Ալեքսանդր Թոփչյան

հայ գրականագետ, արձակագիր, թարգմանիչ

Ալեքսանդր Էդուարդի Թոփչյան (սեպտեմբերի 7, 1939(1939-09-07), Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 3, 2021(2021-09-03)[1], Երևան, Հայաստան[1]), հայ գրող, գրականագետ, գրաքննադատ, դրամատուրգ, արձակագիր, թարգմանիչ։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1970 թվականից։

Ալեքսանդր Թոփչյան
Ալեքսանդր Թոփչյան.jpg
Ծնվել էսեպտեմբերի 7, 1939(1939-09-07)
ԾննդավայրԵրևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ
Վախճանվել էսեպտեմբերի 3, 2021(2021-09-03)[1] (81 տարեկան)
Վախճանի վայրԵրևան, Հայաստան[1]
Մասնագիտությունգրականագետ, թարգմանիչ և արձակագիր
Ազգությունհայ
ՔաղաքացիությունFlag of the Soviet Union.svg ԽՍՀՄ և Flag of Armenia.svg Հայաստան[2]
ԿրթությունԵՊՀ հայ բանասիրության ֆակուլտետ (1962)
ԱնդամակցությունԽՍՀՄ Գրողների միություն
ԿուսակցությունԽՄԿԿ
ԱշխատավայրԿանչ, «Հայաստան» հրատարակչություն, Գարուն, Արմենֆիլմ, Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարան և Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողով
ՊարգևներՀայաստանի մշակույթի վաստակավոր գործիչ Ռուբեն Սևակի անվան մրցանակ Պողոսյան մրցանակ ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ և Արվեստի և գրականության շքանշանի սպա
ԱմուսինԱնահիտ Թոփչյան
Ալեքսանդր Թոփչյան Վիքիդարանում

Էդուարդ Թոփչյանի որդին, Ստեփան Թոփչյանի եղբայրը, Անահիտ Թոփչյանի ամուսինը։

ԿենսագրությունԽմբագրել

Սովորել է Երևանի Գրիգոր Խանջյանի անվան թիվ 56 միջնակարգ դպրոցում։ 1962 թվականին ավարտել է ԵՊՀ։ 1962-1963 թվականներին աշխատել է «Պիոներ կանչ» պարբերականում, 1963-1965 թվականներին՝ «Հայաստան» հրատարակչությունում, 1966-1975 թվականներին՝ «Գարուն» ամսագրում, 1975-1988 թվականներին՝ «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում, 1982-1989 թվականներին՝ Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի գրական բաժնի վարիչ, 1991-1995 թվականներին՝ ՀՀ ԱԺ լրատվության հանձնաժողովում[3]։ 1960-1980 թվականների ընթացքում Հայաստանի, Մոսկվայի և միութենական այլ հանրապետությունների գրական մամուլում տպագրված հոդվածները նրան միութենական ճանաչում են բերել։

Հեղինակ է բազում թարգմանությունների ռուսերենից և ֆրանսերենից, որոնց թվում են Մոլիերի, Լարոշֆուկոյի, Շոդերլո դը Լակլոյի, Ապոլիների, Պրեվերի, Կոկտոյի, Ժիրոդուի, Անույի, Ռընարի, Սագանի և այլոց գործերը։ Հրատարակել է մոտ 500 գրականագիտական հոդված մամուլում՝ նվիրված արդի գրականության հարցերին։ Որպես գլխավոր խմբագիր և հրատարակության վարիչ, Թոփչյանի գործունեության շնորհիվ հրատարակվել են Ռուբեն Սևակի, Վազգեն Շուշանյանի, Հրաչ Զարդարյանի, Հարութ Կոստանդյանի, Նիկողոս Սարաֆյանի և այլ հայ գրողների ստեղծագործությունները, ինչպես նաև հայ գրողների ժողովածուներ և անթոլոգիաներ այլ լեզուներով։ Ալեքսանդր Թոփչյանի հեղինակությամբ լույս են տեսել նաև մի քանի գեղարվեստական գրքեր[4][5]։ ԽՄԿԿ անդամ 1971 թվականից։

ՄատենագիտությունԽմբագրել

ԳրքերԽմբագրել

Գրականագիտական աշխատություններԽմբագրել

  • Բառի սահմանները (1978)
  • Ժամանակ և պատկեր (ռուսերեն, 1983)
  • Ապագայի ներկայությամբ (1987)

Գեղարվեստական գործերԽմբագրել

Թարգմանություններ (ֆրանսերենից և ռուսերենից)Խմբագրել

  • Լադա Յոզեֆ, Խորամանկ սանամեր աղվեսի պատմությունը, Երևան, «Հայաստան», 1964, 83 էջ։
  • Պրևեր Ժակ, Արյու և փետուր (բանաստեղծությունների ժողովածու), Ե., «Հայաստան», 1965։
  • Լոնդոն Ջեկ, Երկեր 12 հատորով, հ. 4, (գրքի մեջ մտնող «Կյանքի սերը» պատմվածաշարը թարգմանել է Ա. Թոփչյանը), Ե., «Հայաստան», 1966, 715 էջ։
  • Պրևեր Ժակ, Հեքիաթներ չարաճճի երեխաների համար, Ե., «Հայաստան», 1972։
  • Սիմենոն Ժորժ, Դեղին շունը, Ե., «Հայաստան», 1975։
  • Քաչա Վահե, Գիշատիչների խնջույքը, Ե., «Սովետական գրող», 1976, 368 էջ։
  • Ֆրանսուա դը Լառոշֆուկո, Մաքսիմներ, Ե., «Սովետական գրող», 1978։

ՄամուլԽմբագրել

Պարգևներ, կոչումներ և մրցանակներԽմբագրել

  • Ռուբեն Սևակի անվան մրցանակ, 1986
  • ՀԳՄ Միքայել Նալբանդյանի անվան մրցանակ, 1992
  • Սուրբ Էջմիածնի «Կանթեղ» մրցանակ, 2004
  • ՀԳՄ Դ.Դեմիրճյանի անվան մրցանակ, 2005
  • Պողոսյան մրցանակ, 2006[6]
  • Հայաստանի մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ, 2009
  • Ֆրանսիական կառավարության բարձր պարգև՝ «Արվեստների և գրականության սպայի» (Officier de l’Ordre des Arts et des Lettres) շքանշան, 2010
  • Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2012)[7]

ԾանոթագրություններԽմբագրել

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Մահացել է Ալեքսանդր Թոփչյանը
  2. Bibliothèque nationale de France Record #167114760 // BnF catalogue général (ֆր.)Paris: BnF.
  3. «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր առաջին, գլխավոր խմբագիր Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2005։
  4. Հայկական համառոտ հանրագիտարան, 1995։ Հ. 2:
  5. «AV Production - Ալեքսանդր Թոփչյան»։ avproduction.am։ Վերցված է 2019-01-24 
  6. Ալեքսանդր Թոփչյան - Պողոսյան մրցանակ
  7. Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին