Բրանկո Գավելլա

թատերական ռեժիսոր

Բրանկո Գավելլա (անգլ.՝ Branko Gavella, հուլիսի 29, 1885(1885-07-29) կամ հուլիսի 28, 1885(1885-07-28)[1], Զագրեբ, Ավստրո-Հունգարիա[2] - ապրիլի 8, 1962(1962-04-08)[2][1][3][…], Զագրեբ, Խորվաթիա, ՀՍՖՀ[2]), թատրոնի խորվաթ ռեժիսոր, քննադատ և էսսեիստ։

Բրանկո Գավելլա
խորվ.՝ Branko Gavella
Branko Gavella.jpg
Ծնվել էհուլիսի 29, 1885(1885-07-29) կամ հուլիսի 28, 1885(1885-07-28)[1]
ԾննդավայրԶագրեբ, Ավստրո-Հունգարիա[2]
Մահացել էապրիլի 8, 1962(1962-04-08)[2][1][3][…] (76 տարեկան)
Մահվան վայրԶագրեբ, Խորվաթիա, ՀՍՖՀ[2]
ԿրթությունՎիեննայի համալսարան
ՔաղաքացիությունFlag of Yugoslavia (1946-1992).svg Հարավսլավիա, Flag of Hungary (1896-1915; angels; 3-2 aspect ratio).svg Ավստրո-Հունգարիա և Խորվաթիա
Մասնագիտությունլեզվաբան, թարգմանիչ և թատերական քննադատ
Երեխա(ներ)Ivana Batušić?

ԿենսագրությունԽմբագրել

Բրանկո Գավելլան ծնվել է Զագրեբում (այն ժամանակ Ավստրո-Հունգարիայի կազմում)։ Ավարտել է տեղի ավագ դպրոցը, այնուհետև ընդունվել Վիեննայի համալսարան, որտեղ ուսանել է փիլիսոփայություն և անցել գերմաներեն ուսումնասիրություններ։ 1908 թվականին ստացել է դոկտորի կոչում և վերադարձել Զագրեբ[4]։ 1909 թվականին աշխատանքի է անցել Զագրեբի ազգային և համալսարանական գրադարանում։ Հաջորդ տարում սկսել է գրել թատերական ակնարկներ, 1910-1918 թվականներին հրատաարկվել է տեղական գերմանալեզու Agramer Tagblatt օրաերթում։

Միաժամանակ եղել է HAŠK սպորտային միության ակտիվ անդամ[5], ինչպես նաև անդրադարձել է խորվաթական առաջին ֆուտբոլային ասոցիացիայի լիգայի առաջնությանը, որը տեղի է ունեցել 1912 թվականի սեպտեմբերին, որին մասնակցել են HŠK Croatia և Tipografski ŠK HAŠK-ի դաշտում, որն էլ հետագայում դարձել է Մակսիմիր ստադիոն [6]։

1914 թվականին Գավելլան եղել է Խորվաթիայի ազգային թատրոնի ռեժիսոր, իսկ 1930-ական թվականերին նրա թատերական թսսեները հրատարակվել են տարբեր մշակութային ամսագրերում, այդ թվում՝ Danas գրական ամսագրում, որի խմբագիրն է եղել Միրոսլավ Կռլեժան (հիմնվել է 1934 թվականի հունվարին Բելգրադում, թողարկվել է ամսագրի միայն հինգ համար, այնուհետև՝ 1934 թվականի մայիսին արգելվել է Հարավսլավիայի իշխանությունների կողմից)[4][7]։ Հետագա տասնամյակներում մեծ է եղել Գավելլայի ազդեցությունը Խորվաթիայի ազգային թատրոնի վրա, հատկապես երբ նա դարձել է թատրոնի դրամատիկական բաժնի ռեժիսոր և բեմադրել է մի շարք պիեսներ և օպերաներ և կառուցողական դեր է խաղացել թատրոնի դրամատիկական դպրոցի ձևավորման գործում։ Թատրոնում բեմադրել է այնպիսի հեղինակների ստեղծագորխություններ, ինպիսիք են՝ Մարին Դրժիչը, Իվան Գուդուլիչը, Տիտուշ Բրեզովաչկին, Միրոսլավ Կռլեժան, Միլան Բեգովիչը, ինչպես նաև աշխարհահռչակ հեղինակների գործեր՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի, Լուիջի Պիրանդելլոյի և Ռիխարդ Վագների։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Գավելլան մի քանի տարի որպես ռեժիսոր աշխատել է Բրատիսլավայում, Օստրավայում և Լյուբլյանայում նախքան 1949 թվականին կրկին Զագրեբ վերադարձնալը։ Լյուբլյանայում կատարած աշխատանքի համար (մասնավորապես Ջեյմս Գոուի և Առնոդ դ՛Ուսյոյի Deep are the Roots և Իվան Տուրգենևի «Մեկ ամիս գյուղում» պիեսների և Լեոշ Յանաչեկի Jenůfa օպերայի բեմադրություն) 1949 թվականին Գավելլան պարգևատրվել է Սլովենիայի բարձրագուն պարգևով՝ Ֆրանց Պրեշերնի անվան մրցանակով[8]։

Զագրեբ վերադառնալով՝ 1950 թվականին հիմնադրել է Թատերական արվեստի ակադեմիան (խորվ.՝ Akademija za kazališnu umjetnost, այժմ՝ Դրամատիկական արվեստի ակադեմիա (Զագրեբի համալսարան))։ Երեք տարի անց, դժգոհ լինելով Խորվաթիայի ազգային թատրոնի պահպանողական մոտեցումից, Գավելլան 1953 թվականի մայիսին եղել է այլընտրանքային Զագրեբի դրամատիկական թատրոնի հիմնադիրներից[4], որի պրեմիերան կայացել է 1953 թվականի հոկտեմբերին՝ Միրոսլավ Կռլեժայի «Գողգոթա» պիեսի բեմադրությամբ (1970 թվականին թատրոնը, ի պատիվ հիմնադրի, կոչվել է նրա անունով

Թատերական նվաճումների համար 1959 թվականին Գավելլան արժանացել է Վլադիմիր Նազորի անվան մրցանակի[9] և 1961 թվականին դարձել Հարավսլավիայի գիտության և արվեստի ակադեմիայի անդամ (այժմ՝ Խորվաթիայի գիտությունների և արվեստների ակադեմիա

Մահացել է 1962 թվականին՝ 76 տարեկան հասակում։ Թաղված է Միրոգոյ գերեզմանատանը[10]։

Գործունեության ընթացքում Գավելլան գրել է շուրջ 270 պիես, օպերաներ ու օպերետներ[4], ինչպես նաև հեղինակել է մի շարք էսսեներ խորվաթ դրամատուրգների մասին, այդ թվում՝ Դրժիչի, Ավգուստ Շենոայի, Իվո Վոյնովիչի, Կռլեժայի մասին։ Խորվաթիայի պատմության և թատրոնի տեսության մասին նրա աշխատությունները զետեղվել են մի քանի գրքերում, որոնցից մի քանիսը հրատարակվել են հետմահու։ Խորվաթերեն է թարգմանել մի շարք պիեսներ և լիբրետոներ[11]։

ԳրքերԽմբագրել

  • Hrvatsko glumište (Croatian Theatre, Zagreb, 1953, OCLC 26510493)
  • Glumac i kazalište (Actor and Theatre, Novi Sad, 1967, OCLC 450752764)
  • Književnost i kazalište (Literature and Theatre, Zagreb, 1970, OCLC 439908133)

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Czech National Authority Database
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Гавелла Бранко // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. 3,0 3,1 3,2 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 «dr. Branko Gavella»։ Gavella Drama Theatre։ Վերցված է նոյեմբերի 7, 2010 
  5. «Povijest kluba» (Croatian)։ NK HAŠK։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012-03-14-ին։ Վերցված է նոյեմբերի 7, 2010 
  6. Purić Bojan (սեպտեմբերի 22, 2002)։ «90 godina od prve hrvatske prvenstvene utakmice»։ Sportnet.hr (Croatian)։ Վերցված է նոյեմբերի 7, 2010 
  7. Visković Velimir։ «Krleža - kronologija» (Croatian)։ Zagreb City Museum։ Արխիվացված է օրիգինալից 2018-08-20-ին։ Վերցված է նոյեմբերի 9, 2010 
  8. «Prešernove nagrade» (Slovenian)։ Slovenian Ministry of Culture։ Արխիվացված է օրիգինալից հուլիսի 17, 2011-ին։ Վերցված է նոյեմբերի 9, 2010 
  9. «Dobitnici 1959-2005» (Croatian)։ Ministry of Culture։ Վերցված է նոյեմբերի 7, 2010 
  10. «Znameniti ljudi pokopani na Mirogoju» (Croatian)։ Mirogoj Cemetery։ Վերցված է նոյեմբերի 9, 2010 
  11. «Shakespeare u kompletu nakon 500 godina»։ Jutarnji list (Croatian)։ փետրվարի 11, 2008։ Արխիվացված է օրիգինալից փետրվարի 28, 2010-ին։ Վերցված է նոյեմբերի 7, 2010 
Գիտական ակադեմիական պաշտոններ
Նախորդող:
Յոսիպ Շկավիչ
00Դրամատիկական արվեստի ակադեմիայի ռեկտոր00
1954–1962
Հաջորդող:
Կոստա Սպայիչ