Լուիս Ֆեդերիկո Լելուար

Լուիս Ֆեդերիկո Լելուար (իսպ.՝ Luis Federico Leloi, 1906 սեպտեմբերի 6, Փարիզ - 1987 դեկտեմբերի 2), ամերիկացի բժիշկ և կենսաքիմիկոս, Նոբելյան մրցանակի առաջին իսպանացի դափնեկիրն է՝ քիմիայից։ Անդամ է՝ ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի (1960 թ.), ամերիկյան գիտությունների և մշակույթի ակադեմիայի (1961 թ.), Լոնդոնի թագավորական ընկերության (1972 թ.) և Արգենտինայի գիտությունների ակադեմիայի։

Լուիս Ֆեդերիկո Լելուար
ֆր.՝ Luis Federico Leloir
Luis Federico Leloir - young.jpg
Ծնվել էսեպտեմբերի 6, 1906(1906-09-06)[1][2][3][4]
Փարիզ, Ֆրանսիա[5]
Մահացել էդեկտեմբերի 2, 1987(1987-12-02)[1][2] (81 տարեկանում)
Կատամարկա, Արգենտինա կամ Բուենոս Այրես, Արգենտինա
բնական մահով
ԳերեզմանՌեկոլետա գերեզմանատուն
Բնակության վայր(եր)Բուենոս Այրես
ՔաղաքացիությունFlag of Argentina.svg Արգենտինա
Flag of France.svg Ֆրանսիա
Մասնագիտությունբժիշկ, կենսաքիմիկոս, ֆիզիկոս, համալսարանի պրոֆեսոր և քիմիկոս
Հաստատություն(ներ)Բուենոս Այրեսի համալսարան[6], Leloir Institute?[6], Քեմբրիջի համալսարան[7], Վաշինգտոնի համալսարան, Վաշինգտոնի համալսարան Սենտ Լուիսում և Կոլումբիայի համալսարան
Գործունեության ոլորտԿենսաքիմիա
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն[8], Պապական գիտությունների ակադեմիա[9], Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա, Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա[8], Ամերիկական փիլիսոփայական ընկերություն[8], Academia Argentina de Letras?, Բուենոս Այրեսի բժշկության ազգային ակադեմիա, Գիտությունների համաշխարհային ակադեմիա[10] և ԱՄՆ-ի Գիտությունների ազգային ակադեմիա
Ալմա մատերԲուենոս Այրեսի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետ
Գիտական աստիճանբժշկության դոկտոր (1932)
Տիրապետում է լեզուներինֆրանսերեն[11]
Գիտական ղեկավարԲերնարդո Ուսայ[12]
ՊարգևներՔիմիայի Նոբելյան մրցանակ[13][14] Գայդների միջազգային պարգև[8] Լուիզա Գրոս Հորվիցի մրցանակ TWAS fellow? Պատվավոր Լեգեոնի շքանշան[8] Գրանադայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր[15] Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամ Q56872155?[16] և Grand Cross of the Order Bernardo O'Higgins?
Luis Federico Leloir Վիքիպահեստում

ԿենսագրությունԽմբագրել

Ավարտել է համալսարանը Բուենոս Այրեսում՝ 1932 թվականին։ 1934-1935 և 1937-1943 թվականներին աշխատել է ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտում (1941 թվականին դարձել է ֆիզիոլոգիայի պրոֆեսոր)։ 1936 թվականին աշխատել է Քեմբրիջի համալսարանի կենսաքիմիայի լաբորատորիայում։ 1943 թվականին վերադարձել է ԱՄՆ։ Աշխատել է Վաշինգտոնի (1944 թ.) և Կոլումբիայի համալսարաններում (1944-1945 թթ.)։ 1946 թվականին մեկնում է Արգենտինա։ 1946 թվականին դառնում է ֆիզիոլոգիայի համալսարանի կենսաքիմիայի լաբորատորիայի վարիչը։

Հիմնական աշխատանքներըԽմբագրել

Աշխատանքները վերաբերվել են կենդանի բջջում ածխաջրերի նյութափոխանակությանը և նուկլեոտիդներում ածխաջրածնային ածանցյալներին։ Լելուարը և իր աշխատակիցները հայտնաբերել են գլիկոպրոտեինները, բացահայտել են գալակտոզի փոխանակության հիմնական եղանակները, ինչպես նաև գալակտոզիմիայի զարգաման եղանակները։ Իր աշխատակիցների հետ դիտարկել և բացահայտել մի շարք ֆերմենտների փոխանակությունը։

Նոբելյան մրցանակԽմբագրել

1970 թվականին դեկտեմբերի 2-ին Լելուարը ստանում է քիմիայի Նոբելյան մրցանակ՝ լակտոզի նյութափոխանակության հիմնական եղանակները բացահայտելու համար։ Ստացած 80 000 դոլարը Լելուրը ծախսել է հետազոտությունների վրա։

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 Comité des travaux historiques et scientifiques — 1834.
  2. 2,0 2,1 Encyclopædia Britannica
  3. Munzinger-Archiv — 1913.
  4. Բրոքհաուզի հանրագիտարան
  5. Лелуар Луис Федерико // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  6. 6,0 6,1 Գիտական ​​կենսագրության ամբողջական բառարանDetroit: Charles Scribner's Sons, 2008. — ISBN 978-0-684-31559-1
  7. https://www.bioc.cam.ac.uk/about-us/history/nobel-prizes/luis-federico-leloir
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Notable Names Database — 2002.
  9. http://www.pas.va/content/accademia/en/academicians/deceased/leloir.html
  10. https://twas.org/directory/leloir-luis-f
  11. Identifiants et RéférentielsABES, 2011.
  12. The Academic Family Tree — 2005.
  13. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1970/
  14. https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
  15. http://archivo.ugr.es/pages/trabajosdocumentos/honoriscausa
  16. https://www.fundacionkonex.org/b923-luis-federico-leloir