Սոֆիա Կիաննի (անգլ.՝ Sophia Kianni, դեկտեմբերի 13, 2001(2001-12-13)), ամերիկացի կլիմայական ակտիվիստ, որը մասնագիտանում է լրատվամիջոցների և ռազմավարության ոլորտում։ Հանդիսանում է «Կլիմայական կարդինալներ» միջազգային երիտասարդական կազմակերպության կողմից շահույթ չհետապնդող հասարակական կազմակերպության հիմնադիր և գործադիր տնօրեն, որն աշխատում է կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ տեղեկատվությունն ավելի քան 100 լեզուներով թարգմանելու վրա։ Որպես ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղարի Կլիմայի փոփոխության հարցերով երիտասարդական խորհրդատվական խմբի ամենաերիտասարդ անդամ՝ ներկայացնում է Միացյալ Նահանգները։ Նաև աշխատում է որպես «Ուրբաթները հանուն ապագայի» ուսանողների միջազգային հասարակական շարժման ազգային ռազմավար, «Ապստամբություն ոչնչացման դեմ» բնապահպանական շարժման միջազգային խոսնակ ու «Սա զրո ժամն է» ազգային գործընկերության համակարգող։

Սոֆյա Կիաննի
Դիմանկար
Ծնվել էդեկտեմբերի 13, 2001(2001-12-13) (22 տարեկան)
Քաղաքացիություն ԱՄՆ
ԿրթությունԹոմաս Ջեֆերսոնի գիտության և տեխնոլոգիայի ավագ դպրոց և Ինդիանայի համալսարան
Մասնագիտությունբնապահպան, գրող, մանկական դերասան և Կլիմայական ակտիվիստ
Պարգևներ և
մրցանակներ
 Sophia Kianni Վիքիպահեստում

Ակտիվիզմ

խմբագրել
 
Կիաննին ելույթ է ունենում «Սև ուրբաթ» կլիմայական գործադուլի ժամանակ, 2019 թվական

Կիանին հետաքրքրվել է կլիմայական ակտիվությամբ Թեհրանում միջնակարգ դպրոցում սովորելու տարիներին, երբ մի գիշեր աստղերը մթագնել էին ծխից, իսկ դա «ազդանշան էր այն բանի, որ մեր աշխարհը սարսափելի արագությամբ է տաքանում»[3]։ Հետագայում միացել է Գրետա Թունբերգի «Ուրբաթները հանուն ապագայի» խմբին և դասերից բացակայել՝ օժանդակելու կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ գործողություններին[3]։ Օգնել է կազմակերպել 2019 թվականի «Սև ուրբաթ» կլիմայական դասադուլը[4]։ Մինչև 2019 թվականը «Ուրբաթները հանուն ապագայի» շարժման ազգային ռազմավարն էր ու «Զրո ժամ» բնապահպանական շահերի պաշտպանության խմբի ազգային գործընկերության համակարգողը[4][5]։

 
Ջեյն Ֆոնդան (ձախից) և Կիաննին (աջից) Կապիտոլիումի շենքի դիմաց անցկացվող Fire Drill Fridays DC միջոցառմանը:

2019 թվականի նոյեմբերին Կիաննին բացակայել է դպրոցից ու միացել «Ապստամբություն ոչնչացման դեմ» շարժման բողոքողների խմբին, որոնք մտադիր էին մեկ շաբաթյա հացադուլ և նստացույց կազմակերպել Միացյալ Նահանգների Ներկայացուցիչների պալատի խոսնակ Նենսի Փելոսիի վաշինգտոնյան գրասենյակի մոտ՝ նրանից պահանջելով տեսախցիկների ներկայությամբ իրենց հետ մեկ ժամ զրուցել կլիմայական փոփոխության մասին[6]։ Մասնակիցները մոտավորապես մեկ տասնյակից ավելի էին․ 17 տարեկան Կիաննին ամենաերիտասարդն էր և երկու կանանցից մեկը[7][8]։ Նա մասնակցել է միայն նստացույցի առաջին օրվան, բայց հանդես է եկել պատրաստի ելույթով և մամուլին հարցազրույցներ տվել, ինչպես նաև հացադուլը շարունակել հեռակա կարգով[7][9]։ Բողոքի ցույցին իր մասնակցության մասին գրել է ամերիկյան «Teen Vogue» ամսագրում[3]։ 2020 թվականի փետրվարին նշանակվել է «Ապստամբություն ոչնչացման դեմ» շարժման խոսնակ[10][11]։

2020 թվականի գարնանը Կիանիի ֆիզիկական ակտիվությունը սահմանափակվել է դպրոցների փակման և COVID-19 համավարակի պարտադրած սոցիալական հեռավորության պահպանման պահանջների պատճառով, իսկ նրա պլանավորված վճարովի դասախոսությունները Սթենֆորդի, Փրինսթոնի և Դյուկի համալսարաններում հետաձգվել են[12][13]։ Կիաննին կարողացել է հեռակա կերպով շարունակել իր ակտիվությունը Միչիգանի տեխնոլոգիական համալսարանում ունեցած ելույթով[14]։ Բացի այդ, Կիաննին որոշել է արագացնել նախագծված «Կլիմայական կարդինալներ» կայքի ստեղծումը, որը կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ տեղեկատվությունը թարգմանելու էր տարբեր լեզուներով[12]։

2020 թվականի հուլիսին ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտեռեշը Կիաննիին նշանակել է կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ իր երիտասարդական խորհրդատվական խմբում, որը յոթ երիտասարդ ակտիվիստներից բաղկացած խումբ է և նրան խորհուրդ է տալու կլիմայի ճգնաժամի դեմ պայքարի գործողությունների մասին[15][16]։ Կիաննին խմբում ամենաերիտասարդն էր․ մյուս մասնակիցները 18-28 տարեկան էին[17]։ Նա միակն էր, որը ներկայացնում էր Միացյալ Նահանգները, ինչպես նաև Միջին Արևելքն ու Իրանը[18][19]։

2020 թվականի դեկտեմբերին «Vice» ամսագրի կողմից ճանաչվել է 2020 թվականի տարվա 20 մարդկանցից մեկը՝ որպես ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության երիտասարդական խորհրդատվական խմբի Միացյալ Նահանգների ներկայացուցիչ և «Կլիմայական կարդինալների» հիմնադիր[18][20][21]։

Կլիմայական կարդինալներ

խմբագրել

«Կլիմայական կարդինալները» միջազգային երիտասարդական, շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն է, որը հիմնադրվել է Կիաննիի կողմից 2020 թվականին և առաջարկում է տեղեկատվություն կլիմայի փոփոխության մասին յուրաքանչյուր լեզվով։ Այն անվանակոչվել է հյուսիսային կարդինալի՝ Վիրջինիա նահանգի խորհրդանիշ թռչնի պատվին, որը փոխաբերաբար խորհրդանշում է աշխարհով մեկ թռչող տեղեկատվությունը[12][22]։ Կիաննիին ոգեշնչել են այն տարիները, որոնք նա անցկացրել է իրանցի հարազատների համար անգլերեն լեզվով կլիմայի փոփոխության մասին հոդվածները պարսկերեն թարգմանելու համար, քանի որ իրանական լրատվամիջոցները համարյա չէին լուսաբանում այդ թեման[12]։ Նա ասում է, որ ինքը նկատել է, որ կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ տեղեկատվական բովանդակությունը կա՛մ միայն անգլերեն, կա՛մ լավագույն դեպքում չինարեն և իսպաներեն է, ինչը դրանք անհասանելի էր դարձնում այլ լեզուներով խոսողների համար[22]։

«Կլիմայական կարդինալները» բացվել է 2020 թվականի մայիսին և առաջին օրը գրանցել թարգմանիչներ դառնալ ցանկացող 1100 կամավորներ[23]։ Նրանք նաև համագործակցել են ավելի քան 10 միլիոն հետևորդ ունեցող իրանալեզու Ռադիո Ջավանի հետ՝ իրանցիների շրջանում գրաֆիկա և թարգմանություններ տարածելու նպատակով[22][24]։ «Կլիմայական կարդինալները» հովանավորվում են Միջազգային ուսանողական բնապահպանական կոալիցիայի կողմից, որը թույլ է տալիս դրա թարգմանություններին մասնակցած ուսանողներին իրենց աշխատանքի համար վաստակել համայնքային ծառայության ժամեր[22]։ Մինչև 2020 թվականի օգոստոսը խումբն ուներ ավելի քան 5,000 կամավոր, որոնց միջին տարիքը կազմում էր 16[25]։ Մինչև 2020 թվականի դեկտեմբերը կամավորների թիվն 8,000 էր ու այն համագործակցում էր ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի ու «Թարգմանիչներ առանց սահմանների» կազմակերպության հետ[18]։

Լրագրություն

խմբագրել

2019 թվականին «Teen Vogue» ամսագրում հոդված է գրել Փելոսիի գրասենյակի մոտ կազմակերպված հացադուլի մասին[3]։ 2020 թվականին երկու հոդված է գրել կորոնավիրուսի ազդեցության մասին․ մեկը «Cosmopolitan» ամսագրի Մերձավոր Արևելքի հրատարակության համար իր մեծ ընտանիքի՝ Նովրուզի տոնակատարության վրա դրա ունեցած ազդեցության մասին[26], իսկ մյուսը՝ «Refinery29» կայքի համար՝ որպես կլիմայական ակտիվիստ իր ամենօրյա գործունեության վրա կորոնավիրուսի ազդեցության մասին, որը լայնորեն շրջանառվել է[27]։ Հոդված է գրել նաև «MTV News»-ի համար Երկրի օրվա 50-ամյակի առթիվ, որն օգնել էր համակարգել[28]։

Անձնական կյանք

խմբագրել

Կիաննին ապրում է իր մոր, հայրիկի, կրտսեր քրոջ և երկու ընտանի թռչունների հետ Հյուսիսային Վիրջինիայի ՄքԼեյն համայնքում[5][13]։ Նա սովորել է Հենրի Ուադսվորթ Լոնգֆելոյի Միջին դպրոցում, որտեղ նրա թիմը հաղթել է նահանգային գիտությունների օլիմպիադայում[29], ինչպես նաև Թոմաս Ջեֆերսոնի գիտության և տեխնոլոգիայի ավագ դպրոցում[12][30]։

Կիաննին լայն ուշադրության է արժանացել լրատվամիջոցների կողմից որպես COVID-19 համավարակի հետ կապված սոցիալական հեռավորությանը միտված միջոցառումներին արձագանքելու դեռահասի օրինակ․ CNN-ը, Թայմ շաբաթաթերթը և Վաշինգտոն Փոստ օրաթերթը գրել են այն մասին, թե ինչպես նա և իր ընկերները տեղափոխել են իրենց անձնական փոխգործակցությունը և նույնիսկ իրենց ֆիզիկապես չեղյալ հայտարարված ավարտական երեկոն Zoom վիդեո զրույցների հարթակ ու ՏիկՏոկ վիդեոներ[5][13][31][32]։

Ծանոթագրություններ

խմբագրել
  1. https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234
  2. https://www.lorealparisusa.com/women-of-worth
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Kianni, Sophia (2019 թ․ դեկտեմբերի 11). «Why I Went on Hunger Strike at Nancy Pelosi's Office». Teen Vogue (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ ապրիլի 22-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  4. 4,0 4,1 Nayak, Anika (2019 թ․ դեկտեմբերի 20). «Best Sustainable Gift Ideas for Your Environmentally-Conscious Friends». Teen Vogue (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ սեպտեմբերի 28-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  5. 5,0 5,1 5,2 Andrews, Travis M. (2020 թ․ մարտի 30). «We're all video chatting now. But some of us hate it». Washington Post (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ ապրիլի 26-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  6. Will, K. Sophie (2019 թ․ նոյեմբերի 21). «Extinction Rebellion aims to turn up political heat with hunger strikes» (անգլերեն). Reuters. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 5-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  7. 7,0 7,1 Felton, Lena (2019 թ․ նոյեմբերի 18). «Meet the 17-year-old climate activist who skipped school to hunger strike at the Capitol». The Lily. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ ապրիլի 18-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  8. Holden, Emily (2019 թ․ նոյեմբերի 18). «Hunger strikers target Pelosi in push for Democrats to take action on climate crisis». The Guardian. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ ապրիլի 20-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  9. «No Food No Future: Hunger Strike for Climate Action». The Years Project (անգլերեն). 2020 թ․ մարտի 2. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ ապրիլի 16-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 22-ին. «Sophia went for days without food»
  10. Mosher, Eve (2020 թ․ փետրվարի 10). «Extinction Rebellion Congratulates Oscar Winner and Collaborator Joaquin Phoenix». Extinction Rebellion NYC. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 1-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  11. Monllos, Kristina (2020 թ․ մարտի 18). «How Extinction Rebellion is using social media and marketing to grow a movement». Digiday. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 31-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 Natanson, Hannah (2020 թ․ ապրիլի 10). «Their schools and streets empty, teen climate activists find new ways to strike». Washington Post (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հունիսի 21-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  13. 13,0 13,1 13,2 Malinsky, Gili (2020 թ․ ապրիլի 1). «Less Taco Bell, more investing: How a high school senior is learning about money while at home» (անգլերեն). Acorns. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ ապրիլի 6-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  14. Christensen, Kelley (2020 թ․ մարտի 19). «Michigan Tech virtual World Water Day». The Mining Gazette. Արխիվացված օրիգինալից 2021 թ․ ապրիլի 16-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  15. Blazhevska, Vesna (2020 թ․ հուլիսի 27). «Young leaders tapped to invigorate UN's climate action plans, hold leaders to account». United Nations Sustainable Development. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 10-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 6-ին.
  16. Lavietes, Matthew (2020 թ․ հուլիսի 28). «'Bold leadership': Seven young climate activists to have a say in UN». The Sydney Morning Herald (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 30-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 6-ին.
  17. Hobbs, Joe (2020 թ․ օգոստոսի 3). «First Person: Turning 'apathetic people into climate activists'; a young person's view». UN News (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ օգոստոսի 5-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 6-ին.
  18. 18,0 18,1 18,2 Ferdowsi, Samir (2020 թ․ դեկտեմբերի 18). «The Activist Translating Climate Crisis Information Across the Globe». www.vice.com (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ դեկտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 23-ին.
  19. Gibson, Francesca (2020 թ․ սեպտեմբերի 28). «Meet Sophia Kianni, the Irani-American climate activist who is trying to change the world». Cosmopolitan Middle East. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հոկտեմբերի 2-ին. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 23-ին.
  20. Ferreira, Becky (2020 թ․ դեկտեմբերի 4). «Motherboard Presents: Humans 2020». Vice (magazine) (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ դեկտեմբերի 7-ին. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 23-ին.
  21. «Humans2020». Vice (magazine) (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ դեկտեմբերի 24-ին. Վերցված է 2020 թ․ դեկտեմբերի 23-ին.
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 Kart, Jeff (2020 թ․ մայիսի 12). «Youth Activist Uses Quarantine To Start Nonprofit That Translates Climate Change Information From English To Other Languages». Forbes (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մայիսի 18-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 19-ին.
  23. Kart, Jeff (2020 թ․ մայիսի 26). «Climate Cardinals Website Enlists Students To Translate Climate Change Information, Earn Community Service Hours». Forbes (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մայիսի 28-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 31-ին.
  24. Iannaccone, Stefano (2020 թ․ օգոստոսի 5). «La storia di Sophia Kianni, la nuova Greta dei due Continenti». Impakter.it (իտալերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ սեպտեմբերի 25-ին. Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 6-ին.
  25. Loiero, Alessandra (2020 թ․ օգոստոսի 3). «La consapevolezza di Sophia Kianni: i giovani attivisti e l'aiuto all'ONU sul clima». La Voce di New York (իտալերեն). Վերցված է 2020 թ․ օգոստոսի 6-ին.
  26. Kianni, Sophia (2020 թ․ մարտի 29). «How coronavirus has affected my celebration of Nowruz». Cosmopolitan Middle East (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 31-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  27. Kianni, Sophia (2020 թ․ ապրիլի 22). «What It's Really Like To Be A Climate Change Activist In Quarantine». Refinery29 (անգլերեն). Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ ապրիլի 25-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 22-ին. Also available as Kianni, Sophia (2020 թ․ ապրիլի 22). «What It's Really Like To Be A Climate Change Activist In Quarantine». Yahoo News. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ ապրիլի 24-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 22-ին. and Kianni, Sophia (2020 թ․ ապրիլի 22). «What It's Really Like To Be A Climate Change Activist During Coronavirus». MSN. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ հուլիսի 3-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 5-ին.
  28. Kianni, Sophia (2020 թ․ ապրիլի 30). «Earth Day Has Passed. Now What?». MTV News. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մայիսի 6-ին. Վերցված է 2020 թ․ մայիսի 5-ին.
  29. «Longfellow Science Olympiad team tops in Virginia». InsideNoVa (անգլերեն). 2016 թ․ ապրիլի 22. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  30. «Two Hundred Thirty-Seven Students Named 2020 National Merit Semifinalists». Fairfax County Public Schools. 2019 թ․ սեպտեմբերի 17. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ մարտի 9-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  31. Willingham, AJ (2020 թ․ ապրիլի 19). «Stuck at home, families find a new way to bond: creating TikTok videos». CNN. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ ապրիլի 20-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.
  32. McCluskey, Megan (2020 թ․ մարտի 19). «How High Schoolers Are Planning Online Prom Parties Amid Coronavirus». Time. Արխիվացված օրիգինալից 2020 թ․ ապրիլի 18-ին. Վերցված է 2020 թ․ ապրիլի 21-ին.

Արտաքին հղումներ

խմբագրել