Բացել գլխավոր ցանկը

Ալբաներեն (ալբ․՝ Gjuha shqipe կամ Shqip), բուն Ալբանիայի բնակչության, ինչպես նաև Կոսովոյում, Հունաստանում, Մակեդոնիայում, Իտալիայում[5] բնակվող ալբանացիների լեզու[6]։

Infoboxforlang.png
Ալբաներեն
Shqip
Տեսակլեզու[1], մակրոլեզու[2] և կենդանի լեզու[3]
Ենթադասհնդեվրոպական լեզուներ
Մասն էԻլլիրիական լեզուներ
Երկրներ
ՇրջաններՍերբիա Սերբիա՝ Կոսովոյի և Մետոխիայի ինքնավար շրջան
Պաշտոնական կարգավիճակԱլբանիա Ալբանիա
Կոսովո Կոսովո
Խոսողների քանակ6 200 000 մարդ
Վերահսկող կազմակերպությունԱլբանիայի գիտությունների ակադեմիա
Լեզվակիրների թիվը7.6 մլն, որոնցից 5.4 միլիոն Ալբանիայում (2011[4])
ԴասակարգումՀնդեվրոպական լեզուներ
 Պալեոբալկանյան լեզուներ
Գրերի համակարգլատինական այբուբեն (ալբանական այբուբեն)
IETFsq
ԳՕՍՏ 7.75–97ալբ 030
ISO 639-1sq
ISO 639-2(B), sqi (T) alb (B), sqi (T)
ISO 639-3aln, aae, aat, als sqi, aln, aae, aat, als
ISO 639-5sqj

Distribution map of the Albanian language.jpg
Ալբաներենի տարածվածությունը

Albanian dialects.svg
Ալբաներենի բարբառները
Albanian language Վիքիպահեստում

Աշխարհում ալբաներենով խոսողների թիվը հասնում է 7.6 միլիոնի[7]։

Ալբաներենը հնդեվրոպական լեզվաընտանիքում գրավում է առանձին խումբ։ Արմատական ալբաներեն բառերն ու ձևերը շատ դժվար է առանձնացնել հունարենից, լատիներենից, թուրքերենից, ինչպես նաև ռոմանական և սլավոնական լեզուներից կատարված փոխառություններից։ Զգալիորեն տարբերվում է մնացած հնդեվրոպական լեզուներից։ Ունի երկու հիմնական բարբառ՝ հյուսիսային կամ գհեգյան, հարավային կամ տոսկյան ալբաներեն։ Ամենահին գրավոր հիշատակարանները վերաբերում են 15-րդ դարին։ 19-րդ դարի վերջին ձևավորվել է իբրև գրական լեզու[8]։

Բովանդակություն

ՊատմությունԽմբագրել

Ալբաներենի մասին առաջին հիշատակումը եղել է 1285 թվականի հուլիսի 14-ին Դուբրովնիկում կազմված մի զեկուցագրում, որտեղ մի հանցագործության ականատես ոմն Մաթեոսը վկայում է. «Լեռան կողմից ես լսեցի ալբաներեն կանչող մի ձայն»։

Ժամանակակից ալբաներեն այբուբենԽմբագրել

A a B b C c Ç ç D d Dh dh E e Ë ë
F f G g Gj gj H h I i J j K k L l
Ll ll M m N n Nj nj O o P p Q q R r
Rr rr S s Sh sh T t Th th U u V v X x
Xh xh Y y Z z Zh zh

Լեզվաբանական առանձնահատկություններԽմբագրել

ՀոլովներԽմբագրել

Ժամանակակից գրական ալբաներենում կա 5 հոլով՝ ուղղական, սեռական, տրական, հայցական և բացառական։

Գոյություն ունի հոլովման երկու տեսակ՝ անորոշ և որոշյալ։

  • Ալբաներեն male (սար) բառի հոլովումը
Անորոշ եզակի Անորոշ հոգնակի Որոշյալ եզակի Որոշյալ հոգնակի
Ուղղական հոլով mal (սար) male (սարեր) mali malet
Հայցական հոլով mal male malin malet
Սեռական հոլով i/e/të/së mali i/e/të/së maleve i/e/të/së malit i/e/të/së maleve
Տրական հոլով mali maleve malit maleve
Բացառական հոլով mali malesh malit maleve
  • Ալբաներեն zog (թռչուն) բառի հոլովումը
Անորոշ եզակի Անորոշ հոգնակի Որոշյալ եզակի Որոշյալ հոգնակի
Ուղղական հոլով zog (թռչուն) zogj (թռչուններ) zogu zogjtë
Հայցական հոլով zog zogj zogun zogjtë
Սեռական հոլով i/e/të/së zogu i/e/të/së zogjve i/e/të/së zogut i/e/të/së zogjve
Տրական հոլով zogu zogjve zogut zogjve
Բացառական հոլով zogu zogjsh zogut zogjve
  • Ալբաներեն vajzë (աղջիկ) բառի հոլովումը
Անորոշ եզակի Անորոշ հոգնակի Որոշյալ եզակի Որոշյալ հոգնակի
Ուղղական հոլով vajzë (աղջիկ) vajza (աղջիկներ) vajza vajzat
Հայցական հոլով vajzë vajza vajzën vajzat
Սեռական հոլով i/e/të/së vajze i/e/të/së vajzave i/e/të/së vajzës i/e/të/së vajzave
Տրական հոլով vajze vajzave vajzës vajzave
Բացառական հոլով vajze vajzash vajzës vajzave

Թվական անունԽմբագրել

një — մեկ dy — երկու
tre — երեք katër — չորս
pesë — հինգ gjashtë — վեց
shtatë — յոթ tetë — ութ
nëntë — ինը dhjetë — տաս
njëmbëdhjetë- տասնմեկ dymbëdhjetë — տասներկու
trembëdhjetë — տասներեք katërmbëdhjetë — տասնչորս
pesëmbëdhjetë — տասնհինգ gjashtëmbëdhjetë — տասնվեց
shtatëmbëdhjetë — տասնյոթ tetëmbëdhjetë — տասնութ
nëntëmbëdhjetë — տասնինը njëzet — քսան
njëzetenjë — քսանմեկ njëzetedy — քսաներկու
tridhjetë — երեսուն dyzet — քառասուն
pesëdhjetë — հիսուն gjashtëdhjetë — վաթսուն
shatëdhjetë — յոթանասուն tetëdhjetë — ութսուն
nëntëdhjetë — իննսուն njëqind — հարյուր
pesëqind — հինգ հարյուր njëmijë — հազար
një milion — միլիոն një miliard — միլիարդ

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել