Մարկ Շագալ

ֆրանսիացի նկարիչ
(Վերահղված է Շագալ Մարկ Զախարովիչից)
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Շագալ

Մարկ Շագալ (ֆր.՝ Marc Chagall, իդիշ՝ מאַרק שאַגאַל, 7 հուլիսի 6, 1887(1887-07-06), Լիոզնա, Orsha County, Մոգիլյովյան նահանգ, Ռուսական կայսրություն[1][2] - մարտի 28, 1985(1985-03-28)[3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13], Սեն Պոլ դը Վանս), ֆրանսիացի նկարիչ։ Ազգությամբ հրեա։

Մարկ Շագալ
ֆր.՝ Marc Chagall
ռուս.՝ Марк Захарович Шагал
Chagall France 1921.jpg
Ի ծնեռուս.՝ Мовшa Хацкелевич Шагалов և ռուս.՝ Мойше Сегал
Ծնվել էհուլիսի 6, 1887(1887-07-06)
ԾննդավայրԼիոզնա, Orsha County, Մոգիլյովյան նահանգ, Ռուսական կայսրություն[1][2]
Վախճանվել էմարտի 28, 1985(1985-03-28)[3][4][5][6][7][8][9][10][11][12][13] (97 տարեկանում)
Մահվան վայրՍեն Պոլ դը Վանս
ԱզգությունLithuanian Jews?
ՔաղաքացիությունFlag of France.svg Ֆրանսիա
Flag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ
Flag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Flag of France.svg Ֆրանսիա[14]
ԿրթությունՎիտեբսկի Յուդել Պենի անվան դպրոց
Մասնագիտություննկարիչ, արվեստների գործիչ, նկարիչ-փորագրող, բանաստեղծ, վիմագրող և դիզայներ
Ոճէքսպրեսիոնիզմ
ԺանրԱվանգարդիզմ
Ուշագրավ աշխատանքներՏան ետևում, Ապոլիների մեծարանք, Ես և գյուղը, Q7042852? և Q16128962?
ՈւսուցիչՌերիխ Նիկոլայ Կոնստանտինովիչ և Լեոն Բակստ
ՊարգևներԿարնեգի մրցանակ Յակիր Երուշալայիմի մրցանակ Պատվո լեգեոնի Մեծ խաչի ասպետ Էրազմի պարգև Վոլֆի մրցանակ արվեստի բնագավառում Երուսաղեմի հրեական համալսարանի պատվավոր դոկտոր[15] Լուվենի կաթոլիկ համալսարանի պատվավոր դոկտոր և Գլազգոյի համալսարանի պատվավոր դոկտոր
ԱնդամակցությունԳրահրատարակչության ազգային կոմիտե և Թագավորական գեղարվեստական ակադեմիա
ԱմուսինԲելլա Ռոզենֆելդ[16], Վալենտինա Բրոդսկայա և Վիրջինիա Հագարդ
ԶավակներԴևիդ Մաքնեիլ և Իդա Շագալ
Marc Chagall Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

1907-1909 թվականներին սովորել է Պետերբուրգում։ 1910-1914 թվականներին ապրել է Փարիզում, ուր կրել է կուբիզմի ազդեցությունը, մասնակցել է «Անկախների» և «Աշնանային» սալոններին, ապա Բեռլինում բացել անհատական մեծ ցուցահանդես։ 1914-1922 թվականներին Շագալը Ռուսաստանում էր, 1917 թվականից՝ Վիտեբսկի Արվեստի դպրոցի ղեկավար։ 1922-1923 թվականներին արտագաղթել է նախ Բեռլին, ապա՝ Փարիզ։ Մոդեռնիզմի նշանավոր ներկայացուցիչ Շագալի արվեստին բնորոշ է իրականության ստեղծած սուբյեկտիվ ընկալումը։ Նրա ստեղծագործությունների մեծ մասի սկզբնաղբյուրը իր մանկությունն է, հրեական կենցաղը, որոնցից քաղված պատկերները մեկնաբանում է խորհրդանշական և միստիկ ոգով։ Շագալի նկարներում առարկաները անիրական տարածությունում ոչ տրամաբանական դասավորություն ունեն, գծանկարը էսքիզային է ու անորոշ, գունաշարը վառ ու ֆանտաստիկ («Ես և գյուղը», 1911, Ժամանակակից արվեստի թանգարան (Երևան), Նյու Յորք)։ Շագալը նկարազարդել է Գոգոլի «Մեռած հոգիները» (օֆորտ, 1923-1927), Աստվածաշունչը (վիմագրություն, 1931-1936)։ Հեղինակ է մի շարք դեկորատիվ աշխատանքների՝ Ստրավինսկու «Հազարան բլբուլ» բալետի ձևավորումը (1944-1945), Մեցի տաճարի վիտրաժների էսքիզները (1958)։

1973 թվականին, իր անհատական ցուցահանդեսի կապակցությամբ այցելել է ԽՍՀՄ։ Շագալի աշխատանքները գտնվում են աշխարհի տարբեր երկրների թանգարաններում, այդ թվում՝ Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

ՍտեղծագործություններԽմբագրել

 
Ամառանոց (էտյուդ), 1917, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ

1907–1909 թվականներին Շագալը Սանկտ Պետերբուրգում աշակերտել է հայտնի բեմանկարիչ Լեոն Բակստին, ստեղծել «Ննջեցյալ» (1908 թվական), «Սև ձեռնոցներով հարսնացուն» (1909 թվական) նկարները։ 1910–14 թվականներին Փարիզում մասնակցել է «Անկախների» և «Աշնանային» սալոնների ցուցահանդեսներին, շփվել ավանգարդիստ արվեստագետների հետ, կատարելագործել է իր ինքնատիպ գեղարվեստական տեխնիկան, ստեղծել «Ես և գյուղը» (1911 թվական), «Ինքնանկար», «Ջութակահար» (երկուսն էլ՝ 1912 թվական) և այլ գործեր։

1914 թվականին Բեռլինում բացել է իր առաջին անհատական ցուցահանդեսը, արժանացել մեծ ճանաչման։ Նույն թվականին Շագալը Վիտեբսկում կազմակերպել է ցուցահանդեսներ, բացել թանգարան, իսկ 1917 թվականից ղեկավարել է Վիտեբսկի արվեստի դպրոցը։ Այս շրջանի լավագույն գործերից են «Րաբբին Վիտեբսկից» (1914 թվական), «Կրկնակի դիմանկար՝ մեկ բաժակ գինով» (1917 թվական), «Ծննդյան օրը» (1913-1923 թվականներ) և այլն։

1922 թվականին նկարիչն ապրել է Բեռլինում, 1923 թվականից՝ Փարիզում, որտեղ հրատարակիչ Ամբրուազ Վոլլարի պատվերով պատկերազարդել է Նիկոլայ Գոգոլի «Մեռած հոգիներ» վեպը, Ժան դը Լաֆոնթենի «Առակները», նաև Աստվածաշունչը։ 1941–1948 թվականներին Շագալը բնակվել է ԱՄՆ-ում, որտեղ ստեղծել է «Փետուրներ և ծաղիկներ» (1943 թվական), «Նրա շուրջը» (1945 թվական), «Հարսանեկան մոմեր» (1945 թվական), «Նոկտյուռն» (1947 թվական) և այլ գործեր։ 1945 թվականին Նյու Յորքում ձևավորել է Իգոր Ստրավինսկու «Հրեղեն հավք» բալետի բեմադրությունը։

1948 թվականին Շագալը վերադարձել է Ֆրանսիա, հաստատվել է Ռիվերայում։ 1953–1956 թվականների ստեղծագործության մեջ գերակշռում են Փարիզը և Վիտեբսկը պատկերող կտավները։ 1958 թվականին նկարիչը ձևավորել է Մորիս Ռավելի «Դափնիս և Քլոե» բալետի բեմադրությունը։ Շագալը հեղինակ է նաև մի շարք դեկորատիվ գործերի (Մոսկվայի հրեական կամերային թատրոնի պաննոն, Մեցի կաթոլիկական տաճարի և Երուսաղեմի բժշկական կենտրոնի մի քանի խճանկարներ ու վիտրաժներ)։

1964 թվականին Շագալը մշակել է Նյու Յորքում ՄԱԿ-ի շենքի ճակատի ապակեպատ հատվածը և Փարիզի «Գրանդ օպերա» թատրոնի ներքին ձևավորման նոր նախագիծը, 1966 թվականին ավարտել է Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն» օպերային թատրոնի որմնանկարները։ 1967 թվականին «Մետրոպոլիտենում» ձևավորել է Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի «Կախարդական սրինգ» օպերայի բեմադրությունը։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art/great-works/great-works-the-red-jew-191415-100cm-x-805cm-by-marc-chagall-7873049.html
  2. 2,0 2,1 2,2 Шагал Марк Захарович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. 3,0 3,1 3,2 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. 4,0 4,1 4,2 Marc Chagall
  5. 5,0 5,1 5,2 Marc Chagall — 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7, 978-0-19-989991-3
  6. 6,0 6,1 6,2 SNAC — 2010.
  7. 7,0 7,1 7,2 Nationalencyklopedin — 1999.
  8. 8,0 8,1 8,2 Find A Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  9. 9,0 9,1 9,2 Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  10. 10,0 10,1 10,2 Discogs — 2000.
  11. 11,0 11,1 11,2 Munzinger-Archiv — 1913.
  12. 12,0 12,1 12,2 Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  13. 13,0 13,1 13,2 Store norske leksikon — 1978.
  14. Museum of Modern Art online collection
  15. http://www3.huji.ac.il/htbin/hon_doc/doc_search.pl?search
  16. Jiminez J. B. Rosenfeld, Bella // Dictionary of Artists' ModelsRoutledge, 2001. — P. 462. — ISBN 978-1-57958-233-3

Արտաքին հղումներԽմբագրել

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։