Բացել գլխավոր ցանկը

Բիզնես (անգլ.՝ business, աշխատանք, զբաղմունք, ձեռնարկում), գործունեություն՝ ուղղված շահույթի շարունակական ստացմանը: Շուկայական տնտեսության պայմաններում բիզնեսը համարվում է հիմնական զբաղմունքը, հասարակության տնտեսական և սոցիալական զարգացման աղբյուրը: Ընդգրկում է գործունեության արտադրական, առևտրային, խորհրդատվական, բանկային և այլ ոլորտներ:

Ռուսաց լեզվում ձեռնարկատիրություն և բիզնես բառերը օգտագործում են որպես հոմանիշներ[1][2], բայց երբեմն ունենում են տարբեր նշանակություն[3][4]:

Ըստ աշխատակիցների քանակի, ապրանքների արտադրման ծավալի և գործունեության պայմանների՝ առանձնացնում են մանր, միջին և խոշոր բիզնես: Բիզնեսի ամենամասսայական ձևը մանր բիզնեսն է. որպես կանոն, դա ոչ մեծ ձեռնարկություն է, որն արտադրում է միանման արտադրանք և շուկայում զբաղեցնում ոչ մեծ տեղ: Որոշ երկրներում գոյություն ունի այդպիսի բիզնեսի պետական աջակցման համակարգ, քանի որ այն, ինքնակազմակերպվելով, բավարարում է մարդկանց ամենօրյա մանր կարիքները՝ միաժամանակ ապահովելով լայն զբաղվածություն:

Մարդը, որը ներկայանում է որպես բիզնեսմեն, իր գործողությունները կողմնորոշում է իր համար ակտիվի ստեղծմանը, որը ժամանակի ընթացքում չի դադարեցնում նրան շահույթ բերել՝ անկախ դրանում հետագա անձնական մասնակցության: Նա կարող է լինել միայն ձեռնարկության սեփականատեր, կարող է նաև աշխատել սեփական ձեռնարկությունում կամ զարգացնել գործընկերությունը ցանկացած հարմար խոշոր կազմակերպության հետ կառավարման, մարքեթինգի, ֆինանսների և այլ ոլորտներում:

Բիզնեսի պատմությունԽմբագրել

«Բիզնես» և «ձեռնարկատիրություն» հասկացությունների բովանդակությունը սկսել է հետազոտվել 19-20-րդ դարերի ընթացքում: Տնտեսագետ Ա. Մարշալլը (1907-1968) առաջինն է արտադրության երեք դասական գործոններին (հող, կապիտալ, ջանք) ավելացրել չորրորդը՝ կազմակերպությունը: Այդ ժամանակից ձեռնարկատիրություն հասկացությունը, ինչպես նաև նրան կցվող ֆունկցիաները ընդլայնվում են։

Խնդրին նորովի է մոտեցել անգլիացի տնտեսագետ, 1974 թվականին տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակակիր Ֆրիդրիխ ֆոն Հայեկը (1899-1984): Նրա կարծիքով՝ ձեռնարկատիրության էությունը նոր տնտեսագիտական հնարավորությունների որոնումն ու ուսումնասիրումն է, վարքագծի բնութագիրը, և ոչ թե գործունեության տեսակը: Հետագայում այն շարունակվել է դասական տեսություններում ու նորագույն հայեցակարգում, որոնք արտացոլում են հասարակական ու տնտեսական համակարգերի զարգացման առանձնահատկությունն ու գործունեությունը:

Քաղաքատնտեսական դասական դպրոց (Ա. Սմիթ և Դ. Րիկկարդո): Անգլիացի գիտնական-տնտեսագետներ Ա. Սմիթը (1723-1790) և Դ. Րիկկարդոն (1772-1823) տնտեսությունը ներկայացնում էին որպես ինքնակարգավորվող մեխանիզմ: Ձեռնարկատերը հանուն հստակ առևտրային օգուտի և շահույթի ստացման ռիսկի է դիմում, քանի որ այս կամ այն գործում կապիտալների ներդրումը միշտ իր մեջ ռիսկի տարր է ներառում: Սմիթի կարծիքով՝ հենց ձեռնարկատիրական շահույթն է սեփականատիրոջ փոխհատուցումը ռիսկի դիմաց: Նա բնութագրել է դա «տնտեսական մարդ» հասկացությամբ, որը համապատասխանում է գիտակցված վարքագծի բնութագրերին: Մեկ այլ հեղինակ՝ Րիկկարդոն բիզնեսում տեսնում է արտադրության բացարձակ, հավերժ և բնական միջոց, իսկ ձեռնարկատիրական գործունեությունը դիտում է որպես տնտեսության արդյունավետ կառավարման պարտադիր տարր:

Մարքսիզմ: Համաձայն գերմանացի գիտնական Կարլ Մարքսի ուսումնասիրությունների՝ շահույթի հիմքը կազմում է ավելցուկային արժեքը, որը ձեռնարկատերը սեփականացնում է իր կապիտալի «աշխատանքի» արդյունքի տեսքով, այլ ոչ թե գնում է աշխատավորից: Այդ պատճառով բիզնեսը հակասական երևույթ է, որն ունակ է և առաջացնում է կոնֆլիկտներ հասարակության մեջ, և, այդ եղանակով, այն հանդիսանում է մարդկանց կյանքի անցանկալի բաղադրիչը:

Կանխավճարային շահույթի տեսություն: Այն նախորդ տեսակետի հակադրությունն է: Դրա համաձայն՝ ձեռնարկատերը ռիսկի է դիմում՝ վճարելով աշխատավորներին վաստակած վճարը և գնելով նոր հումք, դրա հետ մեկտեղ դեռ չիրականացնելով սեփական արտադրությունը:

Ինստիտուցիոնալիզմ: Տնտեսական մտքի ինստիտուցիոնալ ուղղությունը ձևավորվել է 20-րդ դարի առաջին տասնամյակներում (Տ. Վեբլեն, Ջ. Կոմմոնս, Ու. Միտչել): Նրանք ներկայացնում էին երեք խոշորագույն ուղղություններ՝ սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-իրավական և ինստիտուցիոնալ-վիճակագրական: Համաձայն այդ մոտեցման՝ արդյունաբերությունն ու բիզնեսը դիխոտոմիա են (առաջինը փոփոխության և առաջընթացի աղբյուրն է, իսկ երկրորդը՝ գործոն, որը հակասում է դրան):

Բիզնեսի տեսակներԽմբագրել

Արտադրական բիզնեսԽմբագրել

Արտադրական բիզնեսն իրականացվում է հստակ արտադրական կառուցվածքի շրջանակներում (հիմնականում ոչ պետական հաստատությունների շրջանակներում), որոնք հասարակության մեջ իրականացնում են կարևոր ֆունկցիա: Դրանք արտադրում են նյութական և հոգևոր բարիքներ, որոնցից օգտվում են ինչպես ֆիզիկական անձինք (սպառվող ապրանք), այնպես էլ իրավական անձինք (արտադրման միջոցներ):

Առևտրային բիզնեսԽմբագրել

Առևտրային բիզնեսը կարող է իրականացվել համապատասխան առևտրային կազմակերպությունների միջոցով: Դրանց են վերաբերվում առևտրային հիմնարկները՝ խանութներ, սուպերմարկետներ, ապրանքային բորսա և այլն: Դրանց առևտրային հիմնական գործունեության ոլորտը տարբեր ապրանքների և ծառայությունների առքն ու վաճառքն է: Առևտրային բիզնեսին են վերաբերում տարբեր կազմակերպությունների գնումնամիջնորդային գործունեությունը, որոնք գնում են արտադրանքը հենց արտադրողներից, վաճառում են դրանք առևտրային հիմնարկներին և դրա հետ մեկտեղ ստանում սեփական շահույթը: Ինչքան արտադրողների և առևտրային կազմակերպությունների միջև միջնորդները շատ են, այնքան թանկ են սպառողի կողմից ձեռք բերված ապրանքները:

Ֆինանսական բիզնեսԽմբագրել

Ֆինանսական բիզնեսը առևտրային բիզնեսի յուրահատուկ, ինքնուրույն ոլորտ է, որում վաճառվում և գնվում է առանձնահատուկ ապրանք՝ ազգային և օտարերկրյա արժույթ, արժեթղթեր (ակցիաներ, մուրհակներ, բաժնետոմսեր և այլն): Այս բիզնեսում գումարը որոշակի ժամանակով վարկի տեսքով «վաճառվում է» գնորդին, որն արդյունքում վերադարձնում է վարկատուին ամբողջ գումարը և վճարում նաև դրա օգտագործման համար որոշակի տոկոս: Վերջինս այդ ապրանքի ինքնատիպ գինն է և ապահովում է վարկային կազմակերպության համապատասխան շահույթը: Օտարերկրյա արժույթի, ինչպես նաև արժեթղթերի վաճառքն ու կրկնավաճառքը նույնպես պատկանում են ֆինանսական բիզնեսի ոլորտին և հաջողակ գործի վարման արդյունքում սեփականատիրոջը շահույթ են բերում: Ֆինանսական բիզնեսն իրականացվում է տարբեր հաստատությունների և հիմնարկների միջոցով, ինչպիսիք են առևտրային բանկերը, վարկային միությունները, ներդրումային և լիզինգային ընկերությունները, ֆոնդային բորսերը, ապահովագրական և վստահեցնող ընկերությունները:

Միջնորդային բիզնեսԽմբագրել

Դրա էությունը գործարքով հետաքրքրված կողմերի միացումն է՝ որոշակի վարձատրման կամ գործարքի տոկոսների դիմաց, օրինակ՝ Անշարժ գույքի գործակալությունը:

Ապահովագրական բիզնեսԽմբագրել

Ապահովագրային բիզնեսը ֆինանսական բիզնեսի հատուկ ձև է: Ապահովագրական ընկերությունը գնորդներին վճարում է ապահովագրական դեպքի փոխհատուցում ավելի վաղ ներդրված ապահովագրական մուծումներից: Սովորաբար ապահովագրական դեպքի վնասը քիչ հավանական է, իսկ վճարը գերազանցում է ապահովագրման վճարին: Ինչպես նաև ապահովագրությունը գործում է որոշակի ժամանակի ընթացքում: Օրինակ՝ տասը մարդ ապահովագրել են իրենց մեքենաները վթարից մեկ տարով՝ վճարելով 100-ական դոլար ապահովագրական գումար: Եթե այդ տարվա ընթացքում միայն մեկ մարդ է վթարի ենթարկվում և ստանում 300 դոլար, ապա տարվա վերջին մնացած 700 դոլարը հանդիսանում է ապահովագրական ընկերության մաքուր շահույթը[5]:

ԾանոթագրությունԽմբագրել

  1. Бизнес // Российский энциклопедический словарь. / глав. ред. А. М. Прохоров. — М.: «Большая российская энциклопедия», 2000. — С. 160 (книга 1).
  2. Предпринимательство // // Российский энциклопедический словарь. / глав. ред. А. М. Прохоров. — М.: «Большая российская энциклопедия», 2000. —— С. 1242 (книга 2).
  3. Бизнес // Экономика. Словарь по обществознанию / под ред. Ю. Ю. Петрунина, М. И. Панова. — М., 2006.
  4. Асаул А. Н. Организация предпринимательской деятельности. — С. 19
  5. «Обществознание. Новый полный справочник для подготовки к ЕГЭ. Под ред. Баранова П.А.»։ alleng.org։ Վերցված է 2019-03-30 

ԳրականությունԽմբագրել

  • Бизнес / Е. Е. Румянцева // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
  • Воробьев, Е. Б. История развития бизнеса в России и за рубежом: методические указания / Е. Б. Воробьев; Яросл. гос. ун-т им. П. Г. Демидова. — Ярославль: ЯрГУ, 2012. — 52 с.
  • Чалавек і грамадства: Энцыкла даведнік. — Мн: БелЭн, 1998. ISBN 985-11-0108-7