Բացել գլխավոր ցանկը

Գիմնազիա

միջնակարգ դպրոցի տեսակ

Գիմնազիա, միջնակարգ հանրակրթական ուսումնական հաստատություն է։ Գիմնազիա տերմինը փոխառվել է Հին Աթենքից։ Առաջինը գիմնազիա է կոչվել 1538 թվականին Ստրասբուրգում բացված միջնակարգ դպրոցը։ 16-18-րդ դարերում գիմնազիաներ բացվել են Գերմանիայում։ 19-րդ դարում գիմնազիա էին կոչվում Ավստրո-Հունգարիայի, Բուլղարիայի, Գերմանիայի, Հոլանդիայի, Հունաստանի,Դանիայի, Սերբիայի և Շվեյցարիայի (գերմանական շրջաններ) արական միջնակարգ դպրոցները։ Ռուսաստանում առաջին գիմնազիաները ստեղծվել են Պետերբուրգում (Ակադեմիական գիմնազիա, 1726 թվական), Մոսկվայում (համալսարանին կից, 1755 թվական) և Կազանում (1758 թվական)։ Համալսարաններին ենթակա ուսումնական հաստատությունների 1804 թվականի կանոնադրությամբ գիմնազիաները դառնում են Ռուսաստանի կրթական համակարգի կարևոր օղակներից մեկը։ 1828, 1864 և 1871 թվականների կանոնադրությունների համաձայն գիմնազիաները վերակառուցվում են, որտեղ մեծ տեղ են տրվում դասական լեզուներին՝ հունարենին և լատիներենին։ Դասական գիմնազիաների հիմնական նպատակն էր սովորողներին նախապատրաստել համալսարան ընդունվելու։ Իգական գիմնազիաները նման իրավունքներ չունեին։ Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը ուներ դասական գիմնազիաների իրավունքներ և արտոնություններ։ Հարավային Կովկասում առաջին գիմնազիան հիմնադրվել է ԹիՖլիսում (1829 թվական)։ 1881 թվականին Երևանի արական, իսկ 1898 թվականին Երևանի Հռիփսիմյան իգական պրոգիմնազիաները վերակառուցվել են գիմնազիաների։ 20-րդ դարի սկզբին ստեղծվել են իգական նոր գիմնազիաներ Երևանում (1912 թվական), Ալեքսանդրապոլում (1906 թվական), Կարսում (1909 թվական)։ Երևանում գործել է նաև մասնավոր գիմնազիա։ Իգական գիմնազիաները հիմնականում ուսուցչուհիներ էին պատրաստում գավառական և քաղաքային ուսումնարանների համար։ Անդրկովկասի, այդ թվում Արևելյան Հայաստանի գիմնազիաներում դասավանդվել են նաև տեղական լեզուներ, որոնք պարտադիր էին միայն հայերի, վրացիների և ադրբեջանցիների համար։ Հարավային Կովկասի, մասնավորապես Հայաստանի գիմնազիաները որոշակի դեր են խաղացել հայ մշակույթի, դպրոցի, մանկավարժական մտքի, հայ և ռուս մանկավարժական առնչությունների զարգացման գործում։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 3, էջ 68 CC-BY-SA-icon-80x15.png