Նայիմ Ֆրաշերի

ալբանացի գրող
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Ֆրաշերի

Նայիմ Ֆրաշերի (ալբ․՝ Naim Frashëri, մայիսի 25, 1846(1846-05-25)[1][2], Ֆրաշեր, Ioannina Eyalet, Օսմանյան կայսրություն - հոկտեմբերի 20, 1900(1900-10-20)[1][2], Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն[3]), ալբանացի բանաստեղծ ու արձակագիր, ալբանական վերածննդի վաստակավոր գործիչ։ Ճանաչված է որպես Ալբանիայի ժողովրդական բանաստեղծ[4]։

Նայիմ Ֆրաշերի
Naim Frashëri
Ծնվել էմայիսի 25, 1846(1846-05-25)[1][2]
ԾննդավայրՖրաշեր, Ioannina Eyalet, Օսմանյան կայսրություն
Վախճանվել էհոկտեմբերի 20, 1900(1900-10-20)[1][2] (54 տարեկան)
Վախճանի վայրՍտամբուլ, Օսմանյան կայսրություն[3]
ԳերեզմանՖրաշեր
Գրական անունD. Keto
Մասնագիտությունբանաստեղծ, գրող, թարգմանիչ, լրագրող, քաղաքական գործիչ և պատմաբան
Լեզուհունարեն, ալբաներեն, պարսկերեն և թուրքերեն
Քաղաքացիություն Օսմանյան կայսրություն
ԿրթությունTeqe of Frashër? և Զոսիմայա դպրոց
Ստեղծագործական շրջան1881-1923
Ժանրերքնարերգություն
Գրական շարժումներՌոմանտիզմ, սուֆիական գրականություն
Ուշագրավ աշխատանքներ«Սկանբերգի պատմություն» և «Կերբելա»
ԱզգականներMidhat Frashëri? և Ali Sami Yen?
Изображение автографа
 Naim Frashëri Վիքիպահեստում

Կենսագրություն խմբագրել

 

Նայիմ Ֆրաշերին ծնվել է Ալբանիայի հարավում գտնվող Ֆրաշերի գյուղում։ Տասը տարեկանից նա գրում էր բանաստեղծություններ։ 1865 թվականին ընտանիքով տեղափոխվում է Յանինա, որտեղ ընդունվում է հունական ուսումնարան։ Այնտեղ դասավանդումն իրականացվում էր ֆրանսիական լուսավորական գաղափարներով[5]։ Այստեղ նա սովորում է նաև գրել պարսկերեն բանաստեղծություններ (առաջին անգամ հրատարակվել են Ստամբուլում՝ 1885 թվականին)։ Ուսումնարանում նա սովորում է հունարեն, ֆրանսերեն, իտալերեն[6]։ Հայրենիք վերադարձել է եղբոր՝ Աբդուլ Ֆրաշերիի հետ, մասնակցել է Պրիզրենի լիգայի պատերազմում, Օսմանյան կառավարության օժանդակությամբ ստեղծված ալբանական ժողովրդական կազմակերպության կազմում։ Վերջինս հետագայում հակամարտության մեջ է մտնում Ստամբուլի իշխանությունների հետ։ Այն ավարտվում է կազմակերպության սատարողների ձերբակալությամբ։

1882 թվականին Նայիմ Ֆրաշերին լքում է Ալբանիան և հեռանում Թուրքիա, որտեղ Օսմանյան կայսրության կառավարության անդամություն է ստանում։ Սակայն նա չի դադարում աշխուժորեն մասնակցել ալբան ժողովրդի հասարարակական-քաղաքական և մշակութային կյանքին։

Ֆրաշերին հրատարակում է գրքեր, սակայն դրանցում որպես հեղինակ նշվում է կեղծանվամբ[6]։ Նայիմ Ֆրաշերին գրել է հունարեն հայրենասիրական բանաստեղծություն՝ «Ալբանների իրական ցանկությունը», մասնակցություն է ունեցել ալբանական ազգային դպրոցների բացմանը։ Հեղինակել է դասագրքեր, այբբենարաններ, ընթերցանության ձեռնարկներ[7], թարգմանել Հոմերոսի «Իլիականը»[8], Ժան դը Լաֆոնտենի առակները, գրել է հոդվածներ դիդակտիկայի և իսլամական պրակտիկայի մասին։

1898 թվականին հրատարակվում են Նայիմ Ֆրաշերիի ամենահայտնի բանաստեղծությունները՝ «Սկանբերգի պատմություն» և «Կերբելա»։ ԽՍՀՄ տարիներին բազմացվել և տարածվել են դրանց ռուսերեն թարգմանությունները՝ Էմիլիա Ալեքսանդրովայի, Դավիդ Սամոյլովի և Տատյանա Սկորիկովայի կողմից[9]։

Ստեղծագործություններ խմբագրել

Նայիմ Ֆրաշերին գրել է քսաներկու մեծ աշխատություններ՝ թուրքերեն, հունարեն, ալբաներեն, պարսկերեն լեզուներով։ Առաջին շրջանի հայրենասիրական բանաստեղծությունների վրա զգալի ազդեցություն է թողել պարսից, ինչպես նաև՝ ֆրանսիական գրականությունը։ Մինչդեռ իր ամբողջ ստեղծագործական ճանապարհը զուգակցվում էր սուֆիական պանթեիզմով, որը հաստատում էր Աստծո գոյությունը, աստվածային եղեկությունն ու ներկայությունը կենդանի ու անկենդան բնության մեջ։

 
  • Kavâid-i farisiyye dar tarz-i nevîn (հայ. Պարսկերենի քերականություն), Ստամբուլ, 1871
  • Ihtiraat ve kessfiyyat (հայ. Изобретения и открытия), Ստամբուլ, 1881
  • Fusuli erbea (հայ. Տարվա եղանակներ), Ստամբուլ, 1884
  • Tahayyülat (հայ. Հույսեր), Ստամբուլ, 1884
  • Bagëti e Bujqësi (հայ. Նախիրներ և հացահատիկ), Բուխարեստ, 1886
  • E këndimit çunavet (հայ. Տղաների ընթերցանության ցանկ), Բուխարեստ, 1886
  • Istori e përgjithshme për mësonjëtoret të para (հայ. Առաջին կուրսի ընդհանուր պատմություն), Բուխարեստ, 1886
  • Vjersha për mësonjëtoret të para (հայ. Առաջին պոեզիա), Բուխարեստ, 1886
  • Dituritë për mësonjëtoret të para (հայ. Առաջին կուրսի ընդհանուր գիտելիքներ), Բուխարեստ, 1886
  • O alithis pothos ton Skypetaron (հայ. Ալբանների իրական ցանկություն), Բուխարեստ, 1886
  • Luletë e Verësë (հայ. Ամռան գույներ), Բուխարեստ, 1890
  • Mësime (հայ. Պարապմունքներ), Բուխարեստ, 1894
  • Parajsa dhe fjala fluturake (հայ. Դրախտ և թռչող աշխարհ), Բուխարեստ, 1894
  • Gjithësia (հայ. Տիեզերք), Բուխարեստ, 1895
  • Fletore e bektashinjët (հայ. Բեքթաշի գրառումներ), Բուխարեստ, 1895
  • O eros (հայ. Սեր), Ստամբուլ, 1895
  • Iliadh' e Omirit (հայ. Հոմերոսի Իլիական), Բուխարեստ, 1896
  • Istori e Skënderbeut (հայ. Սկանդերբեգի պատմություն), Բուխարեստ, 1898
  • Qerbelaja (հայ. Կերբելա), Բուխարեստ, 1898
  • Istori e Shqipërisë (հայ. Ալբանիայի պատմություն), Սոֆիա, 1899
  • Shqipëria (հայ. Ալբանիա), Սոֆիա, 1902

Տես նաև խմբագրել

Ծանոթագրություններ խմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Gran Enciclopèdia Catalana (կատ.)Grup Enciclopèdia, 1968.
  3. 3,0 3,1 3,2 Фрашери Наим // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  4. «Who popular». Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ հունվարի 7-ին. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 20-ին.
  5. Նայիմ Ֆրաշերի, կենսագրություն(ռուսերեն)
  6. 6,0 6,1 Նայիմ Ֆրաշերի, կենսագրություն Արխիվացված 2012-02-02 Wayback Machine (անգլերեն)
  7. Европейская поэзия девятнадцатого века; Библиотека Всемирной Литературы, серия вторая, том 85. — М։ Художественная литература, 1977. — 928 с.
  8. studymode.com - Naim Frasheri
  9. «Московская Городская Организация Союза Писателей России». Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ սեպտեմբերի 12-ին. Վերցված է 2015 թ․ մարտի 20-ին. {{cite web}}: More than one of |archivedate= and |archive-date= specified (օգնություն); More than one of |archiveurl= and |archive-url= specified (օգնություն)

Գրականություն խմբագրել

  • Европейская поэзия девятнадцатого века; Библиотека Всемирной Литературы, серия вторая, том 85. — Москва։ Художественная литература, 1977. — С. 928.

Արտաքին հղումներ խմբագրել

 Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Նայիմ Ֆրաշերի» հոդվածին։