Վեց հայկական նահանգներ

Վեց հայկական նահանգներ կամ վեց հայկական վիլայեթներ (օսման.՝ ولايت سته Vilâyat-ı Sitte, թուրքերեն՝ Altı Ermeni ili) գերակշռող կամ հիմնականում հայկական բնակչություն ունեցող Օսմանյան կայսրության վեց վիլայեթների ընդհանուր անվանումը։

Վեց հայկական վիլայեթեները 20-րդ դարի սկզբին։
  1. Վանի
  2. Էրզրումի
  3. Խարբերդի
  4. Բիթլիսի
  5. Դիարբեքիրի
  6. Սվազի

ՏերմինԽմբագրել

«Վեց վիլայեթները» («Վեց հայկական նահանգներ») դիվանագիտական տերմին էր, որը բնորոշվում էր Օսմանյան կայսրության՝ հայերով բնակեցված տարածքները։ Ռուս և եվրոպացի դիվանագետները հաճախ են հիշատակել դրանք Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի մշակման և 1878 թվականի Բեռլինի կոնգրեսի ժամանակ[1]։

ԲնակչությունԽմբագրել

Էթնիկ խմբերԽմբագրել

Օսմանյան կայսրության նահանգներում ազգությունների վիճակագրական վերլուծություն, որն իրականացրել է Պոլսո Հայոց պատրիարքը 1912 թվականին[2][3].

Էթնիկ խմբեր Բիթլիս Դիարբեքիր Էրզրում Խարբերդ Սիվաս Վան Ընդհանուր %
Հայեր 180 000 105 000 215 000 168 000 165 000 185 000 1 018 000 38,9
Թուրքեր 1 48 000 72 000 265 000 182 000 192 000 47 000 806 000 30,8
Քրդեր 2 77 000 55 000 75 000 95 000 50 000 72 000 499 000 19,1
Այլ 3 30 000 64 000 48 000 5 000 100 000 43 000 290 000 11.1
Ընդհանուր 382 000 296 000 630 000 450 000 507 000 350 000 2 615 000 100
1 այդ թվում ղզլբաշներ, 2 ներառյալ զազաները, 3 ասորիներ (նեստորականներ, Ասորական ուղղափառ եկեղեցու հետևորդներ, քաղդեացիներ), չերքեզներ, հույներ, եզդիներ, պարսիկներ, լազեր, գնչուներ

Պաշտոնական վիճակագրությունԽմբագրել

1914 թվականին օսմանյան բնակչության պաշտոնական վիճակագրությունը, որը հիմնված է ավելի վաղ մարդահամարի վրա, նվազեցրել է էթնիկ փոքրամասնությունների, այդ թվում՝ հայերի թիվը[4]

Էթնիկ խմբեր Բիթլիս Դիարբեքիր Էրզրում Խարբերդ Սիվաս Վան Ընդհանուր %
Մուսուլմաններ 309 999 492 101 673 297 446 376 939 735 179 380 3 040 888 79,6
Հայեր 119 132 65 850 136 618 87 862 151 674 67 792 628 928 16,5
Այլ 44 348 4 020 5797 4 047 78 173 11 969 148 354 3.9
Ընդհանուր 473 479 561 971 815 712 538 285 1,169,582 259 141 3 818 170 100

Խոշոր քաղաքներԽմբագրել

Քաղաք Նահանգ (Վիլայեթ) Բնակչություն Հայերն % Ծան
Վան Վանի վիլայեթ 40,000 25,000 62.5% [5]
Սեբաստիա Սեբաստիայի վիլայեթ 60,000 30,000 50% [6]
Էրզրում Էրզրումի վիլայեթ 60,000 15,000 25% [7]
Խարբերդ Խարբերդի վիլայեթ 12,200 6,080 49.8% [8]
Բիթլիս Բիթլիսի վիլայեթ 30,000 7,000 23% [6]
Դիարբեքիր (Ամիդ) Դիարբեքիրի վիլայեթ
Արաբկիր Խարբերդի վիլայեթ 20,000 10,000 50% [9]
Մալաթիա Խարբերդի վիլայեթ 40,000 20,000 50% [10]

Տես նաևԽմբագրել

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Verheij Jelle (2012)։ Social Relations in Ottoman Diyarbekir, 1870–1915։ Brill։ էջ 88։ ISBN 9789004225183 
  2. Hovannisian1, 1967, էջ 36
  3. «The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire 1915—1916» by JAMES VISCOUNT BRYCE, London, T. Fisher Unwin Ltd., 1916
  4. Steven T. Katz,The Holocaust in Historical Context, 1994, p. 86 …indicates (based on 1919 British estimates) that though Ottoman data were generally reliable Կաղապար:Подчёркнуто
  5. Հակոբյան, 1987, էջ 236
  6. 6,0 6,1
  7. Հակոբյան, 1987, էջ 163
  8. Հակոբյան, 1987, էջ 134
  9. Հակոբյան, 1987, էջ 51
  10. Հակոբյան, 1987, էջ 182

Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tag with name "Հակոբյան—1987——222" defined in <references> has group attribute "" which does not appear in prior text.

Մատենագիտություն

  • Հակոբյան Թադևոս (1987)։ Պատմական Հայաստանի քաղաքները (հայերեն)։ Երևան: «Հայաստան» հրատարակչություն