հիմնադիրը՝ Լևոն Շանթի հետ, որտեղ և դասավանդել է մինչև կյանքի վերջը [1][2][3]: Նիկոլ Աղբալյանը մահացել է 1947 թվականին Բեյրութում։

ՀիշատակԽմբագրել

Երևանում 1991 թվականից գործում է ՀՅԴ «Նիկոլ Աղբալյան» ուսանողական միությունը, Աղբալյանի անունով է կոչվել թիվ 19 միջնակարգ դպրոցը։

Աղբալյանի խոսքերիցԽմբագրել

  Սա ոչ թէ շահակից անձերի միութիւն է, այլ արիացող տիպարների ընկերութիւն։  
  Այստեղ ոչ թէ անձնական եւ նիւթական շահն է, որ կապում է մարդկանց, այլ բարոյական ուխտի նոյնութիւնն է, որ դարձնում է ընկեր եւ Ծրագիր Կանոնագրի միութիւնը՝ համընթաց։  
  Դաշնակցականն իր անձին մէջ վերակազմում է նոր հայութեան տիպարը, բորբոքելով ժառանգական արութեան կայծերը, որ մնացած են անթեղուած եւ յարաճուն խիզախութեամբ խարանելով ու սպիացնելով ժառանգական ստրկութեան վէրքերը։  
  … Մեր անհատապաշտ դարում յաճախ է պատահում, որ մարդիկ ընկերանում են՝ առանց մտածելու, թէ ընկերութիւնը փոխադարձ զիջում է, որ կա՛մ պէտք է սիրով կատարել, կա՛մ արդարութեամբ: Լաւ է, անշո՛ւշտ, որ սիրով կատարուի, այն ժամանակ հաշիւ չի պահուի, ինչպէս մայրն իր երեխայի հանդէպ, բայց գոնէ արդարութեամբ պէտք է զիջեն կողմերը, որ կարենան հաշտ ընթանալ: Զուր չէ, որ լուծ են ասել ամուսնութեան մասին, կամովին առած լուծ՝ կեանքի ակօսը վարելու: Բարդ է նոր մարդու հոգին եւ շատ զգայուն, սէրն անշուշտ ամենագէտ է եւ կարող է ամէն սուր անկիւն մաշել մեղմօրէն, բայց սէրն այնքան նոյնացած է հիմա սեռի հետ, որ անտեսւում է եւ մարդու աչքին երեւում է, որ կարող է կորցնել իր թարմութիւնը: Մարդը սիրելով կին պէտք է առնել եւ ոչ կին սիրելով մարդ որոնել նրա մէջ: Երբ մարդը սիրուի կնոջ մէջ՝ նա վախ չունի տարիքից, որին օգնել չեն կարող ոչ հագուստի նոր ձեւը եւ ոչ շպարը…  
  Երկար ապրելու չէք. ամենաշատը հարիւր տարի. ուրիշ անգամ աշխարհ գալու չէք. ա՛յս է, որ կայ. յետոյ գալու է յաւերժական խաւար եւ հանգիստ: Պէտք է խաղաղ ու սիրով անցնել կարճ ճամբան. հաշտ ու համերաշխ: Եթէ մարդիկ սովորութիւն դարձնեն վշտի, բարկութեան, սրտնեղութեան եւ սրանց նման պահերին անդրադառնալ, որ առջեւները մահ կայ՝ ամէն ինչ կը դիւրանայ եւ անսահման ներողամտութեամբ կը համակուեն ու թեթեւ կþապրեն այս աշխարհում: Ոմանք սարսափում են մահից, իմ աչքում նա մի մեծ բարիք է, որ անհունօրէն բարձրացնում է ամէն մի վայելքի եւ հաճոյքի արժէքը: Եթէ մտածենք, որ այսօրը անցնում է եւ վերադարձ չունի՝ պիտի զղջանք, որ այդ անցնող օրը դառնութիւն բերեց մեր պատճառով սրան կամ նրան, բայց մանաւանդ մեր սիրածին:  
  Ինչ պիտի տար սրտնեղութիւնը, վիրաւորանքը, անուշադրութիւնը, արհամարհանքը, մռայլ կնճիռը, զայրացկոտ խօսքը, յարգանքի պակասը, հնարաւորի մերժումը եւ սրանց նման աննշան բաները, որ խանգարում են սիրած մարդոց ներդաշնակութիւնը. յաւիտեան ապրելո՞ւ ենք, միշտ երիտասա՞րդ պիտի մնանք, դիւրի՞ն է լաւ կին ու բարեկամ գտնելը. տիեզերական ուժերը վարում են մեզ դէպի մահ, ինչո՞ւ իրար սիրտ կոտրենք այդ խուճապի մէջ, ինչո՞ւ իրար չօգնենք, իրար վրայ չգուրգուրանք, իրար չսիրենք, խէթ-խէթ իրար նայելով, իրար զարկելով, իրար սիրտ կոտրելով աւելի դանդա՞ղ պիտի վարէ տիեզերքը մեզ դէպի մահ, նա, որ չգիտէ իսկ, թէ մարդիկ սիրել ու ապրել գիտեն»…։  


ԱշխատություններԽմբագրել

  • «Բանասէրի յուշագիրը» (1937-38)
  • «Պատմութիւն հայոց գրականութեան» (1944)
  • «Ամբողջական երկեր», 4 հատոր (1959-1970)
  • Նամակներ, պաշտոնական գրություններ: Հայաստան, 2003 - 275 էջ[4]:

ԳրականությունԽմբագրել

  • Լազյան Գ., Դէմքեր հայ ազատագրական շարժումէն, Կահիրե, 1949։
  • Գառնիկ Անանյան, Նիկոլ Աղբալյան, կյանքը և գրական-հրապարակախոսական գործունեությունը, Երևան, 2002[5]։
  • Խաչիկյան Յա., Գեղագիտության հարցերը Նիկոլ Աղբալյանի աշխատություններում, Երևան, 2003։
  • Անահիտ Պետրոսյան: Նիկոլ Աղբալյան: Գրականագիտական հայացքները: Եր. համալս. հրատ, 2005 - 208 էջ[6]:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Baghdasaryan Aram։ «AV Production - Նիկոլ Աղբալյան»։ avproduction.am։ Վերցված է 2017-03-24 
  2. «ՆԻԿՈԼ ՊՈՂՈՍԻ ԱՂԲԱԼՅԱՆ»։ ysu.am։ Վերցված է 2017-03-24 
  3. «Ով ով է: Հայեր» հանրագիտարան, հատոր առաջին, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007:
  4. Աղբալյան Նիկոլ Պողոսի (2003)։ Նամակներ, պաշտոնական գրություններ (հայերեն)։ Հայաստան։ ISBN 9785540017299 
  5. Անանյան Գ Գ (2002)։ Նիկոլ Աղբալյան: կյանքը եւ գրական-հրապարակախոսական գործունեությունը (հայերեն)։ Երեվանի Համալսարանի Հրատարակչություն 
  6. Պետրոսեան Անահիտ (2005)։ Նիկոլ Աղբալյան: Գրականագիտական հայեացքները (հայերեն)։ Եր. համալս. հրատ։ ISBN 9785808406148