Իրանը պատմականորեն բաժանվել է շրջանների մի շարք տարբեր ձևերով։ 2014 թվականից այն բաժանված է հինգ վարչական շրջանների (ֆարսի մանթաղե՝ منطقه շրջան, մանաթեղ՝ مناطق շրջաններ)։

Աժյմյան վարչական շրջաններԽմբագրել

Իրանի երեսունմեկ նահանգները 2014 թվականի հունիսի 22-ին խմբավորվել են հինգ շրջանների՝ Ներքին գործերի նախարարության որոշման հիման վրա։ Այս փոփոխության մեջ դիտարկվել են գավառների հարևանությունը, աշխարհագրական դիրքը և նմանությունները[1]։

Իրանի Սահմանադրությունը չի նախատեսում շրջաններ և դրանք երկրի բաղկացուցիչ միավորներ չեն, այլ գոյություն ունեն զուտ կառավարական վարչակազմի հարմարության համար։

Ըստ ՆԳՆ կառավարման զարգացման և մարդկային ռեսուրսների փոխնախարար Ջավադ Նասերիանի՝ մարզերի այս խմբավորման նպատակը սիներգիայի ստեղծումն էր, փորձի փոխանցումը, տեղեկատվության փոխանակումը և տարածաշրջանային զարգացումը։ Նաև, այն այժմ ապահովում է միջանկյալ մակարդակ, որտեղ նահանգները կարող են քննարկել իրենց խնդիրները միմյանց միջև՝ անմիջապես Թեհրան գնալու փոխարեն։

Մտադրությունն այն էր, որ յուրաքանչյուր շրջան կանոնավոր կերպով կազմակերպեր հիմնադիր գավառների գլխավոր կառավարիչների հանդիպումները` ռոտացիոն կերպով կազմակերպելով հանդիպման վայրը գավառների մայրաքաղաքներով։ Ընդունող նահանգը կնշանակի յուրաքանչյուր հանդիպման նախագահին։ Յուրաքանչյուր շրջանի գլխավոր նահանգի կենտրոնում կստեղծվի տարածաշրջանային քարտուղարություն՝ Թեհրանում գտնվող Ներքին գործերի նախարարության կենտրոնակայանում՝ համակարգող բյուրոյով։

Շրջան Կենտրոն Գավառներ Բնակչություն տարածք (կմ2)
Շրջան 1
۱ منطقه
Թեհրան Ալբորզի գավառ
Գոլեսթանի գավառ
Մազանդարանի գավառ
Ղազվինի գավառ
Ղոմի գավառ
Սեմնանի գավառ
Թեհրանի գավառ
23,343,033 193,109
Շրջան 2
۲ منطقه
Սպահան Բուշեհրի գավառ
Չահարմահալի եւ Բախթիարի գավառ
Ֆարսի գավառ
Հորմոզգանի գավառ
Սպահանի գավառ
Քոջիլուեի եւ Բոյեր-Ահմադի գավառ
12,973,089 354,885
Շրջան 3
۳ منطقه
Թավրիզ Արդաբիլի գավառ
Արեւելյան Ադրբեջանի գավառ
Գիլանի գավառ
Քորդեսթանի գավառ
Արեւմտյան Ադրբեջանի գավառ
Զանջանի գավառ
12,782,820 165,839
Շրջան 4
۴ منطقه
Քերմանշահ Համադանի գավառ
Իլամի գավառ
Քերմանշահի գավառ
Խուզեսթանի գավառ
Լորեսթանի գավառ
Մարքազիի գավառ
11,739,552 185,978
Շրջան 5
۵ منطقه
Մաշհադ Քերմանի գավառ
Հյուսիսային Խորասանի գավառ
Ռազավի Խորասանի գավառ
Սիսթանի եւ Բելուջիսթանի գավառ
Հյուսիսային Խորասանի գավառ
Յազդի գավառ
13,145,227 734,576

Պատմական շրջաններԽմբագրել

1937 թվականին Իրանի տարածքը բաժանվեց տասը վարչական շրջանների՝ Շրջան 1, Շրջան 2, Շրջան 10 և այլն։ Օրինակ՝ Շրջան 7 կամ «Յոթերորդ նահանգ» համապատասխանում էր ներկայիս Ֆարս շրջանին[2]՝ 1316 թ․ իսլամական ամսաթվի./1937 թ. մերօրյա թվագրության տարածքային ստորաբաժանման ակտի համաձայն։

Պատմությունները, ճանապարհորդական գրքերը և տնտեսական վերլուծությունները հաճախ վերաբերում են ոչ այնքան պաշտոնական, Որքան պատմական կամ աշխարհագրական իրանական շրջաններին։ Դրանց սահմանները ֆիքսված չեն և հաճախ ժամանակի ընթացքում փոխվել են և միևնույն ժամանակ նույնիսկ համընկնում են։

ՀղումներԽմբագրել

  1. «استان‌های کشور به ۵ منطقه تقسیم شدند»։ همشهری آنلاین (պարսկերեն)։ 2014-06-22։ Վերցված է 2022-06-27 
  2. Foundation Encyclopaedia Iranica։ «Welcome to Encyclopaedia Iranica»։ iranicaonline.org (en-US)։ Վերցված է 2022-06-27