Բացել գլխավոր ցանկը

Հացադուլ․ բողոքի արտահայտության՝ սննդից գիտակցաբար հրաժարվել, նպատակն է շրջապատում կատարվածի համար առաջացնել մեղքի զգացողություն: Հացադուլը համարվում է ոչ բռնի պայքարի միջոց:

Բովանդակություն

Հացադուլի տեսակներԽմբագրել

Հացադուլը կարելի է դասակարգել տարբեր հիմքերով:

Ըստ տեսակիԽմբագրել

  • Սովորական հացադուլ՝ հրաժարվել ցանկացած սննդից:
  • Չոր հացադուլ՝ հրաժարվել ոչ միայն սննդից, այլ նաև ջրից:
  • Մասնակի հացադուլ.
    • Հրաժարվել սննդի բոլոր տեսակներից, բացի մի քանիսից: Օրինակ, հացադուլ «հացով և ջրով», որի ժամանակ մարդը ոչինչ չի ուտում, բացի մի փոքր կտոր հացից և ոչինչ չի խմում, բացի ջրից:
    • Հրաժարվել որոշակի սննդից: Օրինակ բանտարկյալները հրաժարվում են ուտել «բանտախցային սնունդ», բայց հարազատների կողմից բերած սննդից չեն հրաժարվում:

Ըստ պատճառիԽմբագրել

  • Քաղաքական
  • Սոցիալական
  • Տնտեսական
  • Անձնական

Ըստ մասնակիցների քանակիԽմբագրել

  • Անհատական
  • Մասսայական

Հացադուլը Հնդկաստանի մշակույթումԽմբագրել

Շաստրաները խորհուրդ են տալիս իրականացնել կարճաժամկետ հացադուլկամ ցմահ հացադուլ՝ որպես պարտատիրոջ կողմից պարտապանին ճնշելու միջոց: Ա. Ա. Վիգասինի և Ա. Մ. Սամոզվանցևի «Դխարմաշաստրա Նարադի» մեկնաբանության թարգմանության մեջ նշվում է, որ սովորաբար, երբ «պարտատերը կարող է ինքը հացադուլ հայտարարել կամ դադարել կերակրել իր ծառաներին և երեխաներին... վկայակոչված են հնդկական տարբեր աղբյուրներում»: Պարտատիրոջ հացադուլը տեղի է ունեցել պարտապանի տանը: Պարտատիրոջ մահվան դեպքում պարտապանը համարվել է նրան սպանողը:

Հնդկաստանի պատմության մեջ որպես սոցիալական պայքարի միջոց հացադուլի լայնորեն կիրառման մասին առաջին վկայություններ կան 12-րդ դարի քաշմիրյան «Ռաջատարանգինի» խրոնիկայում: Դրանում հայտնվում է բրահմանների խմբակային հացադուլի մասին: Այդպիսի ակցիաներից ամենախոշորը տեղի է ունեցել 12-րդ դարում՝ Գոկուլայի քաղաքային տաճարում, երբ հացադուլին մասնակցելու համար Քաշմիրի բոլոր կողմերից հավաքվել են տաճարի խորհրդի անդամները: Այդ հացադուլն ուղղված է եղել Բխիկշու թագավորի դեմ և նպատակ ուներ նրա փոխարեն գահին կարգելու նրա հակառակորդ Սուսալին: 10-րդ դարի վերջին բրահման-հողատերերը, դրդվելով թագուհի Դիդայի կողմից, հացադուլ են սկսել և հասել ժողովրդական ցասման: Դիդայի մահից հետո (11-րդ դարի սկիզբ) նախարար բրահմանները պարիշադ բրահմաններին դրդել են հացադուլ իրականացնել գլխավոր նախարար, թագուհու ընտրյալ Տունգիի դեմ, որը ծագում էր ցածր կաստայից: Նկարագրվում է երկու դեպք, երբ տարբեր ժամանակ (11-րդ և 12-րդ դարերում) թագավորական զորքը հացադուլի միջոցով մի քանի անգամ հասել են աշխատավարձերի բարձրացման:

Նույն խրոնիկայում նկարագրվում է նաև անհատական հացադուլի դեպքեր: Օրինակ հայցվորներից մեկը չի կարողացել ապացուցել, որ իր ջրհորն անարդար կերպով մեկ այլ անձի կողմից յուրացվել է, ուստի գործի վերանայման համար նա հացադուլ է հայտարարել և պահանջել է, որ թագավորն անձամբ վերանայի գործը: Թագավորն անձամբ վերանայել է գործը և խորհրդականների օգնությամբ հարցը լուծել է ի օգուտ հայցվորի:

Թագավորի պարտքն է իր տերության մեջ օրինականության յուրաքանչյուր խախտման դեպքում անձնական պատասխանատվություն կրել: Դրա համար բրահմանի մահով ծանր մեղքի տակ է ընկել ոչ միայն այն անձը, որի պատճառով հացադուլ է հայտարարվել, այլ նաև երկրի ղեկավարը: Այդ կապակցությամբ Ուչալա թագավորը «երդվել է ինքնասպան լինել, եթե նույնիսկ մեկ մարդ մահանա հացադուլից», ինչով էլ դատավորներին զգուշության կոչ է արել:

20-րդ դարի սկզբին Հնդկաստանում քաղաքական հացադուլները լայնորեն կիրառվել են բրիտանական կայսրության դեմ՝ հնդկացիների ազգային ազատագրական պայքարի ժամանակ: Դրանք առաջին հերթին կապված են եղել Մահաթմա Գանդիի անվան հետ: Գանդին հացադուլը դիտարկում էր որպես «Սատյագրախա» շարժման մեթոդներից մեկը, նա ասում էր, որ «հանուն ճշմարտության միայն նա առավելություն ունի հացադուլ անելու, ով ազատված է կենդանական բնազդներից և ով հրաժարվել է երկրային բոլոր ձգտումներից»[1]

Հացադուլի երկարատևության ռեկորդ է սահմանել հնդկացի իրավապաշտպան Շարմիլա Իրոմը: Նա հրաժարվել է սննդից ու ջրից՝ ավելի քան 500 շաբաթ՝ 2000 թվականի նոյեմբերից, բողոքելով ըննդդեմ «Զինված ուժերի հատուկ լիազորությունների մասին օրենքի դեմ»: Նրան ավելի քան տաս տարի ազատազրկել են և բռնությամբ կերակրել են քթից մտցված խողովակի օգնությամբ. համաձայն հնդկական օրենքի՝ ինքնասպանության փորձը հանդիսանում է հանցագործություն:

Հարկադիր կերակրումԽմբագրել

Հարկադիր կերակրման պրակտիկան լայնորեն կիրառվել է բանտերում՝ կալանավորների հացադուլի ժամանակ, սակայն առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության Տոկիոյի հռչակագիրը 1975 թվականին արգելել է բանտարկյալների հարկադիր կերակրումը՝ որոշակի պայմանների հետևելու դեպքում: Հռչակագրի համաձայն, եթե բանտարկյալները հրաժարվել են սննդից, կերակրումը հնարավոր է դադարեցնել, եթե երկու անկախ բժիշկներ հաստատեն, որ բանտարկյալը կարող է խելամիտ և հանգիստ վերանայել սննդից հրաժարվելու հետևանքները, որոնք բժիշկները պարտավոր են նրան բացատրել[2]:

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը 2005 թվականին Nevmerzhitsky v. Ukraine (54825/00) գործով հաստատել է, որ հարկադիր կերակրումը չի կարող հանդիսանալ արժանապատվությունը նսեմացնող, եթե այն կոչված է փրկելու մարդու կյանքը: Սակայն Ուկրաինայի կառավարությունը չի կարողացել պարզաբանել, որ հարկադիր կերակրումը Նեվմեժիցկոյի դեպքում բժշկական ցուցումով է եղել: Դատարանը նաև հաստատել է, որ ձեռնաշղթաներով, բերանի լայնացուցիչով և հատուկ ռետինե խողովակով հարկադիր կերակրումը կարելի է հավասարեցնել կտտանքների[3]:

Քաղաքական հացադուլները ԽՍՀՄ-ում և ՌուսաստանումԽմբագրել

1974-ից 1984  թվականները հաճախակի հացադուլներ է արել ռուս ֆիզիկոս և հասարակական գործիչ Անդրեյ Սախարովը: Նա նպատակ ուներ համաշխարհային հասարակության ուշադրությունը սևեռել խորհրդային քաղբանտարկյալների ճակատագրի վրա, ինչպես նաև բողոքել է խորհրդային տարիներին քաղաքացիների ԽՍՀՄ սահմաններից դուրս գալու արգելքի դեմ: 1984 թվականի մայիսի 2-ին նա հացադուլ է սկսել, որը շարունակվել է մինչև նույն տարվա օգոստոսի 6-ը, բողոքարկել է խորհրդային իշխանությունների դեմ, որոնք արգելել էին կնոջը՝ Ելենա Բոներին մեկնելու արտասահման և սրտի վիրահատություն կատարելու։

Հացադուլի հինգերորդ օրը՝ մայիսի 7-ին Սախարովին բռնել են փողոցից և տեղափոխել Գորկու շրջանային հիվանդանոց, որտեղ նրան բռնի կերպով պահել են չորս ամիս և հարկադիր կերակրել են[4]:

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. Т. П. Селиванова. Голодовки как этикетная форма // Этикет у народов Южной Азии: Сб. ст. — СПб.: Петербургское Востоковедение, 1999, с. 215—228
  2. Declaration of Tokyo Archived 2011-12-18 at the Wayback Machine.
  3. Условия содержания под стражей и обращение с заключенными
  4. «1984 год. Сахаров объявил голодовку»։ Грани.Ру։ 2014-05-02։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2016-06-16-ին։ Վերցված է 2016-06-16 

ԳրականությունԽմբագրել