Ցեզար Պունի

իտալացի կոմպոզիտոր

Ցեզար Պունի, ծննդյամբ՝ Չեզարե Պունի, (իտալ.՝ Cesare Pugni, մայիսի 31, 1802(1802-05-31)[1][2][3], Ջենովա, Իտալիա[4] - հունվարի 26 (փետրվարի 7), 1870, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն[4]), իտալացի կոմպոզիտոր, ով աշխատել է Միլանի, Փարիզի, Լոնդոնի և Սանկտ Պետերբուրգի թատրոններում: Հեղինակ է 312 բալետի, 10 օպերայի, 40 պատարագի, ինչպես նաև սիմֆոնիաների, կանտատների և այլ ստեղծագործությունների:

Ցեզար Պունի
իտալ.՝ Cesare Pugni
Դիմանկար
Ծնվել էմայիսի 31, 1802(1802-05-31)[1][2][3]
ԾննդավայրՋենովա, Իտալիա[4]
Մահացել էհունվարի 26 (փետրվարի 7), 1870 (67 տարեկան)
Մահվան վայրՍանկտ Պետերբուրգ, Ռուսական կայսրություն[4]
ԳերեզմանVyborgskoe Catholic cemetery
ՔաղաքացիությունFlag of Italy (1861–1946).svg Իտալիայի թագավորություն
ԿրթությունՄիլանի կոնսերվատորիա
ԵրկերOndine, ou La naïade?
Մասնագիտությունկոմպոզիտոր, պարուսույց և երաժշտության ուսուցիչ
ԱշխատավայրՍանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիա
Cesare Pugni Վիքիպահեստում

Ստեղծագործական կյանքԽմբագրել

Պունին 1822 թվականին ավարտել է Միլանի կոնսերվատորիան: 1825-1834 թվականներին աշխատել է Լա Սկալայում, որտեղ բեմադրել է «Կալեի պաշարումը» (1827), «Ագամեմնոն» (1828), «Ադելաիդա Ֆրանսիացին» (1829), «Մակբեթ» (1830) բալետները:

1834 - 1843 թվականներին աշխատել է Փարիզում, 1843-1850 թվականներին՝ Լոնդոնում՝ Նորին մեծության թագավորական թատրոնում, որպես բալետային երաժշտության կոմպոզիտոր: Այստեղ բեմադրվել են «Ավրորա», «Նայադան և ձկնորսը», (երկուսն էլ 1843 թվականին), «Էսմերալդա» (Վիկտոր Հյուգոյի «Փարիզի Աստվածամոր տաճարը» վեպի հիման վրա) և «Մարկիտանտուհին» (Երկուսն էլ 1844 թվականին), «Ռոզիդա կամ Սիրակուզի հանքափորները» (1845), «Կատարինա, ավազակի դուստրը» (1846), «Մետամորֆոզներ» (1850) բալետները: Միևնույն ժամանակաշրջանում նրա մի շարք բալետներ բեմադրվել են Փարիզում, Սանկտ Պետերբուրգում և այլ քաղաքներում:

Պունին համագործակցել է խորեոգրաֆներ Ժյուլ Պեռոյի, Արթուր Սեն-Լեոնի, Պոլ Տալիոնիի հետ, ովքեր իրենց բալետները ստեղծել են այն ժամանակվա այնպիսի աստղերի համար, ինչպիսիք են Կառլոտա Գրիզին, Մարիա Տալիոնին, Ֆանի Չերիտոն, Ֆանի Էլսլերը, Լյուսիլ Գրանը:

1851 թվականից Ցեզար Պունին Սանկտ Պետերբուրգի կայսերական թատրոնի բալետային երաժշտության կոմպոզիտորն էր: Այստեղ նա համագործակցել է հիմնականում Արթուր Սեն-Լեոնի և Մարիուս Պետիպայի հետ, ինչպես նաև կարճ ժամանակ զբաղվել վերջինիս եղբոր՝ Լյուսենի հետ, ով հիմնականում աշխատում էր Փարիզում: Սանկտ Պետերբուրգի Մեծ թատրոնում բեմադրվել են նրա «Կանանց պատերազմը» (1852), «Արմիդա» (1855), «Փարիզյան շուկա» (1859), «Փարավոնի դուստրը» (1862, խորեոգրաֆ ՝ Մարիուս Պետիպա), «Որբուկ Թեոլինդան», «Մետեորա», «Սևիլյան մարգարիտ» (բոլորը 1862 թվական, խորեոգրաֆ Արթուր Սեն-Լեոն), «Արքա Կանդավլ» (1868) և այլ բալետներ:

1864 թվականին, Սեն-Լեոնի հետ համագործակցելով, Պունին ստեղծեց առաջին ռուսական ազգային թեմայով բալետը՝ «Սապատավոր ձիուկ»-ը, որը գրված է Պ. Երշովի համանուն հեքիաթի հիման վրա, և որտեղ նա օգտագործել է հանրաճանաչ ժողովրդական մեղեդիներ:

Պունին թաղված է Սանկտ Պետերբուրգի վիբորգյան հռոմեական կաթոլիկ գերեզմանատանը[5]։

Ստեղծագործական ժառանգությունԽմբագրել

 
Սերգեյ Լեգատը և Մարիա Պետիպան Ցեզար Պունիի «Նայադան և ձկնորսը» բալետում

Պունիի երաժշտությունն առանձնանում է թարմությամբ, մեղեդային պատկերի ճկունությամբ, տաղաչափական հստակ ձևերով, ներդաշնակ, համաչափ կերտվածքով և վառ պարայնությամբ:

Շնորհիվ այդ հատկությունների, կոմպոզիտորի մի շարք բալետներ մինչև այժմ ներկայացվում են բալետի թատրոնների խաղացանկում («Էսմերալդա», «Կորսար», «Փարավոնի դուստրը»): Նրա «Էսմերալդա» բալետը, եթե ոչ ամբողջությամբ, ապա մասերով, խորհրդային տարիներին շարունակել է գոյություն ունենալ ինչպես մոսկովյան, այնպես էլ լենինգրադյան բեմերում (Վասիլի Տիխոմիրովի, 1926 և Ագրիպինա Վագանովայի, 1935 և 1948 թվականների վերաներկայացմամբ): Որպես դասական բալետային ժառանգության օրինակ՝ պահպանվել է «Սապատավոր ձիուկ» բալետից «pas de quatre» հատվածը: Արդեն 21-րդ դարում, խորեոգրաֆ Պիեռ Լակոտը նորից է բեմադրել «Փարավոնի դուստրը» (Բոլշոյ թատրոն, 2000) և «Օնդին» (Մարիինյան թատրոն, 2006) բալետները:

ԸնտանիքԽմբագրել

Կոմպոզիտորի որդին՝ Ալբերտ Պունին (Անդրեյ Պունի), թավջութակահար էր Մարիինյան թատրոնում:

Թոռը՝ նկարիչ ավանգարդիստ Իվան Ալբերտովիչ Պունին գաղթել է Ֆրանսիա: Մյուս թոռը՝ Ալեքսանդր Վիկտորովիչ Շիրյաևը՝ բալետի արտիստ էր Մարինյան թատրոնում, պարուսույց, մանկավարժ, կինոյի և մուլտիպլիկացիայի ռահվիրա, ինչպես նաև բալետի առաջին դասագրքի համահեղինակ։ Նա պարել է Պունիի բալետներում, ինչպես նաև վերաբեմադրել նրանց մի մասը (Մարիուս Պետիպայի հետ միասին):

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (фр.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 Internet Broadway Database — 2000.
  3. 3,0 3,1 Энциклопедия Брокгауз (գերմ.)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #119417308 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  5. Козлов-Струтинский С. Г. Бывшее Выборгское римско-католическое кладбище в Санкт-Петербурге и церковь во имя Посещения Пресв. Девой Марией св. Елисаветы. // Материалы к истории римско-католического прихода во имя Посещения Пресв. Девой Марией св. Елисаветы и к истории католического кладбища Выборгской стороны в Санкт-Петербурге: Сб. — Гатчина: СЦДБ, 2010. С. 23.