Ղասեմ Սոլեյմանի (պարս․՝ قاسم سلیمانی, մարտի 11, 1957(1957-03-11)[1], Քանաթ-է Մալեք, Քերմանի նահանգ, Իրան - հունվարի 3, 2020(2020-01-03)[2][3], Baghdad International Airport, Բաղդադ, Իրաք[2][4]), իրանցի ռազմական գործիչ, գեներալ մայոր, Իրանի իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հատուկ նշանակության ուժերի հրամանատար, Իրանի սահմաններից դուրս ռազմական գաղտնի գործողությունների մասնակից[5]։ «Ղոդս» հատուկ ստորաբաժանումը Սոլեյմանիի ղեկավարությամբ ռազմական աջակցություն է ցուցաբերել Պաղեստինի և Լիբանանի Համաս և Հեզբոլլահ իսլամական կուսակցություններին, ամերիկյան զորքերն Իրաքից դուրս բերելուց հետո կարևոր դեր է խաղացել քաղաքական իրավիճակի կազմավորման գործում։ 2012 թվականից սկսած Սոլեյմանին օգնել է Բաշշար ալ-Ասադի կառավարությանը՝ ազատագրել ռազմավարական քաղաքներն ու տարածքները ապստամբ գրոհայիններից: 2014-2015 թվականներին աջակցել է Իրաքի կառավարությանը՝ «Իսլամական պետության» ահաբեկիչների դեմ պայքարում[6][7]։

Ղասեմ Սոլեյմանի
պարս․՝ قاسم سُلیمانی
Qasem Soleimani with Zolfaghar Order (cropped).jpg
մարտի 11, 1957(1957-03-11)[1] - հունվարի 3, 2020(2020-01-03)[2][3] (62 տարեկանում)
ԾննդավայրՔանաթ-է Մալեք, Քերմանի նահանգ, Իրան
Մահվան վայրBaghdad International Airport, Բաղդադ, Իրաք[2][4]
ԳերեզմանՔերման
ՔաղաքացիությունԻրան
ԶորատեսակԻսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուս
Կոչումգեներալ-լեյտենանտ
Հրամանատարն էրՔուդս ուժեր և 41st Tharallah Division?
Մարտեր/
պատերազմներ
Իրանա-իրաքյան պատերազմ, 1979 Kurdish rebellion in Iran?, KDPI insurgency?, Iraqi Civil War (2014–2017)?, Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմ, Երկրորդ լիբանանյան պատերազմ, Հարավ-լիբանանյան հակամարտություն, Աֆղանական պատերազմ և Iran–Israel proxy conflict?
ՊարգևներՀաղթանակի շքանշան, Զուլֆիկարի շքանշան և Hero of the Republic?

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ղասեմ Սոլեյմանին ծնվել է 1957 թվականին, աղքատ գյուղացու ընտանիքում[8]։ Շահի բարեփոխումների հիման վրա հայրը ստացել է հողատարածք։ Տարրական դպրոցի 5 դասարան ավարտելուց հետո 13-ամյա Ղասեմն իր ազգակիցների հետ աշխատանքի է անցել Քերմանի նահանգում՝ Խաջու փողոցի վրա գտնվող դպրոցի շինարարական հրապարակում՝ որպես բանվոր։ Սոլեյմանիի խոսքերով՝ նրանց վճարել են օրական երկու թուման։ Պարտքերը մարելուց հետո աշխատանքի է անցել տեղի ջրամաքրման դեպարտամենտում, որոշ ժամանակ անց դարձել է ինժեների օգնական[9]։

Երիտասարդ Սոլեյմանին 1979 թվականի իսլամական հեղափոխության գաղափարախոսության կողմնակից էր և առաջին օրերից անդամագրվել է Իսլամական հեղափոխության կորպուսի շարքերում, որը հետագայում վերափոխվել է էլիտար ստորաբաժանման և ենթարկվել է միայն Իրանի բարձրագույն իշխանության ներկայացուցչին՝ Ալի Խամենեիին։ Անցնելով 45-օրյա ցերեկային կուրս, որոնք կազմակերպվել էին նոր մարտիկների համար՝ Սոլեյմանին սկսեց իրականացնել ոչ ռազմական Նրան վստահված էր ապահովել Կերման նահանգի անխափան ջրամատակարարումը։

1980 թվականին ձեռք է բերել առաջին ռազմական փորձը՝ քուրդ անջատողականների դեմ ճնշում իրականացնելիս, չնայած այնտեղ նա նշանակալի դեր չի խաղացել։

 
Ղասեմ Սոլեյմանին նամազի ժամանակ

Իրան-իրաքյան պատերազմԽմբագրել

Երբ 1980 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Սադդամ Հուսեյնը ներխուժեց Իրան, Ղասեմ Սոլեյմանին Իսլամական հեղափոխության կորպուսի լեյտենանտ էր։ Մարտական գործողությունների սկզբում նա աչքի ընկավ՝ ի շնորհիվ հակառակորդի թիկունքում իրականացրած խիզախ հետախուզական աշխատանքների։ 30 տարեկանում նա ստանձնել է «Թարալախ» 41-րդ դիվիզիայի հրամանատարությունը (41st Tharallah Division)։

ԾառայությունԽմբագրել

1999 թվականին Թեհրանում ուսանողական հուզումները ճնշելուց հետո նա այն 24 սպաներից մեկն էր, որոնք Իրանի նախագահին՝ Մոհամմադ Խաթամիին նամակ են գրել, որով իրենց մտահոգությունն են հայտնել կատարվածի առթիվ և դժգոհել են, որ ճնշումներին ներգրավվել է նաև բանակը[10]։

1990-ական թվականներին ղեկավարել է Իսլամական հեղափոխության ստորաբաժանումները՝ Իրանի հարավարևմտյան շրջանում՝ Կերման քաղաքում։ Այդ շրջանով մինչև աֆղանական սահմանն անցնում էր թմրավաճառության ուղին՝ մինչև Թուրքիա, այնուհետ՝ դեպի Եվրոպա։ Սուլեյմանիի զինվորական փորձը օգնել է նրան՝ հաջող պայքար մղել թմրավաճառների դեմ։

2000 թվականին նշանակվել է հատուկ ստորաբաժանման՝ ««Ղոդս»» ստորաբաժանման հրամանատար։

Համարվել է Իսլամական հեղափոխության կորպուսի հրամանատարի հավանական իրավահաջորդը, երբ 2007 թվականին գեներալ Յախյա Ռախիմ Սաֆավին թողել է պաշտոնը։

2008 թվականին գլխավորել է իրանցի քննիչների խումբը, որոնք պետք է պարզեին լիբանանյան շիա իսլամական Հեզբոլլահ իսլամական կուսակցության ղեկավար Իմադա Ֆեյեզա Մուգնիի մահվան հանգամանքները։

2015 թվականի նոյեմբերի 24-ին հանդիսացել է ռուս օդաչու Կոստանտին Մուրախտինի փրկարարաորոնողական աշխատանքների կազմակերպիչն ու ղեկավարը, որը Սիրիայում ոչնչացված ռուսական Սու-24 օդանավի օդաչուն էր[11][12][13]։

ՍիրիաԽմբագրել

2011 թվականի Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի սկսվելուց հետո Ղասեմ Սոլեյմանիի հրամանով իրաքյան աշխարհազորային ստորաբաժանումները պաշտպանել են Բաշշար ալ-Ասադի կառավարությունը։ Կա վարկած, որ 2015 թվականի Սոլեյմանին եղել է Մոսկվայում և համոզել Վլադիմիր Պուտինին Սիրիայում ապստամբների վրա գրոհ իրականացնել[14][15][16]։

ՊատժամիջոցներԽմբագրել

Ղասեմ Սոլեյմանիի անունն ընդգրկվել է ՄԱԿ-ի՝ Իրանի 15 բարձրաստիճան զինվորականների և քաղաքական գործիչների «սև ցուցակում», որոնք կասկածվում են Իրանի միջուկային և հրթիռային ծրագրի մշակման գործում[17]։

ԳնահատականներԽմբագրել

Իրանում Սոլեյմանին համարվում է ազգային հերոս, նրա մասին նկարահանվել է ֆիլմեր, գրվել երգեր։ Քաղաքական գործիչների շրջանում նա համարվում է հատուկ օպերացիաների մշակման հաջողված մասնագետ, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքում լայն գործակալական ցանցի ստեղծող[18]։ Ջոն Մագուայերի կարծիքով Սուլեյմանին հանդիսանում է Մերձավոր Արևելքի ամենահեղինակավոր և հզոր կերպարը, չնայած այն բանին, որ նրա մասին ոչ ոք ոչինչ չի լսել[19]։

ՍպանությունԽմբագրել

2020 թվականի հունվարի 3-ին ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերը հրթիռային հարված է հասցրել Բաղդադի օդանավակայանի ուղղությամբ, ինչի հետևանքով զոհվել է Ղասեմ Սոլեյմանին և Իրաքի շիա իսլամական աշխարհազորային մի քանի առաջնորդ։ Պենտագոնի տեղեկությամբ, հարձակման հրամանն արձակել է անձամբ երկրի նախագահ Դոնալդ Թրամփը: Ղասեմ Սոլեյմանիի վրա հրթիռային հարված հասցրել են դեկտեմբերի 31-ին Բաղդադում ԱՄՆ-ի դեսպանությունում ցուցարարների ներխուժումից հետո: Պենտագոնում պնդում են, որ դեսպանության վրա հարձակման հրամանն արձակել է գեներալ Ղասեմ Սոլեյմանինը: Նյու Յորք Թայմս թերթը հայտնել է, որ Ղասեմ Սոլեյմանիի ավտոմեքենան ոչնչացվել է անօդաչու թռչող սարքից արձակված հրթիռներով[20][21]։ Ղասեմ Սոլեյմանիի ինքնությունը հնարավոր է եղել պարզել միայն մատանու միջոցով[22]։

Սոլեյմանիի սպանությունից հետո Իրանի հոգևոր առաջնորդ Ալի Խամենեին «Ղոդս» ստորաբաժանման նոր հրամանատար է նշանակել Ղասեմ Սոլեյմանիի տեղակալ, բրիգադային գեներալ Էսմայիլ Ղաանիին[23]։

Միջազգային արձագանքԽմբագրել

Ըստ միջազգային վերլուծաբանների՝ Ղասեմ Սոլեյմանիի սպանությունը, որը միջազգային լայն արձագանք է ստացել, կարող է սրել ԱՄՆ-ի և Իրանի հարաբերությունները[24][25]։

ԻրանԽմբագրել

Իրանի արտաքին գործերի նախարար Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆը Ղասեմ Սոլեյմանիի սպանությունը ԱՄՆ-ի կողմից միջազգային ահաբեկչական ակտ է որակել։ Նա նաև նշել է, որ հետագա իրադարձությունների զարգացման ամբողջ պատասխանատվություն կկրի Միացյալ Նահանգները[26][27]։

Իրանի հոգևոր առաջնորդ Ալի Խամենեին երկրում հայտարարել է եռօրյա սուգ և խոստացել վրեժխնդիր լինել Ղասեմ Սոլեյմանիի սպանության համար[24]։ Առաջնորդը նշել է նաև, որ դաժան վրեժ է սպասվում նրանց, ում ձեռքերին մնացել է Սոլեյմանիի արյունը[28][29][30]։

Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանին արձագանքել է սպանությանը և խոստացել, որ Իրանը վրեժխնդրի կլինի գեներալի սպանության համար[31]։

ԱՄՆԽմբագրել

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը պաշտոնական ոչ մի հայտարարություն չի տարածել, սակայն թվիթերյան իր միկրոբլագում տարածել է ԱՄՆ դրոշը[32][33]։

ԱՄՆ նախկին փոխնախագահ «Ջո» Բայդեն նշել է, որ ոչ մի ամերիկացի չի սգալու Սոլեյմանիի մահը, նա արժանի էր պատասխանատվության ենթարկվելու ամերիկյան զորքերի և տարածաշրջանում հազարավոր անմեղների դեմ հանցագործության համար։ Նա աջակցել է ահաբեկչությանը և սերմանել քաոս[34]։

ԱՄՆ պետքարտուղար Մայք Պոմպեոն Թվիթերում գրել է, որ իրաքցիները ազատության համար պարում են փողոցներում և շնորհակալ են, որ գեներալ Սոլեյմանին այլևս չկա[35][36][37]։

Հանրապետական սենատոր Լինդսի Գրեմը հաստատել է գեներալի սպանությունը և ավելացրել, որ նախագահ Թրամփը ագրեսիայի դեմ վճռակակ գործողություն է իրականացրել[38][39]։

ԱՄՆ նախագահի թեկնածու, դեմոկրատ Բեռնի Սանդերսը կատարվածը որակավորել է սպանություն՝ անվանելով այն «վտանգավոր գործուղություն», որը բերում է ևս մեկ աղետալի պատերազմ Մերձավոր Արևելքում[40][41]։

ԻսրայելԽմբագրել

Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուի գրասենյակը նշել է, որ վարչապետը դադարեցրել է Հունաստան այցն ու հետ է վերադառնում ՝ հետևելու ընթացող գործուղություններին[42]:

«Yesh Atid» կուսակցության առաջնորդ Յաիր Լապիդը ողջունել է Սոլեյմանիի սպանությունը՝ նշելով, որ նա արժանի էր հենց դրան։

ՌուսաստանԽմբագրել

Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը հեռախոսազրույց է ունեցել Իրանի արտաքին գործերի նախարար Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆ դատապարտել է տեղի ունեցածը և նշել, որ այն կբարձրացնի լարվածությունը ողջ Մերձավոր Արևելքում[43][44]:

ՉինաստանԽմբագրել

Չինաստանը, որը Իրանի մերձավոր դաշնակիցն է, դատապարտել է տեղի ունեցածը և հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ի ռիսկային ռազմական գործողությունները խախտում են միջազգային իրավունքի հիմնական սկզբունքները, ինչը անկայունություն է առաջացնում Մերձավոր Արևելքում[45]։

ՄԱԿԽմբագրել

ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատարի գրասենյակի ներկայացուցիչ Ագնես Կալամարը հայտարարել է, որ «Ղասեմ Սոլեյմանիի սպանությունն ամենայն հավանականությամբ անօրինական է և խախտում է միջազգային հումանիտար իրավունքը»[46][47]։

  Խորապես մտահոգված ենք վերջին շրջանում Բաղդադում տեղի ունեցած իրադարձություններով, որոնք հանգեցրել են նաև մարդկային զոհերի: Դրանք կարող են առավել վտանգել տարածաշրջանային խաղաղությունը և ապակայունացնել իրավիճակը Մերձավոր Արևելքում և դրանից դուրս: Հայաստանը հանդես է գալիս բացառապես խաղաղ միջոցներով իրադրության լիցքաթափման դիրքերից: Հայաստանը կշարունակի սերտորեն համագործակցել իր բոլոր գործընկերների հետ՝ ի շահ տարածաշրջանային կայունության և անվտանգության:  


ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 Arrêté du 23 juillet 2014 portant application des articles L. 562-2 et suivants du code monétaire et financier - ANNEXE IILISTE DES PERSONNES PHYSIQUES FAISANT L'OBJET D'UN GEL DES AVOIRSLégifrance.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Qasem Soleimani: US kills top Iranian general in Baghdad air strikeBBC News Online.
  3. 3,0 3,1 3,2 Les Etats-Unis tuent le puissant général iranien Ghassem Soleimani dans une frappe en IrakLe Monde.
  4. 4,0 4,1 4,2 https://www.nytimes.com/2020/01/02/world/middleeast/qassem-soleimani-iraq-iran-attack.htmlThe New York Times, 2020.
  5. Iran’s Spymaster Counters U.S. Moves in the Mideast
  6. From the east, Iran-backed force advances on Tikrit
  7. Iranian Military Mastermind Leading Battle to Recapture Tikrit From ISIS
  8. Баранова Мария. (2016-09-30)։ «Иранец, который привёл Россию в Сирию»։ Gazeta.Ru։ «Газета.Ru», АО։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018-10-09-ին։ Վերցված է 2018-10-09 
  9. Панкратенко Игорь. (2015-03-23)։ «Бригадный генерал Касем Сулеймани: Рай там, где поле битвы»։ Iran.Ru։ Iran.Ru, российское информационное агентство։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018-04-04-ին։ Վերցված է 2018-10-09 
  10. «Letter from the Revolutionary Guards commanders»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-10-12-ին։ Վերցված է 2010-01-18 
  11. Iranian General Soleimani Supervised Operation to Save Russian Su-24 Pilot
  12. Report: Iran General Saved Russian Pilot
  13. «Iran: Injured general oversaw daring rescue of downed Russian pilot» (անգլերեն)։ The Times of Israel։ 2015-11-26։ Վերցված է 2015-11-29 
  14. «Ликвидированный США иранский генерал Сулеймани неоднократно посещал Москву и встречался с Путиным – СМИ»։ www.unian.net (ռուսերեն)։ Վերցված է 2020-01-03 
  15. «Иранские СМИ рассказали о поездке генерала Сулеймани к Путину» 
  16. «Касем Сулеймани. Кем был генерал, убедивший Путина прийти в Сирию» 
  17. «Резолюция 1747 (2007), принятая Советом Безопасности на его 5647-м заседании 24 марта 2007 года» (PDF)։ Сайт ООН։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-01-06-ին։ Վերցված է 2013-01-04 
  18. «Иранец, который привел Россию в Сирию»։ Газета.Ru (ռուսերեն)։ Վերցված է 2020-01-03 
  19. «Иранец, который привел Россию в Сирию»։ Վերցված է 2016-10-03 
  20. Crowley Michael (2020-01-02)։ «Top Iranian General Qassim Suleimani Is Killed on Trump’s Orders, Officials Say»։ The New York Times։ 0362-4331։ Վերցված է 2020-01-03 (անգլ.)
  21. «NYT: лидера "Аль-Кудс" устранили с помощью американских БПЛА»։ ТАСС։ Վերցված է 2020-01-03 (ռուս.)
  22. «Գեներալ Սուլեյմանիի ինքնությունը հնարավոր է եղել պարզել մատանու միջոցով (լուսանկարներ)»։ lurer.com։ Վերցված է 2020-01-04 
  23. ««Ղոդս» ստորաբաժանման նոր հրամանատար է նշանակվել Ղասեմ Սոլեյմանիի տեղակալը»։ A1Plus (հայերեն)։ Վերցված է 2020-01-04 
  24. 24,0 24,1 Qasem Soleimani: US kills top Iranian general in Baghdad air strike
  25. Foreign Policy: убийство Сулеймани выводит конфликт США и Ирана на новый уровень
  26. Javad Zarif (2020-01-01)։ «The US' act of international terrorism, targeting & assassinating General Soleimani—THE most effective force fighting Daesh (ISIS), Al Nusrah, Al Qaeda et al—is extremely dangerous & a foolish escalation. The US bears responsibility for all consequences of its rogue adventurism.» (անգլերեն)։ @JZarif։ Վերցված է 2020-01-03 
  27. «Глава МИД Ирана назвал убийство Сулеймани актом международного терроризма со стороны США»։ ТАСС։ Վերցված է 2020-01-03 
  28. [https://www.interfax.ru/world/690115 «��������� ������������ ����� ������ ��������� �� �������� ���������»]։ Interfax.ru (ռուսերեն)։ Վերցված է 2020-01-03 
  29. «Верховный лидер Ирана пообещал отомстить США за убийство Сулеймани»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20200103T0813+0300։ Վերցված է 2020-01-03 
  30. «Лицензия на убийство»։ vlad-dolohov.livejournal.com։ Վերցված է 2020-01-03 
  31. «Рухани заявил, что Иран отомстит США за убийство Сулеймани»։ gordonua.com։ Վերցված է 2020-01-03 
  32. Захаров Роман։ «Трамп опубликовал в Twitter флаг США после гибели генерала КСИР Сулеймани»։ Телеканал «Звезда» (ռուսերեն)։ Վերցված է 2020-01-03 
  33. «Трамп объяснил операцию по убийству Сулеймани в Ираке»։ РБК։ Վերցված է 2020-01-03 
  34. «Байден назвал убийство Сулеймани эскалацией в опасном регионе»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20200103T0730+0300։ Վերցված է 2020-01-03 
  35. Secretary Pompeo (2020-01-01)։ «Iraqis — Iraqis — dancing in the street for freedom; thankful that General Soleimani is no more.pic.twitter.com/huFcae3ap4» (անգլերեն)։ @SecPompeo։ Վերցված է 2020-01-03 
  36. «Помпео заявил, что иракцы радуются убийству Сулеймани» (ռուսերեն)։ РИА Новости։ 20200103T0801+0300։ Վերցված է 2020-01-03 
  37. «Помпео рассказал о танцующих и благодарных иракцах»։ lenta.ru։ Վերցված է 2020-01-04 
  38. Lindsey Graham (2020-01-01)։ «I appreciate President @realDonaldTrump’s bold action against Iranian aggression. To the Iranian government: if you want more, you will get more.» (անգլերեն)։ @LindseyGrahamSC։ Վերցված է 2020-01-03 
  39. «Американский сенатор Грэм одобрил убийство Сулеймани» (ռուսերեն)։ РИА Новости։ 20200103T0638+0300։ Վերցված է 2020-01-03 
  40. «Bernie Sanders Condemns Trump for Putting US on Path to 'Another Disastrous War in the Middle East'» (անգլերեն)։ Common Dreams։ Վերցված է 2020-01-03 
  41. «Кандидат в президенты США назвал убийство Сулеймани опасной эскалацией» (ռուսերեն)։ РИА Новости։ 20200103T0924+0300։ Վերցված է 2020-01-03 
  42. «Нетаньяху прервал визит в Грецию после убийства Сулеймани»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20200103T1219+0300։ Վերցված է 2020-01-04 
  43. «Лавров и Зариф: убийство Сулеймани ведет к новому раунду эскалации»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20200104T1639+0300։ Վերցված է 2020-01-04 
  44. regnum.ru https://regnum.ru/news/2823124.html։ Վերցված է 2020-01-04 
  45. «Китай обвинил США в нарушении принципов международных отношений»։ РИА Новости (ռուսերեն)։ 20200104T1621+0300։ Վերցված է 2020-01-04 
  46. Agnes Callamard (2020T18:06)։ «#Iraq: The targeted killings of Qasem Soleiman and Abu Mahdi Al-Muhandis are most lokely unlawful and violate international human rights law: Outside the context of active hostilities, the use of drones or other means for targeted killing is almost never likely to be legal (1)» (անգլերեն)։ @AgnesCallamard։ Վերցված է 2020-01-03 (անգլ.)
  47. «Убийство генерала Сулеймани, вероятнее всего, незаконно, заявили в ООН» (ռուսերեն)։ РИА Новости։ 20200103T0808+0300։ Վերցված է 2020-01-03 (ռուս.)
  48. ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությունը Բաղդադում տեղի ունեցած զարգացումների վերաբերյալ

Արտաքին հղումներԽմբագրել