Տատյանա Շչեպկինա-Կուպերնիկ

Տատյանա Լվովնա Շչեպկինա-Կուպերնիկ (ռուս.՝ Татья́на Льво́вна Ще́пкина-Купе́рник, հունվարի 24, 1874(1874-01-24)[1][2], Մոսկվա, Ռուսական կայսրություն[3][1][2] - հուլիսի 27, 1952(1952-07-27)[3][1], Մոսկվա, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ[3][1]), ռուս և խորհրդային գրող, դրամատուրգ, բանաստեղծուհի և թարգմանչուհի:

Տատյանա Շչեպկինա-Կուպերնիկ
Schepkina-Kupernik by Repin.jpg
Ծնվել էհունվարի 24, 1874(1874-01-24)[1][2]
ԾննդավայրՄոսկվա, Ռուսական կայսրություն[3][1][2]
Վախճանվել էհուլիսի 27, 1952(1952-07-27)[3][1] (78 տարեկան)
Վախճանի վայրՄոսկվա, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ[3][1]
ԳերեզմանՆովոդեվիչյան գերեզմանոց
Մասնագիտությունլեզվաբան, գրող, բանաստեղծուհի և թարգմանիչ
Լեզուռուսերեն
Ազգությունռուս
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն և Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
ՊարգևներԱշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ և «Պատվո նշան» շքանշան
ԱզգականներՄիխայիլ Շչեպկին[1]
Tatiana Shchepkina-Kupernik Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Տատյանա Շչեպկինա-Կուպերնիկը ծնվել է 1874 թվականի հունվարի 12 (24)-ին Մոսկվայում, նշանավոր փաստաբան Լև Աբրամովիչ Կուպերնիկի ընտանիքում[4]: Ավարտել է Կիևի գիմնազիան[5]: Հայտնի դերասան Միխայիլ Շչեպկինի ծոռնուհին է: Գրել սկսել է մանկական տարիքից, արդեն 12 տարեկան հասակում նա բանաստեղծություններ է գրում իր նախապապի` Միխայիլ Շչեպկինի պատվին: 1892 թվականին Մոսկվայի Փոքր թատրոնում բեմադրվեց նրա «Ամառային նկարը» պիեսը[5][Նշում 1]: 1892-1893 թատերաշրջանում Շչեպկինան խաղացել է Կորշի թատրոնում: Շչեպկինա-Կուպերնիկը և իր ընկերուհի դերասանուհի Լիդիա Յավորսկայան սիրախաղ էին սկսել Անտոն Չեխովի հետ, որին նրանք անվանում էին «Ավելան»` ի պատիվ ծովակալ Ավելանի: Լինելով Իսահակ Լևիտանի և Անտոն Չեխովի ընկերուհին՝ 1895 թվականի հունվարին նա կարողանում է հաշտեցնել երկու գժտված և համարյա իրար սպանելու պատրաստ ընկերներին, նրանց համար անսպասելի հանդիպում կազմակերպելով Մելիխովոյում: Ստեղծագործական շրջանակներում աղմուկ հանած այս պատմությունը մանրամասնորեն նկարագրված է Իվան Եվդոկիմովի «Լևիտան» վիպակում[6]: Տարիներ շարունակ եղել է Ալեքսանդրա Կոլոնտայի մտերիմ ընկերուհին: Տատյանա Լվովնան համագործակցել է այնպիսի պարբերական հրատարակչությունների հետ, ինչպիսիք են «Արտիստը», «Ռուսական Տեղեկագրերը», «Ռուսական Միտքը», «Հյուսիսային Սուրհանդակը», «Նոր Ժամանակ»՝ իրեն փորձելով տարբեր գրական ժանրերում[5]: 1895 թվականից մինչև 1915 թվականը ընկած ժամանակահատվածում նա հրապարակել է մեկ տասնյակից ավելի արձակ և բանաստեղծական ժողովածուներ: Նրա «Հայրենիքում» բանաստեղծությունը («Պորտ Արթուրի ամրոցում ընկածներից…», 1905) դարձավ ժողովրդական երգ: Շչեպկինա-Կուպերնիկը երկու անգամ արժանացել է Գիտությունների ակադեմիայի Պուշկինյան պատվավոր մրցանակների, 1903 թվականին «Իմ բանաստեղծությունները» (Մ., 1901) և «Կանանց նամակներից» (2-րդ հրատ. Մ., 1903) բանաստեղծաական ժողովածուների համար, 1907 թվականին՝ «Ասք սիրո մասին»-ի համար (Մ., 1910): Բավականին մասսայականություն են վայելում Էդմոն Ռոստանի բանաստեղծական պիեսների ազատ թարգմանությունները («Արքայադուստր Գրյոզա» բնօրինակում «Հեռավոր արքայադուստր», «Սիրանո դե Բերժերակ», «Արծվիկ», «Ռոմանտիկներ», «Շանտեկլեր»):

Տատյանա Շչեպկինա-Կուպերնիկը բանաստեղծական ոճով է թարգմանել նույնիսկ բնագրում արձակ գրված ստեղծագործություններ (Մորիս Մետերլինկի «Մոննա Ջիովաննա»): Նա թարգմանել է նաև այնպիսի արևմտյան դասականների ինչպիսիք են Լոպե դե Վեգան, Շեքսպիրը, Պեդրո Կալդերոն դե լա Բարկաը, Ջոն Ֆլեթչերը, Մոլիերը, Կառլո Գոլդոնին, Կառլո Գոցցին, Ռիչարդ Բրինսլի Շերիդանը: Նրան են պատկանում Լուիս Քերոլի «Ալիսը Հրաշքների աշխարհում»-ից բանաստեղծությունների թարգմանությունները: Շչեպկինա-Կուպերնիկը ինքն էլ է գրել մի շարք պիեսներ, հիմնականում մեկ գործողությամբ և բանաստեղծական ոճով («Ամուրի վրեժը», «Ակնթարթային հավերժություն», «Օրիորդը մանուշակներով», «Երջանիկ կինը» և այլն):

Ընդհանուր առմամբ Շչեպկինա-Կուպերնիկը ռուսերեն է թարգմանել շուրջ վաթսուն պիես, հիմնականում 1917 թվականի հեղափոխությունից հետո:

Բանաստեղծուհին մահացել է 1952 թվականի հուլիսի 27-ին: Թաղված է Մոսկվայում, Նովոդևիչյան գերեզմանատանը (տեղամաս № 2):

Պարգևներ և կոչումներԽմբագրել

Անձնական կյանքԽմբագրել

  • Առաջին ամուսինը - բանաստեղծ և դրամատուրգ Լեոնիդ Գրիգորևիչ Մունշտեյն (կեղծանունը՝ Lolo, 1867-1947)[7]:
  • Երկրորդ ամուսինը - փաստաբան Նիկոլայ Բորիսովիչ Պոլինով (1873-1939):

Ըստ սլավոնագետ Դոնալդ Ռեյֆիլդի՝ Շչեպկինա-Կուպերնիկը եղել է «պետերբուրգյան ամենահայտնի լեսբուհին»[8]<ref>Анатолий Стреляный։ «Ваши письма. 5 июля, 2014»։ Վերցված է 2014-07-06 </ref:

ՍտեղծագործություններԽմբագրել

Նախահեղափոխական հրատարակություններԽմբագրել

  • Счастье: повесть. - 1895; М., 1903.
  • Из женских писем: стихотворения. - М., 1898.
  • Незаметные люди: рассказы. - М., 1900, 1901, 1904.
  • Ничтожные мира сего: рассказы. - М., 1900, 1901, 1904.
  • Труждающиеся и обремененные: рассказы. - М., 1903.
  • Рассказы для детей. - М., 1903.
  • Странички жизни. - СПб., 1898; М., 1902.
  • Около кулис: рассказы. - М., 1903.
  • Письма из далека: очерки о Западной Европе. - М., 1903, 1913.
  • На солнце и в тени. - М., 1904.
  • Жизнь открывается: рассказы для детей. - М., 1905.
  • Мои стихи. - М., 1900, 1903.
  • Неотправленные письма и другие рассказы. - М., 1906.
  • «Это было вчера…»: сборник рассказов. - 1907 (уничтожен цензурой); М., 1910.
  • Месть Амура. - М., 1908.
  • Некто: рома. - М., 1910.
  • Сказания о любви. - М., 1910.
  • Драматические переводы. Т. 1-3. - М., 1910-1914.
  • Счастливая женщина. - М., 1911.
  • Облака: стихи. - М., 1912.
  • Разрозненные страницы. - М., 1912.
  • Избранные рассказы. - СПб, 1913.
  • Барышня с фиалками. - М., 1913.
  • Из детства Литы. - М., 1913.
  • Отзвуки войны: стихи. - М.: Изд. Сытина, 1915.
  • Мелькающие огоньки. - М., 1916.

Խորհրդային ժամանակաշրջանի հրատարակություններԽմբագրել

  • Дни моей жизни: мемуары. - М.: Федерация - Круг, 1928.
  • О М. Н. Ермоловой: мемуары. - М.-Л.: ВТО, 1940.
  • Театр в моей жизни: мемуары. - М.-Л.: Искусство, 1948.
  • Избранное. Воспоминания и портреты. Рассказы и очерки. Драматические переводы. - М.: Советский писатель, 1954.
  • Из воспоминаний о русском театре. - М.: Детгиз, 1956.
  • Избранные переводы. Т. 1-2. - М.: Гослитиздат, 1957-1958.
  • Из воспоминаний. - М.: ВТО, 1959.
  • Разрозненные страницы. - М.: Художественная литература, 1966.
  • Ермолова. - М.: Искусство, 1972. - (Жизнь в искусстве).
  • Ермолова. - М.: Искусство, 1983. - (Жизнь в искусстве).

ՆշումներԽմբագրել

  1. Содержание пьесы передал в своём дневнике С. С. Прокофьев. В конце 1907 года учащиеся петербургской консерватории планировали поставить её к Рождеству и главную роль предложили будущему композитору.

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 Щепкина-Куперник (ռուս.) // Краткая литературная энциклопедияМ.: Советская энциклопедия, 1975. — Т. 8. — С. 659—678.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Щ. Щепкина-Куперник, Татьяна Львовна (ռուս.) // Энциклопедический словарьСПб.: Брокгауз — Ефрон, 1904. — Т. XL. — С. 60—61.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Щепкина-Куперник Татьяна Львовна // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  4. «Щепкина-Куперник, Татьяна Львовна»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հրեական հանրագիտարան: In 86 Volumes (82 Volumes and 4 Additional Volumes)։ St. Petersburg։ 1890–1907 
  5. 5,0 5,1 5,2 «Щепкина-Куперник, Татьяна Львовна»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  6. Иван Евдокимов. Левитан
  7. Леонид Григорьевич Мунштейн
  8. Анна Кузнецова։ «Дни и книги Анны Кузнецовой»։ «Знамя» 2008, №5։ Վերցված է 2014-07-06 

Արտաքին հղումներԽմբագրել