Ռոսա Չասել

իսպանացի գրող

Ռոսա Չասել (իսպ.՝ Rosa Chacel, հունիսի 3, 1898(1898-06-03)[1][2][3], Վալյադոլիդ, Կաստիլիա և Լեոն, Իսպանիա[4] - հուլիսի 27, 1994(1994-07-27)[5][1][2][…], Մադրիդ, Իսպանիա[4]), իսպանացի գրող, «Սերունդ ՛27»-ի անդամներից։

Ռոսա Չասել
Rosa Chacel.jpg
Ծննդյան անունիսպ.՝ Rosa Clotilde Cecilia María del Carmen Chacel y Arimón
Ծնվել էհունիսի 3, 1898(1898-06-03)[1][2][3]
ԾննդավայրՎալյադոլիդ, Կաստիլիա և Լեոն, Իսպանիա[4]
Վախճանվել էհուլիսի 27, 1994(1994-07-27)[5][1][2][…] (96 տարեկան)
Վախճանի վայրՄադրիդ, Իսպանիա[4]
ԳերեզմանPanteón de Hijos Vallisoletanos Ilustres
Մասնագիտությունգրող, թարգմանիչ և բանաստեղծ
Լեզուիսպաներեն[5]
ՔաղաքացիությունFlag of Spain.svg Իսպանիա
ԿրթությունՍան Ֆեռնանդոյի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա
Ժանրերվեպ և պոեզիա
Գրական ուղղություններLas Sinsombrero?
ՊարգևներPremio de la Crítica Española? Իսպանական գրականության ազգային մրցանակ Q6084409? «Կերպարվեստի ոլորտում վաստակի համար» ոսկե մեդալ և Վալյադոլիդի համալսարանի պատվավոր դոկտոր[6]
ԱմուսինTimoteo Pérez Rubio?
Rosa Chacel Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Չասելը ծնվել է Վալյադոլիդում, լիբերալ ընտանիքում։ Մայրը եղել է ուսուցիչ և 1908 թվականին դստերն ուղարկել է ապրելու Մադրիդում տատիկի մոտ։ Վատառողջ լինելու պատճառով դպրոց չի գնացել և կրթվել է տանը։ 1909 թվականին մայրը դստերը ներառել է Մադրիդի արվեստի դպրոցի դասընթացներում, այնուհետև հաճախել է Escuela del Hogar y Profesional de la mujer, որտեղ նրա մոտ ձևավորվել են ֆեմինիստական հայացքներ։ 1915 թվականին տարվել է քանդակագործությամբ և ընդունվել է Սան Ֆեռնանդոյի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա, սակայն, շուտով կորցնելով հետաքրքրությունը վերոհիշյալ թեմայի հանդեպ, 1918 թվականին լքել է դպրոցը։

Չասելը հաճախ էր այցելում Cafe Granja del Henar և Մադրիդի Ateneo մասնավոր մշակութային ինստիտուտ։ Այս երկու վայրերը Իսպանիայի և եվրոպայից ժամանած գրողների սիրելի հավաքատեղիներն էին։ Այստեղ «Կանայք և նրանց հնարավորությունները» (“La mujer y sus posibilidades”) համաժողովում Չասելը հադես է եկել հակասական ճառով։ Այդ ժամանակաշրջանում ինչպես շատ երկրներում գերիշխում էր «մաչոյական» տեսակետը, և Չասելի ելույթը Մադրիդի հասարակության կողմից համարվեց անիմաստ։

Այնուամենայնիվ, Չասելն աջակցել է ֆեմինիզմին որպես ժամանակակից կանանց համար նորովի ապրելու ձև, և 1921 թվականին նա ամուսնացել է նկարիչ Տիմոտեո Պերես Ռուբիոյի հետ։ 1922 թվականին Պերեսը Իսպանական ակադեմիայի կողմից կրթաթոշակ է ստացել և զույգը բնակություն է հաստատել Հռոմում: Այդ նույն տարում Չասելը գրել է իր առաջին հոդվածը «Ուլտրա» ամսագրի համար։ 1927 թվականին նա ամուսնու հետ վերադարձել է Մադրիդ։

 
Ռոսա Չասելի կիսանդրին Վալյադոլիդի Կամպո Գրանդե զբոսայգում

1930 թվականին Չասելը գրել է իր առաջին վեպը՝ "Estacion, Ida y Vuelta" (Կայարան. ժամանում և վերադարձ)։ Նույն տարում Պերես Ռուբիո-Չասել զույգն երեխա է ունենում՝ Կառլոսը, և Ռոսա Չասելը իրեն նվիրում է երեխայի դաստիարակությանը։ 1933 թվականին՝ մոր մահից հետո, ուժերը վերականգնելու համար Չասելը վեց ամիս միայնակ ապրել է Բեռլինում: Երբ վերադարձել է Իսպանիա, սկսվել է Իսպանական քաղաքացիական պատերազմը, և Պերես Ռուբիոն անդամագրվել է հանրապետական բանակ։

Այս նոր քաղաքական խնդիրների պատճառով Չասելը հաճախ է հեռացել որդուց, ապրել Բարսելոնայում, Վալենսիայում, Փարիզում: Միևնույն ժամանակ նրա ամուսինը պատասխանատու է եղել Պրադո թանգարանից գանձերի երկրից դուրս բերման համար՝ պահպանելու նրանց պատերազմական ավերածությունից։ Պատերազմի ավարտից հետո ընտանիքը վերամիավորվել է և մեկնել Բրազիլիա, որտեղ նրանք ապրել են շուրջ երեք տասնամյակ, կարճ ժամանակահատված ապրելով Բուենոս Այրեսում:

 
Ռոսա Չասելի հուշարձանը Վալյադոլիդում

Որոշ ժամանակահատված Չասելն ապրել է հարաբերական անհայտության մեջ. հայտնի գրող, ով մի քանի տարի նոր ծրագրերով հանդես չի եկել։ Այս ամենը փոխվել է 1959 թվականին, երբ նա արժանացել է Գուգենհայմ կրթաթոշակի և մեկնել է Նյու Յորք, վերսկսել գրել։ Մինչև 1961 թվականն աշխատել է Նյու Յորքում։ Իսպանիա է վերադարձել, երբ իր հայրենի երկիրը գտնվել է անխռով սոցիալական վիճակում։ 1963 թվականի մայիսին վերադարձել է Բրազիլիա, որտեղ մնացել է մինչև 1970 թվականը։ 1973 թվականին երկրորդ անգամ է վերադարձել իր հայրենիք[7]:

1977 թվականին 56 տարեկան հասակում մահացել է Չասելի ամուսինը։ Չասելը, ով հաճախակի էր լինում Մադրիդում և Ռիո դե Ժանեյրոյում, որոշում է հաստատվել Իսպանիայում։ Վերսկսելով իր հին գործերը՝ նա գրում է նոր վեպեր։

Պարգևներ, մրցանակներԽմբագրել

1989 թվականին Վալյադոլիդի համալսարանի կողմից արժանանում է Honoris Causa դոկտորի կոչման։ Կյանքի վերջին տարիներին արժանացել է նաև մի շարք հեղինակավոր մրցանակների, այդ թվում մրցանակ Խուան Կառլոս թագավորի կողմից։ 1987 թվականին արժանացել է «Գրականության ազգային մրցանակի», 1990 թվականին՝ "Premio Castilla y Leon de las letras" (Գրականության Կաստիլյանա և Լեոն մրցանակ), որի հաղթողներն ընտրվում են թագավորի կողմից։

ՄահըԽմբագրել

Մահացել է Մադրիդում 1994 թվականի օգոստոսի 7-ին, 96 տարեկան հասակում։

ՀիշատակԽմբագրել

Իսպանական Iberia ավիաընկերության Airbus A340 ինքնաթիռն անվանվել է Ռոսա Չասելի պատվին։

«Ռոսա Չասել Airbus A340» հաճախ է թռչում Մադրիդի «Բարախաս միջազգային օդանավակայանից» դեպի Բուենոս Այրեսի «Էսեյսա միջազգային օդանավակայան» կամ Ռիո դե Ժանեյրո։

ՍտեղծագործություններԽմբագրել

ՎեպերԽմբագրել

  • Estación. Ida y vuelta,1930, Madrid, Ulises. 1974
  • Teresa,1941, Buenos Aires, Nuevo Romace. 2.ª edición: 1962
  • Memorias de Leticia Valle,1945, Buenos Aires, Emecé. 1971
  • La Sinrazón,1960, Buenos Aires, Losada. 2.ª edición: 1961
  • Barrio de Maravillas,1976, Barcelona, Seix Barral. 2.ª ed.: 1978
  • Novelas antes de tiempo,1981, Barcelona, Bruguera. 1985
  • Acrópolis,1984, Barcelona Seix Barral. 1994: Barcelona, Plaza&Janés (El Ave Fénix; 172/3).
  • Ciencias naturales,1988, Barcelona, Seix Barral. 1994: Barcelona, Plaza&Janés (El Ave Fénix; 172/7)

ՊատմվածքներԽմբագրել

  • Sobre el piélago, 1952, Buenos Aires, Imán. 1992
  • Ofrenda a una virgen loca, 1961, Méjico, Universidad de Veracruz.
  • Icada, Nevda, Diada, 1971, Barcelona, Seix Barral
  • Balaam y otros cuentos, 1989, Relatos infantiles, Barcelona, Mondadori. 1993
  • Narrativa Breve, 2003, edición de Carlos Pérez Chacel y Antonio piedra, Valladolid, Fundación Jorge Guillén (Obra Completa; 7).

ՊոեզիաԽմբագրել

  • A la orilla de un pozo, 1936, Madrid, Héroe. Prólogo de Juan Ramón Jiménez. 1985: Valencia, Editorial Pre-textos.
  • Versos prohibidos, 1978, Madrid, Caballo Griego para la Poesía.
  • Poesía (1931-1991), 1992, Barcelona, Tusquets.

Գրքեր և թերթերԽմբագրել

ԳրականությունԽմբագրել

  • Rodríguez-Fischer Ana, (Ana Rodríguez Fernández, Geboren) Introducción. En Chacel, Rosa, Barrio de Maravillas, Editorial Castalia, 1993, ISBiN 84-7039-667-6

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 FemBio: Банк данных о выдающихся женщинах, Frauerdatenbank
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Gran Enciclopèdia Catalana (կատ.)Grup Enciclopèdia Catalana, 1968.
  3. 3,0 3,1 Diccionario biográfico español (իսպ.)Real Academia de la Historia, 2011.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #118862308 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  6. http://www.uva.es/export/sites/uva/1.lauva/1.15.doctoreshonoriscausa/index.html
  7. Rosa Chacel (1898–1994)

Արտաքին հղումներԽմբագրել