Եվգենի Սանդով (անգլ.՝ Eugen Sandow, հայտնի է նաև որպես Յուջին Սենդոու; իսկական անուն՝ Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Մյուլեր (գերմ.՝ Friedrich Wilhelm Müller); ապրիլի 2, 1867(1867-04-02)[1][2], Քյոնիգսբերգ, Պրուսիայի թագավորություն, Հյուսիսգերմանական միություն - հոկտեմբերի 14, 1925(1925-10-14)[1][2], Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն), 19-րդ դարի աթլետ։ Համարվում է բոդիբիլդինգի հիմնադիրներից մեկը։

Եվգենի Սանդով
անգլ.՝ Eugen Sandow
Անձնական տվյալներ
Սեռարական
Ծննդյան ամսաթիվապրիլի 2, 1867(1867-04-02)[1][2]
Քյոնիգսբերգ, Պրուսիայի թագավորություն, Հյուսիսգերմանական միություն
Մահվան ամսաթիվհոկտեմբերի 14, 1925(1925-10-14)[1][2] (58 տարեկան)
Լոնդոն, Միացյալ Թագավորություն
Մասնագիտական կարիերա

Վաղ տարիներ խմբագրել

Ծնվել է 1867 թվականի ապրիլի 2-ին պրուսական Քյոնիգսբերգում (Կալինիգրադ)։ Հայրը գերմանացի է եղել, մայրը՝ ռուս։ Նրանք զբաղվել են մրգերի և բանջարեղենների վաճառքով[3]։ Մյուլերի կյանքի մասին շատ քիչ բան է հայնտի։ Ուսանողական տարիներին հետաքրքրվել է անատոմիայով և Ֆիզիկական կուլտուրայով։ Հետո դարձել է կրկեսի մարտիկ[4]։

Ճանապարհ դեպի փառք խմբագրել

Ավելի ուշ դարձել է կրկեսի աթլետ և իր համար նոր անուն ընտրել՝ դառնալով Եվգենի Սանդով (անգլերեն տարբերակը՝ Յուջին Սենդոու)։ Սանդովը եղել է նրա մոր աղջկական ազգանունը։ Ուժային հնարքներ և իր մկանների գեղեցկությունը ցուցադրելուց բացի զբաղվել է ըմբշամարտով։ Որոշ ժամանակ անց ձեռք է բերել անպարտելիի տիտղոս։

Հետաքրքրությունը ըմբշամարտի հանդեպ կորցնելուց հետո թողել է այն։ Սկսել է կենտրանանալ ուժային ելույթների և ֆիզիկական վարժությունների համակարգի պրոպագանդայի վրա։

Կարիերան Ամերիկայում խմբագրել

Եվրոպական երկրներում հաջող ելույթներ անցկացնելուց հետո մեկնել է Ամերիկա։ Այնտեղ նրան համարում էին «աշխարհի ուժեղագույն մարդկանցից մեկը»[5]։

Եվգենի Սանդովը 1894 թվականին

Սանդովը բիզնեսմենի ուշագրավ տաղանդ է ցուցաբերել։ Նա գովազդել է ուժերի զարգացման իր մեթոդիկան, դրա համար անհրաժեշտ սպորտային սարքավորումները, առողջ ապրելակերպը և կանոնավոր սնունդը։ Նրա շնորհիվ շատացել էր մարզաքարերի, մարզագնդերի, ծանրաձողերի և բոդիբիլդինգի մասին պատմող գրքերի վաճառքը։

Վերադարձ Անգլիա խմբագրել

1897 վերադարձել է Անգլիա, որտեղ շարունակել է ելույթները և իր տեխնիկաների մեթոդիկայի պրոպագանդան։ Նա ստեղծել է ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտներ, մարզասրահներ և մարզադահլիճներ։ 1901 թվականին թագավորական ընտանիքի աջակցությամբ Անգլիայում կայացել է մարզական գեղեցկության առաջին մրցույթը, որին մասնակցել է նաև Սանդովը[5]։ Այդ ժամանակ նա արդեն ավարտել էր մարտիկի իր կարիերան և զբաղվում էր իր տեխնիկայի պրոպագանդայով և ուժային համարների ցուցադրումներով։

1902 թվականին Նյու Յորքում կայացած ծանրամարտի առաջնությունում պատրվել է 18-ամյա Կատյա Բրումբախին, ով կարողացել էր գլխավերևում պահել 300 ֆունտ (136 կգ), իսկ Սանդովը այն բարձրացրել է մինչև կրծքավանդակը։ Դրանից հետ Կատյան սկսել է կրկեսում հանդես գալ Սանդվինա մականունով։

1911 թվականին Գեորգ V թագավորը Եվգենի Սանդովին տվել է ֆիզիկական զարգացման պրոֆեսորի կոչում[5]։

Սանդովը մարմնավորել է Մահացող գալի կերպարը, որը խորհրդանշում է հունական գեղեցկության իդեալը։ Նկարի հեղինակ՝ Բենջամին Ֆալք, 1894 թվական

Անձնական կյանք խմբագրել

Ամուսնացել է Բլանշ Բրուքսի հետ(անգլ.՝ Blanche Brooks): Նրանց հարաբերությունները աստիճանաբար վատացել են։ Այս ամուսնությունից Եվգենին ունեցել է երկու դուստր[6][7][8]:

Մահ խմբագրել

Եվգենի Սանդովը մահացել է 1925 թվականի հոկտեմբերի 14-ին ներուղեղային արյունազեղումից։ Շատերի կարծիքով դա եղել է այն պատճառով, որ նա մի ձեռքով իր մեքենան հանել է խրամառվից[5]։ Սանդովը թաղվել է Լոնդոնի Putney Vale Cemetery գերեզմանատանը։ Կինը նրան թաղել է աննկատելի գերեզմանում՝ առանց գերեզմանաքարի[8]։

Ճանաչում խմբագրել

Սանդովը շատ երկրպագուներ է ունեցել Ռուսաստանում։ Այստեղ նրա գրքերը և հոդվածները տպագրվել են մեծ խմբաքանակներով։ Նրա մեթոդիկան օգտագործվել է Սանկտ Պետերբուգի աթլետիկայի միությունում։ Նրանք պատրաստել են Իվան Պոդուբնիի նման մարտիկներ[5]։ Առնոլդ Շվարցենեգերը Սանդովին համարել է իր կուռքը[9]։

Հետաքրքիր փաստեր խմբագրել

Եվգենին արտասովոր ուժ է ունեցել և փայլել է իր հնարքներով[4]։

  • Չորս րոպեի ընթացքում կատարել է 200 հրում վարժություն։
  • Ձգված ձեռքերով մի քանի վայրկյան կարողացել է պահել 27-ական կիլոգրամ մարզաքարեր։
  • Ոտքի կրունկները մի աթոռին, իսկ գլուխը՝ մյուսին, կարողացել է երկու մարդ պահել կրծքի վրա, միաժամանակ ձեռքերին ունենալով 22 կգ մարզաքարեր։
  • Իր կրծքավանդակի վրա տեղադրված հատուկ համակարգի վրա պահել է երեք ձի, մեկ ուրիշ համարում՝ ռոյալ և 8 հոգուց բաղկացած նվագախումբ։
  • 1894 թվականին ռեկորդ է սահմանել՝ մի ձեռքով բարձրացնելով 122 կիլոգրամ ծանրաձող։
  • 1894 թվականին Սան Ֆրանցիսկո կատարած շրջագայության ժամանակ գոտեմարտել է առյուծի հետ, բռնել նրան և մի կողմ նետել։
  • 1895 թվականին կատարել է բարդ ուժային վարժություն։ Աջ ձեռքով բարձրացրել է և պահել 115 կգ ծանրաձող, այնուհետև տեղափոխել է ձախ ձեռք, նստել և պառկել։ Հետո առանց ծանրաձողը իջեցնելու կանգնել է։

Մարդաբանական տվյալներ խմբագրել

Գրական գործունեություն խմբագրել

Եվգենի Սանդովը մի քանի գրքեր է գրել իր մեթոդիկայի մասին։ Դրանք են.

  • «Եվգենի Սանդովի ֆիզիկական համակարգի զարգացման մասին» («անգլ.՝ Sandow's System of Physical Training») (1894)
  • «Ուժ և ինչպես ձեռք բերել այն» («անգլ.՝ Strength and How To Obtain It») (1897)
  • «Բոդիբիլդինգ։ Մարդը գործողության մեջ» («անգլ.՝ Body-Building») (1904)
  • «Ուժ և առողջություն։ Ինչպես կարող է ֆիզկուլտուրան հաջողությամբ հաղթել հիվանդությանը» («անգլ.՝ Strength and Health») (1912)
  • «Կյանքը շարժուն է։ Ֆիզիկական վերակառուցում և մարդկանց վերածնունդ» («անգլ.՝ Life is Movement») (1919)

Հիշատակ խմբագրել

1977 թվականին Միստր Օլիմպիա միջոցառման շրջանակներում Եվգենի Սանդովի բրոնզե արձանիկը դարձել է գլխավոր մրցանակ[8][10]։

Գրականություն խմբագրել

Ծանոթագրություններ խմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Encyclopædia Britannica
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. Baader, Benjamin Maria; Gillerman, Sharon; Lerner, Paul (2012). Jewish Masculinities. Indiana University Press – via https://www.jstor.org/stable/j.ctt16gz5c0. {{cite book}}: External link in |via= (help)
  4. 4,0 4,1 "Биография Евгения Сандова на fatalenergy.com.ru". Արխիվացված է the original 2008 թ․ օգոստոսի 13-ին. Retrieved 2021 թ․ հուլիսի 25.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Как силач XIX века Евгений Сандов стал «отцом» культуризма и бодибилдинга?
  6. Sandow, Eugen (2005) [1911]. Strength and How to Obtain It (4th ed.). Elibron Books. ISBN 1-4021-5900-5. Retrieved 2012 թ․ հուլիսի 29.
  7. Цитатник Mug (2011 թ․ հունվարի 31). "Eugen Sandow, the father of bodybuilding". Live Internet Russia. Retrieved 2012 թ․ հուլիսի 29.
  8. 8,0 8,1 8,2 Бодибилдинг: Евгений Сандов
  9. (НОВИНКА!) Арнольд Шварценеггер показывает свой холодильник и тренажёрный зал - YouTube
  10. "История главного трофея турнира "мр. Олимпия" - статуэтки Евгения Сандова". do4a.com. 2014 թ․ սեպտեմբերի 18. Retrieved 2017 թ․ դեկտեմբերի 30.(չաշխատող հղում)

Արտաքին հղումներ խմբագրել