Բացել գլխավոր ցանկը
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Մեխիկո (այլ կիրառումներ)

Մեխիկո (իսպ.՝ Ciudad de México, թարգմանաբար՝«Մեքսիկայի քաղաքը»), Մեքսիկայի մայրաքաղաքը, երկրի քաղաքական, տնտեսական, արդյունաբերական և մշակութային կենտրոն։ Տոկիոյից (Մեծ Տոկիո) և Սեուլից հետո բնակվածությամբ երրորդ ագլոմերացիան է աշխարհում։ Ըստ ՄԱԿ-ի WUP2003 հաշվետվության տվյալների՝ Մեխիկոյում ապրում է 8.721.000 մարդ։ Բնակչության մեծ մասը քրիստոնյա է։ Հյուսիսային Ամերիկայի ամենախիտ բնակեցված քաղաքն է[1], զույգ Ամերիկաների մշակութային և ֆինանսական կարևորագույն կենտրոններից մեկը[2]: Կառուցվել է Մեքսիկայի կենտրոնական մասում գտնվող սարահարթի հովտում՝ ծովի մակերևույթից 2240 մետր բարձրության վրա: Կազմված է 16 շրջաններից:

Քաղաք
Մեխիկո
իսպ.՝ Ciudad de México
Դրոշ Զինանշան
Flag of Mexico City.svg Coat of arms of Mexican Federal District.svg

Mexico City-12.jpg
Կոորդինատներ: 19°25′10″ հս․ լ. 99°8′44″ ամ. ե. / 19.41944° հս․. լ. 99.14556° ավ. ե. / 19.41944; 99.14556
ԵրկիրՄեքսիկա Մեքսիկա
Ներքին բաժանումÁlvaro Obregón, Azcapotzalco, Tláhuac, Milpa Alta, Miguel Hidalgo, Magdalena Contreras, Iztapalapa, Iztacalco, Gustavo A. Madero, Cuajimalpa, Սոչիմիլկո, Venustiano Carranza և Tlalpan
Հիմնադրված է1325 թ.
Այլ անվանումներՏենոչտիտլան
Մակերես1485 կմ²
ԲԾՄ2240 մ
Բնակչություն8 721 000 մարդ (2009)
Խտություն5 873 մարդ/կմ²
Ագլոմերացիա24 163 226
Ժամային գոտիUTC-6, ամառը UTC-5
Հեռախոսային կոդ(+52) 55
Փոստային ինդեքսներ01000 և 16999
Պաշտոնական կայքdf.gob.mx
##Մեխիկո (Մեքսիկա)
Red pog.png
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի դրոշը ՅՈւՆԵՍԿՕՀամաշխարհային ժառանգություն ,
օբյեկտ № 412
ռուս..անգլ..ֆր.

2009 թվականին քաղաքի բնակչության թիվը կազմել է մոտավորապես 8.84 միլիոն մարդ[3], զբաղեցրած տարածքը՝ 1485 քառակուսի կիլոմետր[4]: Համաձայն վերջին տվյալների, որոնք արժանացել են ինչպես նահանգային, այնպես էլ դաշնային կառավարությունների հավանությանը, Մեծ Մեխիկոյի բնակչության թիվը հասել է 21.3 միլիոնի, այն ճանաչվել է արևմտյան կիսագնդի ամենամեծ մետրոպոլիան, իսպանախոս ամենախոշոր քաղաքը, իր մեծությամբ աշխարհի տասնմեկերորդ ագլոմերացիան (2017 թ.)[5]:

2011 թվականին Մեծ Մեխիկոյում ստեղծվել է 411 միլիարդ ամերիկյան դոլարին համարժեք համախառն ներքին արդյունք: Քաղաքն այդ ցուցանիշով ճանաչվել է աշխարհի ամենաարդյունաբեր վայրերից մեկը[6]: Այստեղ է ստեղծվում ամբողջ Մեքսիկայի ՀՆԱ-ի 15.8%-ը[7]: Եթե Մեծ Մեխիկոն դիտարկվեր որպես անկախ պետություն, ապա 2013 թ. իր տնտեսությամբ հինգերորդը կլիներ ամբողջ Լատինական Ամերիկայում՝ հնգապատիկ գերազանցելով Կոստա Ռիկային և հավասար դուրս գալով Պերուի հետ[8]:

Մեխիկոն զույգ Ամերիկաներում ամենահին մայրաքաղաքներից մեկն է և Էկվադորի մայրաքաղաք Կիոտոյի հետ միասին համարվում է այն երկու մայրաքաղաքներից մեկը, որ հիմնվել է Ամերիկայի բնիկների կողմից: Ացտեկներն այն հիմնադրել են 1325 թվականին, Տեքսկոկո լճի կղզում և անվանել Տենոչտիտլան: 1521 թվականին, տևական պաշարումից հետո նվաճվելով իսպանացիների կողմից, այն գրեթե հիմնովին ավերվել է և ապա վերակառուցվել իսպանական գաղութային քաղաքներին հատուկ ոճով ու չափանիշներով: 1524 թվականին հաստատվել է Մեխիկո Տենոչտիտլան անվանումով բնակավայրի քաղաքապետարանը[9], իսկ 1585 թվականին քաղաքը պաշտոնապես անվանվել է Ciudad de México (Mexico City).[9]: Այն եղել է իսպանական գաղութային կայսրության մեծագույն մասի քաղաքական, վարչական, ֆինանսական կենտրոնը[10]: Իսպանիայից անկախանալու նպատակով մղած կռիվը հաղթական ավարտի հասցնելով՝ 1824 թվականին այստեղ ստեղծել են դաշնային մարզ:

Քաղաքի բնակիչները քաղաքական ավելի մեծ ինքնավարության համար տարիներ շարունակ պայքարելուց հետո 1997 թվականին վերջապես իրավունք են ստացել ընտրելու Մեխիկոյի կառավարության ղեկավար և Մեխիկոյի օրենսդիր ժողով: Այդ ժամանակից սկսած՝ վերոնշյալ երկու ղեկավար մարմիններում էլ իշխանական լծակներին տիրում է ձախաթևյան Ժողովրդավարական հեղափոխություն կուսակցությունը[11]:

2016 թվականի հունվարի 29-ին քաղաքը՝ որպես վարչական միավոր, դադարել է համարվել «դաշնային մարզ» (իսպաներեն՝ Distrito Federal կամ D.F.) և այժմ պաշտոնապես անվանվում է "Ciudad de México" (կամ՝ "CDMX").[12]: Mexico City-ն վարչատարածքային տեսակետից ներկայումս գտնվում է անցումային փուլում և մոտ ժամանակներս կդառնա երկրի 32-րդ դաշնային միավորը՝ ստանալով գրեթե պետությանը համարժեք ինքնավարություն[12][13]:

ԳրականությունԽմբագրել

  • Acosta Ochoa, Guillermo (2007): "Las ocupaciones precerámicas de la Cuenca de México. Del poblamiento a las primeras sociedades agrícolas", en Arqueoweb No. 8 (2), consultada el 22 de marzo de 2007.
  • Álvarez Arredondo, Ricardo A (2002): Historia de las formas de gobierno de la Ciudad de México. Grupo Parlamentario del Partido de la Revolución Democrática: Cámara de Diputados, LVIII Legislatura: Congreso de la Unión. México, D. F.
  • Bernal, Rafael (1994): Mestizaje y criollismo en la literatura de la Nueva España del siglo XVI. Banco de México.
  • Garibay K., Ángel María (1992) [1950]: Poesía indígena de la Altiplanicie. Universidad Nacional Autónoma de México.
  • Garza, Gustavo (2000): La Ciudad de México en el fin del segundo milenio. El Colegio de México, Centro de Estudios Demográficos y de Desarrollo Urbano. ISBN 968-12-0996-6, 9789681209964
  • Instituto Nacional de Geografía, Estadística e Informática (2006): Distrito Federal. Anuario estadístico. INEGI, Aguascalientes. ISBN 0188-8544
  • Mathieu, Dominique (2004): "¿Qué significó la democratización en la gestión urbana?" En: Rodríguez Kuri, Ariel y Sergio Tamayo Flores Alatorre (coord.): Los primeros cien años. Los próximos cien.... Universidad Autónoma Metropolitana. pp. 173–188.
  • Organización de las Naciones Unidas (Naciones Unidas, 2003): World urbanization prospects. The 2003 revision (en inglés), en el sitio en internet de la ONU, consultado el 22 de marzo de 2007.
  • Partida Bush |nombre=Virgilio |apellido2=Anzaldo Gómes |nombre2=Carlos |título=Escenarios demográficos y urbanos de la zona metropolitana de la Ciudad de México |url=http://www.conapo.gob.mx/publicaciones/Otras/zmcm/00.pdf |fechaacceso=14 de mayo de 2010 |año=1998 |editorial=Conapo |isbn=970-628-300-5 |urlarchivo=https://web.archive.org/web/20100216005450/http://www.conapo.gob.mx/publicaciones/Otras/zmcm/00.pdf |fechaarchivo=16 de febrero de 2010 }}
  • Paz, Octavio (2003): El laberinto de la soledad, Cátedra, Barcelona.
  • Terrazas, Óscar (2004): "La centralidad metropolitana en la Ciudad de México." En: Rodríguez Kuri, Ariel y Sergio Tamayo Flores Alatorre (coord.): op. cit. pp. 235-266.
  • Ward, Peter M (2004): "Gobierno y democracia en el Distrito Federal: Cárdenas, el PRD y el huevo del párroco." En: Rodríguez Kuri, Ariel y Sergio Tamayo Flores Alatorre (coord.): op. cit. pp. 189-234.
  • Zolov, Eric (2004): "Notas sobre la capital en su contribución hegemónica". En: Rodríguez Kuri, Ariel y Sergio Tamayo Flores Alatorre (coord.): op. cit. pp. 111–126.
 
Մեխիկոյի տեսարժան վայրերից մի քանիսը

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. «Artículo 44»։ Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos։ Վերցված է May 14, 2010 
  2. Foreign Policy (2008)։ «The 2008 Global Cities Index»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից January 10, 2010-ին։ Վերցված է December 27, 2009 
  3. National Population Council։ «Mexico City Metropolitan Area»։ Government of the State of Mexico։ Արխիվացված օրիգինալից-ից July 22, 2011-ին։ Վերցված է December 27, 2009 
  4. Brian W. Blouet, Olwyn M. Blouet. OECD Reviews of Regional Innovation OECD Reviews of Regional Innovation: 15 Mexican States 2009. OECD Publishing, 2009. p. 418 (p. 299). 978-92-64-06012-8.
  5. United Nations (2007)։ «World Urbanization Prospects»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից July 31, 2007-ին։ Վերցված է December 27, 2009 
  6. Global MetroMonitor | Brookings Institution Archived June 4, 2013, at WebCite. Brookings.edu. Retrieved on April 12, 2014.
  7. «Mexico City GDP as compared with national GDP»։ Արխիվացված օրիգինալից-ից April 26, 2010-ին։ Վերցված է August 19, 2010 
  8. Parish Flannery Nathaniel։ «Mexico City Is Focusing On Tech Sector Development»։ Forbes։ Վերցված է December 27, 2013 
  9. 9,0 9,1 Government of the Federal District։ «History of Mexico City» (իսպաներեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից December 19, 2009-ին։ Վերցված է December 27, 2009 
  10. United Nations։ «Mexico City, Mexico» (իսպաներեն)։ Արխիվացված օրիգինալից-ից May 2, 2010-ին։ Վերցված է December 27, 2009 
  11. Daniel C. Schechter, Josephine Quintero. Lonely Planet Mexico City, City Guide [With Pullout Map]. Third Edition. Lonely Planet, 2008. p. 288 (pp. 20–21). 978-1-74059-182-9.
  12. 12,0 12,1 «Federal District is now officially Mexico City: The change brings more autonomy for the country's capital»։ Mexico News Daily։ January 30, 2016։ Վերցված է July 11, 2017 
  13. El Diario de México։ «La Ciudad de México no será estado, sino entidad federal autónoma» (իսպաներեն)։ Վերցված է February 29, 2016 

Արտաքին հղումներԽմբագրել