1rightarrow blue.svgԱյս հոդվածը իսպանական Վալենսիա քաղաքի մասին է։ Այլ գործածությունների համար այցելեք Վալենսիա (այլ կիրառումներ)։

Վալենսիա (իսպաներեն՝ Valencia / València), Վալենսիա ինքնավար համայնքի մայրաքաղաքն է և Իսպանիայում երրորդ ամենամեծ քաղաքը Մադրիդից և Բարսելոնայից հետո, որը ունի մոտ 800.000 բնակիչ: Վալենսիան իր արվարձաններով ունի մոտ 1,5 միլիոն բնակիչ[2]: Վալենսիայի մետորապոլյան տարածքը նույնպես երրորդն է Իսպանիում, որտեղ ապրում են 1,7-ից 2,5 միլիոն մարդ: Վալենսիայի նավահանգիստը 5-րդն է իր զբաղվածությամբ Եվրոպայում և ամենազբաղվածը Միջերկրական ծովի ափին:

Քաաղք
Վալենսիա
Valencia / València
Դրոշ Զինանշան
Flag of the Land of Valencia (official).svg Escut de València.svg

Torres serrans calderona.jpg
Կոորդինատներ: 39°28′0″ հս․ լ. 0°22′30″ ամ. ե. / 39.46667° հս․. լ. 0.37500° ավ. ե. / 39.46667; 0.37500
ԵրկիրԻսպանիա Իսպանիա
Առաջին հիշատակումմ. թ. ա. 138
Մակերես134,65 կմ²
ԲԾՄ15 մ
Բնակչություն794 288 մարդ (2019)[1]
Խտություն6016,1 մարդ/կմ²
Ժամային գոտիUTC+1, ամառը UTC+2
Հեռախոսային կոդ+34 96
Փոստային ինդեքս46000-46026
Փոստային ինդեքսներ46000
Ավտոմոբիլային կոդV
Պաշտոնական կայքvalencia.es
##Վալենսիա (Իսպանիա)
Red pog.png

Վալենսիան հիմնադրվել է որպես հռոմեական գաղութ մ.թ.ա. 138 թվականին: Քաղաքը գտնվում է Տուրիա գետի ավազանին, Պիրենեյան թերակղզու արևելյան ափին: Այն Իսպանիայի մեծագուն պատմական կենտրոններից մեկն է, մոտ 169 հեկտար տարածքով[3], որը ներառում է հնադարյան հուշարձաններ, տեսարաններ, մշակութային վայրեր, որոնք Վալենսիան դարձնում են երկրի զբոսաշրջության կենտրոններից մեկը:

ՊատմությունԽմբագրել

Քաղաքը հիմնել են հռոմեացիները մ․թ․ա 138 թվականին։ Նախկինում այդտեղ կարթագենցիների և հույների բնակատեղիներ էին։

714 թվականին քաղաքը գրավում են մավրերը, և այն անցնում է Կորդովայի խալիֆայության տիրապետության տակ։

1094 թվականին Ռոդրիգո Դիազ դե Վիվարը՝ նույն ինքը Էլ Սիդը, կարողանում է ազատել Վալենսիան մավրերի տիրապետությունից և ղեկավարում է այն մինչև իր մահը (1099 թ․)։ Իր կառավարման տարիներին նա կարողանում է իսլամացված քաղաքը դարձնել Իսպանիայի ամենամեծ քրիստոնեական կենտրոններից մեկը։ Էլ Սիդի մահից հետո՝ 1099 թվականից մինչ 1102 թվականը քաղաքը ղեկավարում է նրա կինը, սակայն ի վերջո նա ստիպված է լինում թողնել քաղաքը մավրերին։ Վերջնականապես քաղաքն ազատագրվում է մավրերից 1238 թվականին։ Քաղաքից նահաջելու ընթացքում քրիստոնյաներն այրում են այն։

Միջնադարում այն Միջերկրական ծովի առևտրային ծաղկուն քաղաք էր։ 1936-1939 թվականների քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ քաղաքը եղել է հանրապետական կառավարության նստավայր, փաստորեն՝ Իսպանիայի ժամանակավոր մայրաքաղաք։

ՏնտեսությունԽմբագրել

Պատմական քաղաքը եղել է տեքստիլ արդյունաբերության և առևտրի կենտրոն։ Ժամանակակից փուլում Վալենսիայի արվարձաններում տեղակայված են բազմաթիվ ձեռնարկություններ, ինչպիսին է Ֆորդի գործարանը։ Քաղաքը համարվում է նաև զբոսաշրջության կենտրոն։

Քույր քաղաքներԽմբագրել

ԱյլԽմբագրել

1988 թվականին բացվեց մետրոպոլիտեն, որի կազմի մեջ են մտնում նաև տրամվայների գծերը։ 2006 թվականի հուլիսի 3–ին մետրոյում տեղի ունեցավ վթար, որի արդյունքում զոհվեց 41 մարդ։

ԺողովրդագրությունԽմբագրել

Ըստ Եվրոստատի տվյալների՝ Վալենսիայի վարչական կենտրոնում 134,65 կմ² տարածքի վրա ապրում է 809 267 մարդ, այսպես կոչված՝ Urban Zone-ում՝ 1 564 145 մարդ[4]: Քաղաքային ողջ համալիրն ունի 1 561 000 բնակիչ: Իսպանիայի զարգացման նախարարության տվյալների համաձայն՝ Gran Área Urbana-ում 628,81 կմ² տարածքի վրա բնակվում է 1 551 585 մարդ, ընդ որում՝ 2001-2011 թթ. բնակչության թվաքանակն ավելացել է 191 842-ով կամ 14,1%-ով[5]: Քաղաքային ամբողջ մեգապոլիսի բնակչության թիվը մոտավորապես 2 միլիոն է:

Վալենսիայի բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները (1787-2012)

ԿլիմաԽմբագրել

Ըստ Köppen climate classification|Köppen Csa-ի դասակարգման՝ Վալենսիան ունի միջերկրածովյան կլիմա[6]՝ կարճատև ու մեղմ ձմեռներով և շոգ ու չոր ամառներով[7][8]: Ձյան տեղումները խիստ հազվադեպ են. վերջինը եղել է 1960 թվականի հունվարի 11-ին, չնչին քանակությամբ[9]: Արևոտ ժամերի քանակը միջին տարեկան հաշվարկով 2.696 Է; Ծովի ջրի միջին ջերմությունը ձմռանը մոտավորապես 13.0°C է[10][11], ամռանը՝ շուրջ 24°C[11][12]: Համեմատական խոնավությունը միջին տարեկան կտրվածքով՝ 65%[13]:

Վալենսիա կենտրոն (Կաղապար:Cvt from sea, altitude: 11 m.a.s.l., 1981–2010, location)ի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Միջին բարձր °C (°F) 16.4
(61.5)
17.1
(62.8)
19.3
(66.7)
20.8
(69.4)
23.4
(74.1)
27.1
(80.8)
29.7
(85.5)
30.2
(86.4)
27.9
(82.2)
24.3
(75.7)
19.8
(67.6)
17.0
(62.6)
22.75
(72.94)
Միջին օրական °C (°F) 11.9
(53.4)
12.7
(54.9)
14.6
(58.3)
16.2
(61.2)
19.0
(66.2)
22.9
(73.2)
25.6
(78.1)
26.1
(79)
23.5
(74.3)
19.7
(67.5)
15.3
(59.5)
12.6
(54.7)
18.34
(65.02)
Միջին ցածր °C (°F) 7.1
(44.8)
7.8
(46)
9.7
(49.5)
11.5
(52.7)
14.6
(58.3)
18.6
(65.5)
21.5
(70.7)
21.9
(71.4)
19.1
(66.4)
15.2
(59.4)
10.8
(51.4)
8.1
(46.6)
13.82
(56.89)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 37
(1.46)
36
(1.42)
33
(1.3)
38
(1.5)
39
(1.54)
22
(0.87)
8
(0.31)
20
(0.79)
70
(2.76)
77
(3.03)
47
(1.85)
48
(1.89)
475
(18.7)
Միջ. տեղումների օրեր (≥ 1 mm) 4.4 3.9 3.6 4.8 4.3 2.6 1.1 2.4 5.0 5.0 4.3 4.8 46.3
Միջին ամսական արևային ժամ 171 171 215 234 259 276 315 288 235 202 167 155 2696
աղբյուր: Agencia Estatal de Meteorología[14]

ՊատկերասրահԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Instituto Nacional de Estadística III // Municipal Register of Spain 2019 // BOEAgencia Estatal Boletín Oficial del Estado, 2019. — Iss. 311. — P. 141278. — ISSN 0212-033X
  2. World Urban Areas – Demographia, May 2014
  3. «Districte 1. Ciutat Vella»։ Oficina d'Estadística. Ajuntament de València (Catalan, Spanish)։ 2008։ Վերցված է 16 February 2010 
  4. http://www.urbanaudit.org/help.aspx 
  5. Áreas urbanas +50, Ministerio de Fomento de España (pol. Ministerstwo Rozwoju).
  6. Agencia Estatal de Meteorología «Guía resumida del clima en España (1981-2010)» (իսպաներեն)։ Վերցված է 7 November 2016 
  7. Pérez Cueva Alejandro J. (1994)։ Conselleria de Vivienda, Obras Públicas y Vertebración del Territorio, ed.։ Atlas climático de la Comunidad Valenciana: 1961-1990 (1ª ed.)։ Valencia: Generalitat Valenciana։ էջ 205։ ISBN 84-482-0310-0։ OCLC 807093628 
  8. Kottek M., Grieser J., Beck C., Rudolf B., Rubel F. (10 July 2006)։ «World Map of the Köppen-Geiger climate classification updated»։ Meteorol. Z. 15 (3): 259–263։ doi:10.1127/0941-2948/2006/0130։ Վերցված է 22 April 2009 
  9. «Snow in Valencia»։ La Vanguardia 
  10. Dani (31 December 2011)։ «Temperatura Agua del Mar, Año 2012»։ Registro de Datos (իսպաներեն)։ Վերցված է 24 October 2015 
  11. 11,0 11,1 «Valencia Climate Guide»։ Weather2Travel.com։ Վերցված է 16 June 2012 
  12. Rivera Antonio (18 July 2010)։ «Temperatura del agua del mar»։ Las Provincias (իսպաներեն) (Vocento)։ Վերցված է 24 October 2015 
  13. «Valores climatológicos normales. València»։ Agencia Estatal de Meteorología (իսպաներեն)։ Վերցված է 4 April 2019 
  14. «Valores climatológicos extremos»։ Agencia Estatal de Meteorología (իսպաներեն)։ Վերցված է 4 April 2019 
  15. EFE (22 October 2014)։ «La segunda pinacoteca de España cumple 175 años y mira al siglo XXI»։ El Mundo (Unidad Editorial Información General S.L.U.)։ Վերցված է 4 April 2019 
  16. Vázquez Cristina (12 January 2017)։ «El San Pío V, segunda pinacoteca de España, culmina su ampliación»։ El País (Prisa)։ Վերցված է 4 April 2019